Zapalenie piersi przy karmieniu i ropień piersi jako powikłanie zapalenia

Nagle zauważyłaś zaczerwienienie i opuchnięcie fragmentu piersi. Pierś jest bolesna, zarówno w czasie karmienia, jak i między karmieniami. Zwróciłaś uwagę, że dziecko ssie krócej niż dotychczas lub w ogóle nie chce ssać. Czujesz się tak, jakbyś miała grypę: masz dreszcze, bóle mięśni, bóle głowy, jesteś zmęczona, masz gorączkę. Boisz się, że to poważna choroba, i nie wiesz, czy będziesz mogła karmić. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że właśnie masz zapalenie piersi.

Fot. iStock.com

Objawy zapalenia piersi

Zapalenie piersi to często występująca choroba u kobiet w okresie laktacji. Może występować nawet u 33% karmiących matek.

Zapalenie piersi to stan zapalny gruczołu piersiowego, niekoniecznie bakteryjny, obejmujący jeden lub więcej płatów gruczołu, któremu towarzyszą grypopodobne objawy ogólne. Charakterystycznymi objawami jest samoistny ból w miejscu wyczuwalnego zgrubienia i zaburzenia wypływu mleka. Do postawienia diagnozy wystarczą dwa objawy dotyczące gruczołu (ból, zaczerwienienie, obrzmienie, ucieplenie) i jeden objaw ogólny (gorączka, dreszcze, bóle kostno-mięśniowe). Zapalenie piersi może wystąpić na każdym etapie laktacji, najczęściej jednak zdarza się między 2. a 3. tygodniem po porodzie, częściej w miesiącach zimowych niż letnich.

Najczęściej rozwija się jednostronnie, w górno-zewnętrznym kwadrancie piersi (ryc. 1.), nie stwierdzono znaczących różnic między prawą a lewą piersią.

Ryc. 1. Zapalenie piersi w górno-zewnętrznym kwadrancie. Za: Nehring-Gugulska M., Żukowska-Rubik M., Pietkiewicz A. (red.): Karmienie piersią w teorii i praktyce. Podręcznik dla doradców i konsultantów laktacyjnych oraz położnych, pielęgniarek i lekarzy. Medycyna Praktyczna, Kraków 2012 (fot. M. Żukowska-Rubik).

Zapalenie rozwija się na skutego dużego przepełnienia przewodów i pęcherzyków mlecznych, co skutkuje przenikaniem składników pokarmu do tkanek zrębu gruczołu. W wyniki przeniknięcia tych składników organizm zaczyna wytwarzać mediatory zapalne, co powoduje objawy zarówno miejscowe, jak i ogólne.

Zapalenie piersi – przyczyny

Najczęstszą przyczyną rozwoju stanu zapalnego jest nieprawidłowe postępowanie w czasie laktacji oraz nieprawidłowa technika karmienia. Przyczynę mogą stanowić również wszystkie czynniki, które predysponują do zatkania przewodu mlecznego, wymienione w artykule: Zatkanie przewodu mlecznego lub wyprowadzającego, a dodatkowo także dieta niedoborowa, niedokrwistość, przemęczenie, stres, zaburzenia odporności, uszkodzone brodawki piersiowe czy przebyte zapalenie piersi. Najczęściej rozwija się jako powikłanie nieleczonego lub źle leczonego zatkania przewodu mlecznego (np. poprzez forsowny masaż).

Na początku zapalenie piersi nie musi mieć podłoża bakteryjnego. Dopiero później w wyniku długiego zalegania pokarmu może dochodzić do namnażania się bakterii. Bakterie, które najczęściej biorą udział w zapaleniu piersi to gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus), najczęściej penicylinooporony, metycylinowrażliwy MSSA, gronkowiec skórny (Staphylococcus epidemidis), paciorkowce niehemolizujące, paciorkowiec kałowy i pałeczka okrężnicy (E. coli).

Nie ma wskazań do rutynowego wykonywania posiewu pokarmu. Należy go wykonać w przypadku:

• braku poprawy po 48 godzinach leczenia prawidłowo dobranym antybiotykiem
• ciężkiego lub nietypowego przebiegu zapalenia piersi
• zakażenia szpitalnego
• zapaleń nawracających
• uczulenia na typowo stosowane leki
• w przypadku towarzyszącego zakażenia brodawki piersiowej.

