Wielu Polaków potrafi rozpoznać najbardziej oczywiste objawy chorób serca, jednak znacznie rzadziej identyfikuje inne ważne sygnały ostrzegawcze – wynika z raportu „Postawy i wiedza Polaków na temat chorób układu sercowo-naczyniowego” przygotowanego przez Szkołę Zdrowia Publicznego Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.
Fot. Myriam Zilles / Pixabay
- Polacy najlepiej rozpoznają najbardziej charakterystyczne objawy chorób układu sercowo-naczyniowego
- Wielu Polaków nie zna podstawowych parametrów zdrowotnych związanych z ryzykiem chorób serca
- Mimo ograniczonej wiedzy Polacy deklarują dużą gotowość do działań profilaktycznych
Choroby układu sercowo-naczyniowego odpowiadają za około 140 tys. zgonów rocznie w Polsce, czyli blisko 40–45 proc. wszystkich zgonów. Mimo postępów w diagnostyce i leczeniu, liczba przypadków zawałów serca, udarów mózgu czy niewydolności serca pozostaje wysoka. Jednym z głównych wyzwań jest wciąż niewystarczająca kontrola modyfikowalnych czynników ryzyka, takich jak nadciśnienie tętnicze, hipercholesterolemia, palenie tytoniu czy otyłość.
Z badania przeprowadzonego w styczniu 2026 r. na reprezentatywnej próbie 1087 dorosłych mieszkańców Polski wynika, że poziom wiedzy społeczeństwa na temat chorób układu sercowo-naczyniowego jest umiarkowany lub niski.
Ponad połowa respondentów (53,4 proc.) ocenia swoją wiedzę jako średnią, natomiast aż 34,2 proc. deklaruje niski poziom wiedzy. Jedynie 12,7 proc. badanych uważa, że ma wysoką wiedzę na temat tych chorób.
Jak podkreśliła dr Justyna Grudziąż-Sękowska ze Szkoły Zdrowia Publicznego CMKP, wyniki badania wskazują na potrzebę systemowej edukacji zdrowotnej dotyczącej chorób serca i naczyń.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że Polacy najlepiej rozpoznają najbardziej charakterystyczne objawy chorób układu sercowo-naczyniowego. Najczęściej wskazywanymi symptomami były nieregularne bicie serca lub kołatanie serca (71,5 proc.) oraz ból lub dyskomfort w klatce piersiowej (66,1 proc.). Duszność podczas wysiłku rozpoznało 61,1 proc. respondentów.
Znacznie gorzej wygląda jednak znajomość innych ważnych sygnałów ostrzegawczych. Mniej niż połowa badanych wskazała ból promieniujący do ramion, szczęki lub pleców (47,2 proc.) czy omdlenia (47,1 proc.), które mogą świadczyć o poważnych zaburzeniach rytmu serca lub ostrym zespole wieńcowym.
Jeszcze rzadziej rozpoznawane są objawy chorób naczyń obwodowych. Chromanie przestankowe – czyli ból nóg pojawiający się podczas chodzenia i ustępujący w spoczynku, typowy dla miażdżycy tętnic kończyn – wskazało jedynie 29,4 proc. respondentów.
Zdaniem autorów raportu niewystarczająca znajomość objawów alarmowych może prowadzić do opóźnionego wezwania pomocy medycznej w sytuacji zagrożenia życia.
Respondenci stosunkowo dobrze identyfikują najważniejsze czynniki ryzyka chorób serca. Najczęściej wskazywano nadwagę lub otyłość (73,6 proc.) oraz nadciśnienie tętnicze (72,8 proc.). Wysoko znalazły się także palenie tytoniu (68,3 proc.), przewlekły stres (66,9 proc.) i niezdrowa dieta (64,7 proc.).
Jednak niektóre zagrożenia pozostają niedoceniane. Zaburzenia snu, takie jak bezdech senny – które zwiększają ryzyko nadciśnienia i arytmii – zostały wskazane przez mniej niż połowę badanych.
Eksperci zwracają uwagę, że w rzeczywistości choroby sercowo-naczyniowe rzadko wynikają z jednego czynnika. Najczęściej rozwijają się w wyniku kumulacji wielu elementów stylu życia i czynników metabolicznych.
Raport pokazuje również, że wielu Polaków nie zna podstawowych parametrów zdrowotnych związanych z ryzykiem chorób serca. Dokładną wartość swojego ciśnienia tętniczego zna 43,3 proc. badanych, natomiast jedynie 29,6 proc. deklaruje znajomość stężenia cholesterolu we krwi. Ponad jedna trzecia respondentów przyznaje, że nie zna swojego stężenia cholesterolu, a część nie pamięta wyników badań.
Zdaniem autorów raportu brak wiedzy o tych parametrach ogranicza możliwość wczesnego wykrywania i zapobiegania chorobom układu krążenia. Mimo ograniczonej wiedzy Polacy deklarują dużą gotowość do działań profilaktycznych.
Aż 75,2 proc. badanych zadeklarowało, że chciałoby skorzystać z działań mających na celu zapobieganie chorobom serca, ich wczesne wykrywanie lub leczenie. Ponad połowa respondentów (56,2 proc.) byłaby również zainteresowana udziałem w programach profilaktycznych prowadzonych wyłącznie online, np. w formie webinarów, wideowykładów lub telekonferencji.
Według autorów raportu, wskazuje to na duży potencjał dla rozwoju cyfrowych programów profilaktyki zdrowotnej.
Badanie wykazało również różnice między grupami społecznymi. Kobiety częściej znają stężenie cholesterolu i częściej deklarują zainteresowanie profilaktyką chorób sercowo-naczyniowych. Z kolei mężczyźni częściej deklarują bardzo niski poziom wiedzy na temat tych chorób.
Również wiek ma znaczenie – wraz z nim rośnie świadomość własnych parametrów zdrowotnych. Znajomość wartości ciśnienia tętniczego oraz stężenia cholesterolu jest znacznie wyższa wśród osób starszych niż wśród młodszych dorosłych.
Autorzy raportu podkreślają, że wyniki badania wskazują na pilną potrzebę wzmocnienia edukacji zdrowotnej w Polsce. Szczególnie ważne jest zwiększenie świadomości objawów stanów nagłych, takich jak zawał serca czy udar mózgu, ponieważ w ich przypadku czas od pojawienia się objawów do rozpoczęcia leczenia ma kluczowe znaczenie dla rokowania pacjenta.
Zdaniem ekspertów konieczne są kampanie informacyjne promujące rozpoznawanie objawów alarmowych, regularne pomiary ciśnienia tętniczego i stężenia cholesterolu oraz zmianę stylu życia – w tym zdrową dietę, aktywność fizyczną i redukcję stresu.
Wyniki raportu mogą stanowić podstawę do projektowania nowych programów profilaktycznych oraz kampanii edukacyjnych, szczególnie skierowanych do młodszych dorosłych i mężczyzn, którzy w badaniu częściej deklarowali niski poziom wiedzy o chorobach układu sercowo-naczyniowego.
