×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Zatrucie czadem (tlenkiem węgla): przyczyny, objawy, leczenie

lek. Magdalena Wiercińska

Zatrucie tlenkiem węgla (zaczadzenie) występuje najczęściej u osób posiadających w łazienkach piecyki gazowe, zwłaszcza przy nieprawidłowo działającej wentylacji łazienkowej. Objawy zatrucia obejmują ból głowy, nudności, osłabienie aż do utraty przytomności i zgonu. Pierwsza pomoc polega na natychmiastowym przerwaniu narażenia (np. wyłączenie dopływu gazu do piecyka) i intensywnym wietrzeniu pomieszczenia, a także przeniesieniu osoby poszkodowanej w bezpieczne miejsce i wezwaniu pogotowia ratunkowego.

Co to jest tlenek węgla?

Tlenek węgla (CO), czyli czad, powstaje w wyniku niepełnego spalania gazu (gazu ziemnego, butanu lub propanu z butli) w wadliwych palnikach (głównie w piecykach gazowych) lub źle wietrzonych pomieszczeniach, a także spalania węgla, koksu lub nafty w piecach (a także drewna w kominkach) z niesprawnymi przewodami kominowymi. Wchodzi też w skład dymów pożarowych (wraz z innymi gazami – cyjankami, tlenkami siarki i azotu). W czasie pożaru ludzie giną częściej od zatrucia dymami pożarowymi będącymi mieszaniną różnych gazów (tlenek węgla, cyjanki, tlenki siarki, azotu) niż od płomieni. Do zatrucia może także dojść podczas np. naprawiania w garażu samochodu z włączonym silnikiem.

Należy pamiętać, że tlenek węgla (czad) jest gazem bezwonnym i bezbarwnym, dlatego nie widać go ani nie czuć.

Co to jest zaczadzenie (zatrucie czadem)?

Tlenek węgla wiąże się z hemoglobiną 250 razy łatwiej niż tlen. W warunkach prawidłowych hemoglobina przyłącza tlen, który organizm pobiera podczas oddychania i z płuc przenosi go to tkanek. Tlenek węgla uniemożliwia ten proces i zamiast tlenu, hemoglobina transportuje właśnie go. Wskutek wiązania się tlenku węgla z hemoglobiną powstaje karboksyhemoglobina (HbCO), która jest niezdolna do przenoszenia tlenu, co prowadzi do niedotlenienia tkanek (hipoksji), a także z tzw. oksydazą cytochromową, co prowadzi m.in. do powstawania niekorzystnych wolnych rodników i uszkodzenia struktur błonowych komórek. Dawka śmiertelna zależy od stężenia czadu (CO) w powietrzu wdychanym, czasu narażenia i aktywności oddechowej (pobieranie trucizny). Zagrożenie dla życia stanowi stężenie 1000 ppm (0,1%), stężenie 1500 ppm (0,15%) szybko powoduje zgon.

Zatrucie czadem – objawy

Objawy zatrucia to:

Skóra osoby zatrutej czadem jest zwykle sinoblada. Żywoczerwone zabarwienie widoczne jest rzadko w najcięższych zatruciach (także u osób zmarłych w wyniku zatrucia czadem). U osób z chorobą wieńcową zatrucie czadem może prowadzić do jej zaostrzenia, a czasem zaczadzenie powoduje zawał serca.

Niekiedy pierwszym objawem zatrucia tlenkiem węgla obserwowanym przez otoczenie może być nagła utrata przytomności osoby przebywającej np. w łazience, w której zwiększyło się stężenie tlenku węgla.

Zatrucie czadem – badania

Zazwyczaj wywiad wskazuje na zatrucie czadem (np. omdlenie w łazience podczas kąpieli), więc w pierwszej kolejności lekarz skupia się na leczeniu i zabezpieczeniu osoby poszkodowanej.

W diagnostyce wykonuje się badania krwi, takie jak stężenie karboksyhemoglobiny, stężenia elektrolitów, mocznikakreatyniny oraz glukozy.

Ponadto lekarz może zlecić EKG oraz oznaczenie stężenia markerów uszkodzenia mięśnia sercowego, ocenę stanu neurologicznego, badanie neuropsychologiczne.

Leczenie zatrucia czadem

W pierwszej kolejności należy przerwać narażenie na czad (CO) i zapewnić osobie poszkodowanej bezpieczeństwo. Obejmuje to:

  • przewietrzenie pomieszczeń i wyłączenie dopływu gazu do palnika (piecyka),
  • wyniesienie zatrutego ze skażonej atmosfery,
  • ułożenie oddychającego spontanicznie nieprzytomnego w pozycji bezpiecznej i ochrona przed wychłodzeniem.

Należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe!

Bardzo ważne jest także zadbanie o bezpieczeństwo osoby udzielającej pomocy, ponieważ stężenie czadu w pomieszczeniu może być duże i w krótkim czasie spowodować zatrucie. Należy bardzo intensywnie wietrzyć (np. zrobić przeciąg) i zlikwidować źródło czadu (np. wyłączyć piecyk).

Podstawowym leczeniem jest podawanie osobie poszkodowanej tlenu (przez maskę), co może zrobić już zespół ratownictwa medycznego (w karetce jest tlen). Leczenie to jest kontynuowane w szpitali. Tlen jest odtrutką na zaczadzenie. W niektórych przypadkach konieczna jest terapia w komorze hiperbarycznej.

Ponadto stosuje się leczenie objawowe, czyli podtrzymywanie podstawowych czynności organizmu i korygowanie występujących zaburzeń.

Zaczadzenie – powikłania

Powikłaniem zaczadzenia może być opóźnione uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, które (OUN) występuje u mniej niż połowy osób, które uległy zatruciu czadem. Do objawów należą zaburzenia funkcji poznawczych (np. problemy z zapamiętywaniem, kojarzeniem, koncentracją), zmiany osobowości, zaburzenia sprawności ruchowej i inne objawy neurologiczne. Pojawiają się one po upływie 3–240 dni (zazwyczaj około 20 dni) od zatrucia. Ich wystąpienie może mieć niewielki związek ze stężeniem HbCO, choć zazwyczaj dotyczy chorych z utratą przytomności w przebiegu zatrucia.

Innym powikłaniem jest niedokrwienie mięśnia sercowego, które występuje nawet u osób bez choroby wieńcowej z umiarkowanym lub ciężkim zatruciem (częstość występowania około 30%). U osób starszych i/lub obciążonych zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym może wystąpić zawał serca.

Jak uniknąć zatrucia czadem?

Należy przestrzegać bezpieczeństwa korzystania z urządzeń, które mogą emitować tlenek węgla, poddawać się okresowym kontrolom, sprawdzać instalacje, pilnować przeglądów technicznych, odpowiednio wietrzyć pomieszczenia i zapewniać dopływ świeżego powietrza i oraz swobodny odpływ spalin. Istotne jest także montowanie czujników, które monitorują stężenie tlenku węgla w pomieszczeniu, a kiedy przekroczony zostanie dopuszczalny poziom, włącza się optyczna i akustyczna sygnalizacja alarmowa.

Należy stosować się także to zaleceń osób wykonujących przeglądy (np. nie zasłaniać kratek wentylacyjnych).

25.03.2022
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 12 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.
Zbiórka dla szpitali w Ukrainie!
Poradnik świadomego pacjenta