Liczba samobójstw przytłacza i przeraża, a depresja wśród młodych osób jest realnym problemem i wyzwaniem również dla Ministerstwa Edukacji Narodowej i dla Ministerstwa Zdrowia – zaznacza minister edukacji Barbara Nowacka.

Wyniki badań pokazują, że stan zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w Polsce stanowi poważny problem, a liczba zaburzeń psychicznych – takich jak depresja, lęki, zaburzenia odżywiania czy samookaleczenia wśród uczniów – sukcesywnie wzrasta, do czego przyczynia się m.in. presja społeczna i edukacyjna, cyberprzemoc czy warunki społeczno-ekonomiczne.

– Stan psychiczny polskiej młodzieży jest bardzo zły. Liczba samobójstw przytłacza i przeraża, a depresja wśród młodych osób jest realnym problemem i wyzwaniem również dla Ministerstwa Edukacji Narodowej i dla Ministerstwa Zdrowia – zaznacza minister edukacji narodowej Barbara Nowacka. – Wspólnie podejmujemy działania, które choć trochę pomogą młodzieży. Pierwsza rzecz, która już się wydarzyła, to finansowanie telefonu zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111 z budżetu państwa. W MEN powstał też urząd pełnomocnika ds. zdrowia psychicznego uczniów i uczennic, pełni tę funkcję pani wiceministra Paulina Piechna-Więckiewicz, a 28 lutego br. jest organizowana przez ministerstwo duża konferencja dotycząca zdrowia psychicznego. Wspólnie z resortem zdrowia mamy też w planach realne działania, które dotyczące tego, aby zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży było elementem edukacji, również tej szkolnej.

Jak wynika z raportu serwisu Życie warte jest rozmowy „Zachowania samobójcze wśród dzieci i młodzieży. Raport za lata 2012–2021”, w ciągu roku (2021 vs. 2020) nastąpił wzrost o 77 proc. zachowań samobójczych oraz o 19 proc. śmierci samobójczych. W 2020 roku było ich ok. 800, rok później – ok. 1400. Następne dwa lata przyniosły kolejne wzrosty – zarówno w 2022, jak i w 2023 roku prób samobójczych wśród najmłodszych było ponad 2 tys. Jak wskazują eksperci, w każdej 28-osobowej klasie średnio dwóch uczniów podjęło taką próbę.

– Powszechnie wiadomo, że stan psychiczny dzieci i młodzieży w Polsce się pogarsza. Statystyki pokazują, że w Polsce na depresję cierpi 2 proc. dzieci w wieku 6–12 lat i aż 20 proc. w grupie młodzieńczej – mówi agencji Newseria Biznes Katarzyna Dubno, członkini zarządu Fundacji Adamed. – To właśnie ta grupa była najbardziej narażona na izolację związaną z pandemią. Obecna sytuacja geopolityczna też nie sprzyja poczuciu bezpieczeństwa, a równoległa rzeczywistość wirtualnego świata mediów społecznościowych, kryzysy w rodzinie czy stan zdrowia potęgują fakt, że młodzież coraz gorzej sobie radzi w codziennym życiu.

Młodzi ludzie nie wiedzą, jak sobie radzić z problemami i gdzie szukać pomocy. Inna sprawa, że ta pomoc również nie jest dla nich powszechnie dostępna. Jak wynika z badania Adamed, przeprowadzonego na Panelu Ariadna w sierpniu 2023 roku, 20 proc. badanych rodziców nie wie, czy w szkole ich dziecka jest dostępny psycholog szkolny. 69 proc. uważa, że szkoły w Polsce nie są odpowiednio przygotowane, by pomagać uczniom z problemami psychologicznymi. We wspomnianym badaniu 86 proc. respondentów stwierdziło, że konieczne jest większe wsparcie dla szkół i rodziców w zakresie pomocy psychologicznej dla dzieci i młodzieży.

– W polskich szkołach brakuje psychologów, często brakuje też wrażliwości i wsparcia. A jeśli dziecko nie będzie mieć go w domu, to tym bardziej powinno mieć to wsparcie w szkole. Dlatego wszystkie programy i akcje, prowadzone ostatnimi czasy w szkołach przez organizacje pozarządowe, instytucje i firmy, mają dużą wartość. Natomiast to jest obowiązek państwa, żeby zadbać o zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Nie wystarczy zadekretować psychologa w szkole, trzeba jeszcze zapewnić, żeby on był. I nad tym już pracujemy – podkreśla Barbara Nowacka.

