Trypofobia to termin określający obrzydzenie lub niepokój w reakcji na skupiska małych otworów, wgłębień czy okrągłych kształtów. Może wydawać się nietypowym zjawiskiem, ale dla osób, które jej doświadczają, jest uciążliwym problemem. Mimo że przyczyna zjawiska nie została wyjaśniona, istnieją hipotezy wyjaśniające ewolucyjne znaczenie trypofobii.
Co to jest trypofobia?
Trypofobia to termin określający lęk przed skupiskami małych otworów, wgłębień lub okrągłych kształtów. Obiekty wywołujące objawy trypofobii występują powszechnie w naturze i otaczającym nas środowisku np. owocostan lotosu, plaster miodu, gąbka czy bąbelki na powierzchni kawy. Szacuje się, że trypofobia może dotyczyć nawet 10–18% populacji.
W przeprowadzonych badaniach wykazano, że osoby doświadczające trypofobii odczuwały objawy o podobnym nasileniu zarówno podczas obserwowania skupisk obiektów wklęsłych (np. dziur), jak i wypukłych (np. guzów), co może wskazywać, że lęk wywołuje określone ułożenie obiektów. Ponadto umieszczenie danego wzoru na powierzchni ludzkiej skóry lub powiększanie obrazu przedstawiającego otwory zwiększało przeżywany niepokój.
Czy trypofobia to choroba?
Wbrew nazwie trypofobia nie jest wymieniona wśród odmian fobii klasyfikowanych w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-10) ani zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (DSM-5), jednak co do zasady obraz kliniczny trypofobii może w przypadku bardzo nasilonych objawów spełniać kryteria specyficznej fobii w obydwu klasyfikacjach.
Ewolucyjne wyjaśnienia trypofobii
Dokładne znaczenie ewolucyjne trypofobii, czyli „lęku przed skupiskiem dziur” nie jest jednoznacznie wyjaśnione. Według jednej z hipotez, w toku ewolucji ludzie wykształcili szereg mechanizmów ułatwiających funkcjonowanie w ciągle zmieniającym się, ale zarazem stale zagrażającym świecie. Trypofobia jako mechanizm adaptacji mogła pomagać człowiekowi w uniknięciu niebezpieczeństwa. Przykładowo skóra wielu jadowitych gadów ma wzorzysty wygląd, niektóre zakaźne choroby skóry manifestują się poprzez specyficzny układ plamek, grudek lub guzków na ciele.
Jak objawia się trypofobia?
Do najczęściej zgłaszanych objawów należą:
- obrzydzenie
- niepokój
- „gęsia skórka”
- kołatanie serca
- nudności
- duszność
- uderzenia gorąca
- zawroty głowy
- drżenie mięśni
- nadmierne pocenie się.
Czy trypofobię można leczyć?
W przypadku, kiedy doświadczane objawy są uciążliwe dla pacjenta, warto skonsultować się z psychologiem lub psychiatrą, ponieważ istnieją sposoby, aby je łagodzić. Postępowanie w przypadku trypofobii może obejmować:
- psychoterapię (m.in. terapia w nurcie poznawczo-behawioralnym, która pomaga pacjentom zmieniać sposób myślenia o wyzwalających lęk bodźcach)
- techniki relaksacyjne
- stopniową ekspozycję na problematyczne obrazy, co może pomóc zmniejszyć intensywność reakcji.
Opisywano ponadto przypadki skutecznego leczenia pacjentów z trypofobią za pomocą leków z grupy wybiórczych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) np. sertraliny.
