Elektrolity w organizmie to minerały, które w postaci jonów przenoszą ładunek elektryczny. Znajdują się w płynach ustrojowych i odpowiadają za prawidłowe funkcjonowanie wielu układów, ponieważ biorą udział w przekazywaniu informacji między komórkami. Badanie stężenia elektrolitów we krwi to jonogram.
Elektrolity – co to?
W medycynie elektrolity to zdysocjowane substancje zawarte w płynach ustrojowych (lub podawane np. w kroplówkach). Odpowiednie stężenie elektrolitów odpowiada za prawidłową gospodarkę wodno-elektrolitową w organizmie. W organizmach żywych elektrolity odgrywają kluczową rolę w wielu procesach biologicznych, w tym w regulacji ciśnienia tętniczego, przewodzeniu impulsów nerwowych oraz kurczliwości mięśni.
Ile wody zawiera organizm człowieka?
Ogólna zawartość wody w organizmie jest zmienna i zależy od wieku oraz płci. U dzieci wynosi około 75% masy ciała, u dorosłego mężczyzny o prawidłowej masie ciała – 60%, a u kobiet – wskutek większej zawartości tłuszczu – jest o 5–10% mniejsza niż u mężczyzn.
Jak wygląda bilans wodny w organizmie?
Dobowy pobór wody wynosi około 2500 ml: 2200 ml wody zawartej w wypitych płynach i spożytych pokarmach oraz 300 ml wody oksydacyjnej, czyli powstałej w organizmie w procesach przemiany materii. W stanach fizjologicznej równowagi tyle samo wody ustrój traci drogą parowania niewyczuwalnego (przez płuca 400 ml, przez skórę 500 ml), z moczem (1500 ml) i z kałem (100 ml).
Najważniejszym narządem regulacji wodnej w ustroju w stanach fizjologicznych są nerki. Od ich sprawności zależy ostateczny bilans wodny.
Jakie elektrolity znajdują się w organizmie?
Do elektrolitów znajdujących się w organizmie należą:
Elektrolity – jaką pełnią funkcję w organizmie
Gospodarka wodno-elektrolitowa odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie wielu układów i narządów. Odpowiednie stężenie elektrolitów zapewnia nawodnienie oraz dystrybucję wody w organizmie. Równowaga elektrolitowa warunkuje prawidłowe przekazywanie sygnałów między komórkami. Zaburzenia tej równowagi zwykle najpierw powodują objawy ze strony układu nerwowego i krążenia.
Jakie są najczęstsze przyczyny niedoboru elektrolitów
Elektrolity mogą być nadmiernie tracone w różnych stanach i chorobach. Dla uproszczenia, można przyjąć, że nadmierna utrata wody zwykle pociąga za sobą także utratę elektrolitów. Może to być skutek np. wymiotów, biegunki, nadmiernego pocenia się (np. przy bardzo dużym wysiłku fizycznym), gorączki.
Zbyt mała podaż w diecie elektrolitów może też być, zwłaszcza jeśli jest długotrwała, przyczyną niedoboru elektrolitów, np. niedostateczne nawodnienie (dostarczanie małej ilości płynów), restrykcyjna dieta.
Niektóre leki (moczopędne, przeczyszczające), alkohol także mogą prowadzić do nadmiernej utraty elektrolitów.
Niedobór elektrolitów – objawy
Objawy niedoboru elektrolitów mogą być różne, w zależności od tego, którego jonu brakuje. Jeśli do zmniejszenia stężenia elektrolitów dochodziło powoli, objawy są zazwyczaj łagodne, natomiast nagłe zmniejszenie stężenie elektrolitów pociąga za sobą bardziej nasilone objawy.
Zwykle najłatwiej zauważalne są objawy ze strony układu nerwowego i krążenia. Mogą do nich należeć:
- niestabilne ciśnienie tętnicze
- zaburzenia rytmu serca (np. szybkie tętno w spoczynku)
- obrzęki kończyn dolnych
- zaburzenia czucia, tzw. parestezje, czyli nieprzyjemne odczucia typu pieczenie, mrowienie, drętwienie
- nadmierne osłabienie i senność
- zawroty głowy i zaburzenia równowagi
- skurcze mięśni
- bóle mięśni
- zaburzenia koncentracji
- pobudzenie
- drgawki
- zaburzenia snu
- biegunki i wymioty
- zaparcie i zatrzymanie moczu.
Badanie poziomu elektrolitów we krwi
Badanie stężenia elektrolitów we krwi to jonogram. Do wykonania badania pobiera się próbkę krwi żylnej, podobnie jak np. do badania morfologii krwi.
Osobne artykuły o obniżonym stężeniu we krwi poszczególnych elektrolitów::
- Hiponatremia (niedobór sodu) – przyczyny, objawy, leczenie
- Niedobór potasu (hipokaliemia) – przyczyny, objawy i leczenie
- Niedobór wapnia (hipokalcemia) – przyczyny, objawy i leczenie
- Niedobór magnezu (hipomagnezemia) – objawy, przyczyny i leczenie
- Niedobór fosforu (hipofosfatemia) – przyczyny, objawy i leczenie
Jak zwiększyć poziom elektrolitów?
W przypadku niedoboru elektrolitów, w zależności od objawów i przyczyny, lekarz może zalecić suplementację doustną lub podać elektrolity w kroplówce.
Jak można zapobiegać niedoborom elektrolitów?
U zdrowej osoby, która stosuje zbilansowaną dietę, pije odpowiednią ilość płynów i prowadzi higieniczny tryb życia zwykle nie ma konieczności przyjmowania elektrolitów. Osoby chore lub przyjmujące leki mogące zmniejszać stężenie elektrolitów w organizmie powinny porozmawiać o tym z lekarzem.
Przy czym należy wziąć pod uwagę, że nadmierna podaż elektrolitów także może być niebezpieczna dla zdrowia, co dotyczy przede wszystkich osób z chorobami nerek.
Kiedy konieczne jest picie elektrolitów (suplementacja)
Suplementacja jest konieczna w razie wystąpienia niedoborów elektrolitów.
Jakie elektrolity są najlepsze dla seniorów?
Przyjmowanie elektrolitów należy skonsultować z lekarzem. Suplementacja na własną rękę może mieć niekorzystne skutki, zwłaszcza u osób z upośledzoną czynnością nerek lub przyjmujących leki, które wpływają na stężenie elektrolitów w organizmie.
Czy można pić elektrolity codziennie?
Elektrolity uzupełnia się u osób, które z powodu chorób lub przyjmowanych leków tego wymagają. Dawkowanie jest ustalane przez lekarza dla konkretnego pacjenta.
Czym grozi przedawkowanie elektrolitów?
Przedawkowanie elektrolitów może powodować niekorzystne skutki, u osób z upośledzoną czynnością nerek mogą być to poważne konsekwencje.