W odpowiedzi na wyzwania związane z pogarszającym się stanem psychicznym uczniów Fundacja Adamed nawiązała w ubiegłym roku współpracę z ekspertami z dziedziny zdrowia psychicznego działającymi w ramach serwisu Życie warte jest rozmowy. Efektem tego partnerstwa jest pilotażowy program Wspierająca Szkoła – prowadzony pod patronatem Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i Polskiego Towarzystwa Suicydologicznego. Jest skierowany do uczniów, rodziców oraz nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych. To pierwszy taki kompleksowy projekt w Polsce.

– Jego celem jest profilaktyka zachowań samobójczych oraz zadbanie o dobrostan psychiczny dzieci i młodzieży w kryzysie. Konieczna jest jednocześnie edukacja nauczycieli i rodziców, aby wiedzieli, w jaki sposób wspierać te młode osoby, które mierzą się z tego typu problemami – mówi Katarzyna Dubno.

W pilotażowej odsłonie programu Wspierająca Szkoła wzięło udział pięć szkół podstawowych z Warszawy i Pabianic, w tym ponad 170 przedstawicieli kadry pedagogicznej i 150 rodziców, którzy uczestniczyli łącznie w ponad 80 godz. szkoleń. Oprócz kursów przeprowadzonych przez ekspertów w dziedzinie suicydologii, placówki dostały też profesjonalne wsparcie w stworzeniu procedury kryzysowej i powołaniu zespołu kryzysowego w szkole.

– Procedura kryzysowa w szkole jest czymś ogromnie ważnym, ponieważ – kiedy już dochodzi do kryzysu, do tragedii – każdy z nas powinien wiedzieć, jak prawidłowo zareagować – mówi dr n. hum. Halszka Witkowska z serwisu pomocowego Życie warte jest rozmowy, ekspertka Biura ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. – Musimy mieć świadomość, co robić, żeby dać młodym ludziom poczucie, że jest obok nich odpowiedzialny dorosły, który wie, jak postąpić w tego typu sytuacjach. Niestety w szkołach bywa z tym różnie: w niektórych placówkach te procedury są opracowane, w części nie ma ich zupełnie, a w jeszcze innych wymagają poprawy lub usprawnienia. Dlatego w ramach programu Wspierająca Szkoła pomagamy takie procedury przygotować. Poza tym ze wszystkimi placówkami, które uczestniczą w programie Wspierająca Szkoła, pozostajemy w stałym kontakcie i jesteśmy do ich dyspozycji. W każdej chwili, już po zakończeniu udziału w projekcie, szkoła może nawiązywać kontakt z serwisem Życie warte jest rozmowy i korzystać z bezpłatnych konsultacji.

Wyniki pilotażu pokazały, jak ogromne jest zapotrzebowanie na tego typu wsparcie dla szkół, i to skłoniło jego inicjatorów – Fundację Adamed oraz serwis Życie warte jest rozmowy – do kontynuowania programu. Obecnie trwają zapisy do nowej edycji programu Wspierająca Szkoła, która w 20 wybranych placówkach ruszy na przełomie marca i kwietnia br. i potrwa do końca tego roku. W nowej odsłonie rodzice oraz kadra pedagogiczna wezmą udział m.in. w interaktywnych szkoleniach i ćwiczeniach oraz zyskają dostęp do dedykowanych treści edukacyjnych.

Placówki, które skorzystały z pełnego pakietu oferowanego w ramach pilotażu programu, otrzymały certyfikat Wspierająca Szkoła. 19 lutego br., w obecności przedstawicieli Ministerstwa Edukacji Narodowej, w tym minister Barbary Nowackiej, prezydenta Pabianic, przedstawicieli Sejmu i Senatu RP oraz członków Fundacji Adamed i serwisu Życie warte jest rozmowy, certyfikat odebrali dyrektorzy szkół w Pabianicach: Szkoły Podstawowej nr 16 z Oddziałami Integracyjnymi im. Tadeusza Kościuszki, II Liceum Ogólnokształcącego im. Królowej Jadwigi oraz Zespołu Szkół nr 2 im. prof. Janusza Groszkowskiego. Certyfikat Wspierająca Szkoła otrzymała również Społeczna Szkoła Podstawowa nr 26 STO im. prof. Jigoro Kano w Warszawie.