Zapalenie piersi – czy można karmić?

Najważniejszym działaniem terapeutycznym jest opróżnianie piersi. Zatem nie tylko można dalej karmić piersią, ale wręcz trzeba! Najlepiej opróżni pierś prawidłowo ssące dziecko. Jeśli dziecko nie ssie piersi w tym samym rytmie, musisz opróżniać pierś ręcznie lub ewentualnie za pomocą laktatora. Pokarm jest dla dziecka bezpieczny (bakterie są opłaszczone przeciwciałami, nieaktywne w pokarmie).

Jeśli zazwyczaj karmisz jedną piersią na karmienie, to w przypadku zapalenia piersi po zakończeniu karmienia zdrową piersią podaj również pierś chorą. Jeśli karmisz z obu piersi na jedno karmienie, to nic nie musisz zmieniać. Nie zaczynaj każdego karmienia od chorej piersi, ponieważ niepotrzebnie pobudzisz laktację, co tylko pogorszy sprawę. Karm prawidłowo i odpowiednio długo (patrz: Jak prawidłowo przystawić dziecko do piersi?).

Ryc. 2. Pozycja spod pachy jest polecana w przypadku zapalenia w zewnętrznych kwadrantach piersi. Za: Nehring-Gugulska M., Żukowska-Rubik M., Pietkiewicz A. (red.): Karmienie piersią w teorii i praktyce, jw.

Zmieniaj pozycję do karmienia tak, by w czasie ssania bródka lub nos dziecka znajdowały się od strony chorego miejsca (ryc. 2.). Najlepsza do tego będzie pozycja spod pachy lub biologiczna.

Zapalenie piersi – jak złagodzić objawy?

Po karmieniu ulgę przyniosą zimne okłady na chory fragment piersi (mokre kompresy, okłady żelowe). Obecnie odchodzi się od robienia okładów z liści kapusty, ponieważ mogą zawierać bakterie Listeria. Zimne okłady nie powinny trwać jednorazowo dłużej niż 10 minut. Możesz je jednak powtarzać tak często, jak tego potrzebujesz. Między karmieniami noś odpowiedni nieuciskający biustonosz.

Polecamy wideo: Obrzęk piersi – metody łagodzące objawy

Aby poprawić swój stan, powinnaś zwiększyć ilość przyjmowanych płynów, dobrze się odżywiać, odpoczywać w łóżku i poprosić bliskich o pomoc w domu.

Zapalenie piersi – czy trzeba brać leki?

Zapalenie piersi to stan, w którym podaje się leki. Lekami pierwszego wyboru są niesteroidowe leki przeciwzapalne, a zwłaszcza ibuprofen w dawce 200–400 mg co 6–8 godzin. Nie należy przekraczać dawki dobowej 1200 mg. Dodatkowo w razie konieczności można zastosować paracetamol w dawce 500–1000 mg co 4–6 godzin (nie przekraczać dawki 4 g na dobę).

Wspomagająco można również zastosować bromelainę, lecytynę lub probiotyk zawierający szczepy bakterii Lactobacillus salivarius CECT5713, SLG03, Lactobacillus fermentum CECT5716.

Zapalenie piersi – czy można wyleczyć bez antybiotyku?

Antybiotyk nie zawsze jest potrzebny. Jeśli masz zdrowe brodawki piersiowe, poprawisz, co się da w postępowaniu, zastosujesz wszystkie powyższe zalecenia i w ciągu 24–48 godzin nastąpi znaczna poprawa Twojego samopoczucia, to powinno się udać bez antybiotyku. Jeśli jednak stan się nie poprawia, a nawet jest gorzej, pierś boli Cię coraz bardziej, gorączka nie spada lub miałaś od początku poranione brodawki – nie zwlekaj z wizytą u lekarza. Warto poszukać takiego, który jest jednocześnie doradcą laktacyjnym – załatwisz wszystko kompleksowo. Nie bój się antybiotyku. Jeśli są wskazania, należy go przyjmować. Lekami pierwszego wyboru są cefalosporyny I generacji np. cefadroksyl. Leczenie powinno trwać 3 dni dłużej niż nastąpi wygaszenie objawów, czyli 6–7 dni. Zbyt długa antybiotykoterapia nie jest korzystna ze względu na niszczenie mikrobioty przewodów mlecznych. Jeśli poprawa nie następuje po 48 godzinach, należy rozważyć zmianę antybiotyku. Szybkie i właściwe zastosowanie leczenia zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań.

