Europa nadal nie radzi sobie z wczesnym testowaniem i leczeniem zakażeń HIV – w 2024 r. ponad połowa (54%) nowych rozpoznań została postawiona zbyt późno, by umożliwić optymalne leczenie. Najnowsze dane Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz Biura Regionalnego WHO dla Europy wskazują, że opóźnienia w diagnostyce, w połączeniu z rosnącą liczbą nierozpoznanych zakażeń, poważnie zagrażają realizacji celu zakończenia epidemii AIDS jako zagrożenia zdrowia publicznego do 2030 r.
Fot. Towfiqu Barbhuiya/ pexels.com
W 2024 r. w regionie WHO Europa (53 kraje Europy i Azji Środkowej) zgłoszono 105 922 nowe rozpoznania zakażenia HIV. Choć to nieco mniej niż w 2023 r., dane potwierdzają utrzymujące się luki w testowaniu. Wysoki odsetek późnych rozpoznań oznacza, że wielu pacjentów trafia do opieki zbyt późno, by w porę rozpocząć terapię antyretrowirusową, co zwiększa ryzyko rozwoju AIDS, zgonu oraz transmisji wirusa.
W krajach Unii Europejskiej i EOG odnotowano 24 164 rozpoznania zakażenia HIV (5,3/100 tys. mieszkańców). Z danych za 2024 r. wynika, że aż 48% z nich stanowiły późne diagnozy. Najczęstszą drogą transmisji pozostają kontakty seksualne między mężczyznami (48%), jednak rośnie odsetek zakażeń heteroseksualnych – obecnie odpowiadają one za blisko 46% zachorowań.
Dyrektor ECDC, dr Pamela Rendi-Wagner, podkreśla: „W UE/EOG niemal połowa rozpoznań jest stawiana zbyt późno. Musimy pilnie unowocześnić strategie testowania, zwiększyć dostęp do testów społecznościowych i samodzielnych, oraz zapewnić szybkie włączenie do opieki. Tylko osoby znające swój status mogą skutecznie przerwać łańcuch transmisji.”
W całym regionie WHO Europa późne rozpoznania stanowią 54% zakażeń; najczęściej dotyczą osób zakażonych drogą heteroseksualną (zwłaszcza mężczyzn) oraz osób przyjmujących narkotyki w iniekcjach. Niemal co trzecia diagnoza w 2024 r. dotyczyła osoby urodzonej poza krajem, w którym wykonano rozpoznanie. W UE/EOG migranci stanowili ponad połowę nowych przypadków, co wskazuje na potrzebę lepiej dostosowanych, dostępnych i kulturowo kompetentnych usług profilaktycznych i diagnostycznych.
Dr Hans Henri P. Kluge, Dyrektor Regionalny WHO na Europę, komentuje: „Nasze dane pokazują obraz niejednoznaczny. Od 2020 r. liczba wykonywanych testów odbudowuje się, a w 11 krajach obserwujemy wzrost liczby nowych diagnoz w 2024 r. W tym roku HIV rozpoznano u 105 922 osób, a od lat 80. zgłoszono łącznie 2,68 mln przypadków. Jednak narasta liczba osób żyjących z nierozpoznanym zakażeniem HIV – to cichy kryzys napędzający transmisję. Wciąż nie robimy wystarczająco dużo, by zmniejszyć stygmatyzację i dyskryminację, które zniechęcają do wykonania prostego testu. Wczesna diagnoza to nie przywilej, lecz warunek długiego, zdrowego życia i klucz do zatrzymania epidemii.”
ECDC i WHO/Europa apelują o pilne zwiększenie dostępności testowania, jego rutynowe i powszechne stosowanie oraz szerokie wdrażanie opcji samodzielnych i środowiskowych, które mogą dotrzeć do osób niekorzystających z tradycyjnej opieki medycznej. Osiągnięcie celu 2030 pozostaje możliwe, lecz tylko pod warunkiem szybkiej likwidacji luki diagnostycznej.