Jak długo trwa zapalenie piersi?

Zapalenie piersi trwa 3–4 dni, ze szczytem objawów w 2. dniu choroby. Jeśli od początku postępujesz prawidłowo, gorączka i objawy ogólne mijają po 24–48 godzinach, zaczerwienienie i bolesność ustępują w 2.–3. dobie. Stosowanie właściwej antybiotykoterapii znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań.

Powikłania zapalenia piersi

Nie odstawiaj teraz dziecka od piersi! Przyjdzie na to czas w późniejszym terminie.

Nawracające zapalenie piersi

Najczęstszym powikłaniem zapalenia piersi jest jego nawracanie. Dotyczy to około 20% matek. Spowodowane jest niewłaściwym lub opóźnionym leczeniem pierwotnego zapalenia: nierozpoznaniem choroby i opóźnionym rozpoczęciem leczenia, niecałkowitym wyleczeniem zapalenia piersi (za krótka lub źle dobrana antybiotykoterapia), utrzymujące się uszkodzenie brodawek i inne. Przyczyn nawrotów jest bardzo, bardzo wiele. Aby wyeliminować przyczynę i przerwać „zaklęty krąg” nawracających zakażeń, warto skonsultować się w poradni laktacyjnej.

Obniżenie poziomu laktacji

Drugim pod względem częstości występowania, a czasem współistniejącym, powikłaniem jest obniżenie poziomu laktacji.

Ropień piersi

Poważnym powikłaniem, którego boi się każda mama, jest powstanie ropnia piersi (ryc. 3.). Jego typowe objawy to silny, miejscowy ból, wysoka gorączka, typowa zmiana na piersi i widoczny w USG dobrze odgraniczony zbiornik płynu.

Ryc. 3. Ropień piersi zlokalizowany w pobliżu otoczki; krótki, 4-dniowy wywiad. Za: Nehring-Gugulska M., Żukowska-Rubik M., Pietkiewicz A. (red.): Karmienie piersią w teorii i praktyce, jw.

Zdarza się, bez paniki. Obecnie stosuje się metody lecznicze nie tak drastyczne jak dawniej. Diagnostycznie i zarazem leczniczo przy niewielkich zmianach (do 3 cm średnicy) wykonuje się aspirację treści ropnia pod kontrolą USG. Czasem trzeba ją powtórzyć. Nie obserwuje się nawrotów choroby, a efekt kosmetyczny jest wyśmienity. Tylko bardzo rozległe, wielokomorowe ropnie wymagają opróżnienia przez drenaż chirurgiczny. Zastosowany opatrunek powinien umożliwiać dostęp do brodawki, aby można było karmić lub odciągać pokarm. Pokarm jest bezpieczny dla dziecka. Jeśli jednak pojawia się w nim ropa lub krew, oznacza to, że mogło dojść do uszkodzenia przewodu, i wtedy odradza się karmienie bezpośrednio z piersi do czasu zniknięcia zanieczyszczania pokarmu. Wtedy laktację podtrzymuje się w chorej piersi przez odciąganie (i niestety – wylewanie mleka). Podaje się leki jak w zapaleniu piersi (patrz: wyżej), antybiotyk dobiera się zgodnie z antybiogramem. Tak prowadzone leczenie pozwala na utrzymanie laktacji w większości przypadków.

Jak zapobiegać zapaleniom piersi?

Aby zapobiegać występowaniu zapaleniom piersi należy przestrzegać kilku zasad:

• karmienie w prawidłowej technice
• zachowywać odpowiednią higienę np. mycie rąk przed odciąganiem pokarmu
• zadbać o dobry stan fizyczny (wartościowe posiłki, unikanie diet eliminacyjnych)
• szybko usprawniać przepływ pokarmu w przypadku zastoju lub zatkania przewodu mlecznego
• unikać forsownego masażu, ugniatania i urazów piersi, nosić wygodny dobrze podtrzymujący biustonosz.
• nie odciągać pokarmu ponad potrzeby dziecka (na wszelki wypadek).