Zakażenia wywołane przez wirusy herpes HHV-6, HHV-7 i HHV-8

Wirusy Herpes HHV-6, HHV-7 i HHV-8 to wirusy, które po wniknięciu do organizmu mają zdolność do utrzymywania się w nim w postaci nieaktywnej (tzw. zakażenie latentne). Po różnym czasie, kiedy dojdzie do osłabienia działania układu odpornościowego (np. w immunosupresji) może dojść do reaktywacji zakażenia i związanych z tym objawów. Wirus HHV-6 przy pierwszym kontakcie (tzw. zakażenie pierwotne) wywołuje powszechną u dzieci chorobę – gorączkę trzydniową. Wirus HHV-8 może powodować mięsaka Kaposiego.

Co to są herpeswirusy HHV-6, HHV-7 I HHV-8 i jak się je klasyfikuje?

Ludzki wirus herpes typu 6 (Human herpesvirus 6 – HHV-6) nazywany zwyczajowo wirusem rumienia nagłego (gorączki trzydniowej) a także wirus HHV-7 oraz wirus HHV-8, zwany też wirusem mięsaka Kaposiego, należą do 8. rodziny herpeswirusów (łac. Herpesviridae). Poza nimi do ludzkich herpeswirusów zaliczono także wirusy:

opryszczki typu 1 (dawniej określany jako HSV-1)
opryszczki typu 2 (HSV-2) – zobacz: Opryszczka (zakażenie wirusem opryszczki zwykłej) – przyczyny, objawy, leczenie, Opryszczka narządów płciowych
ospy wietrznej i półpaśca (Varicella zoster virus – VZV)
cytomegalii (cytomegalovirus – CMV,)
Ebsteina i Barr (EBV).

Wirusy HHV-6, HHV-7 i HHV-8 właściwości i choroby wywoływane u ludzi

Wirusy HHV-6, HHV-7 i HHV-8 mają zdolność powodowania tzw. zakażenia latentego. Oznacza to, że po zakażeniu pierwotnym, czyli wniknięciu do organizmu, wirus zostaje w nim w postaci utajonej. Pod wpływem różnych czynników, które powodują znaczne zmniejszenie odporności (np. immunosupresja u biorców narządów), może dojść do jego reaktywacji. Objawy choroby mogą wystąpić w razie głębokiego niedoboru odporności nawet wiele lat po zakażeniu.

Wirusy HHV-6, HHV-7 i HHV-8 są także wrażliwe na działanie standardowych środków dezynfekujących, na przykład alkoholu oraz środków powierzchniowo czynnych. Nazwa wirusów pochodzi od greckiego słowa herpeton – pełzać, co odzwierciedla latentny, „pełzający” charakter zakażeń.

Wirusy HHV-6 i HHV-7 są blisko spokrewnione i najczęściej wywołują u małych dzieci rumień nagły, czyli gorączkę trzydniową („trzydniówkę”), natomiast wirus HHV-8 może u osób z zaburzeniami odporności wywołać mięsaka Kaposiego, chorobę Castlemana, pierwotnego chłoniaka wysiękowego i tzw. zapalny zespół cytokinowy związany z KSHV.

W jaki sposób przenosi się HHV-6 i HHV-7?

Źródłem zakażenia HHV-6, HHV-7 i HHV-8 są zakażeni ludzie, najczęściej osoby zakażone w sposób bezobjawowy (czyli zakażone latentnie).

W przypadku HHV-6 i HHV-7 materiałem zakaźnym jest ślina, ponieważ gruczoły ślinowe są głównym miejscem namnażania się wirusa. Do zakażenia dochodzi zwykle w dzieciństwie – zakażenie dziecka następuje od starszego rodzeństwa lub osoby dorosłej bezobjawowo wydalającej wirusa. Możliwe jest zakażenie wrodzone. Zakażenie występuje powszechnie. Przeciwciała stwierdza się u około 85% osób dorosłych, co oznacza, że taki odsetek osób miał kontakt z wirusem.

W jaki sposób przenosi się HHV-8?

Źródłem zakażenia jest człowiek. Największa zakaźność występuje w okresie objawowym, ale zakażać może także osoba z zakażeniem bezobjawowym. Do zakażenia dochodzi głównie drogą kontaktów seksualnych, a także przez ślinę, kontakt z przedmiotami skażonymi wydzielinami, z matki na płód lub w wyniku przeszczepienia narządu.

Czynniki ryzyka zakażenia to niezabezpieczone kontakty seksualne, zwłaszcza między mężczyznami. Chorzy poddawani chemioterapii przeciwnowotworowej, zakażeni HIV w stadium AIDS i osoby po przeszczepieniu narządu są narażeni na rozwinięcie się choroby objawowej w przebiegu zakażenia HHV-8, czyli pojawienia się objawów w wyniku zmniejszenia odporności.

Jak często i gdzie występują zakażenia wywołane przez HHV-6, HHV-7 I HHV-8?

Herpeswirusy HHV-6, HHV-7 i HHV-8 występują na całym świecie i są bardzo rozpowszechnione wśród ludzi. Przykładowo już 60–80% niemowląt w wieku 13 miesięcy jest zakażonych HHV-6. Pierwotne zakażenie HHV-7 występuje zazwyczaj później – pomiędzy 2. a 5. rokiem życia. Ponad 95% dorosłych osób zostało zakażonych HHV-7, w tym ponad trzy czwarte z nich zanim ukończyło sześć lat. Do zakażeń dochodzi szybciej w populacjach żyjących w gorszych warunkach socjalno-ekonomicznych, szczególnie w gęsto zaludnionych krajach rozwijających się, jak Indie i Chiny, oraz w krajach tropikalnych. Zakażenia wywołane przez herpeswirusy, w tym HHV-6, HHV-7 i HHV-8, często występują u niemowląt i małych dzieci przebywających w żłobkach i przedszkolach. Dzieci następnie wydalają herpeswirusy i stają się źródłem zakażeń rodzinnych. Na oddziałach noworodkowych są możliwe zakażenia szpitalne wywołane przez HHV-6, HHV-7 i HHV-8. Ciężkie zachorowania wywołane przez herpeswirusy rozwijają się zwykle w ciągu pierwszych kilku dni życia oraz u starszych dzieci i dorosłych z zaburzeniami odporności typu komórkowego, a przekazanie swoistych przeciwciał przez matkę zmniejsza ryzyko wystąpienia objawowych zakażeń u noworodków.

Jakie choroby wywołują HHV-6, HHV-7 i HHV-8?

Większość zakażeń wywołanych przez HHV-6, HHV-7 i HHV-8 przebiega bezobjawowo.

Zakażenie HHV-6

Najczęstszą chorobą, którą wywołuje zakażenie pierwotne (czyli pierwsze zetknięcie z wirusem) wirusem HHV-6 jest rumień nagły, czyli inaczej gorączka trzydniowa, popularnie nazywaną „trzydniówką”. Jest to powszechnie występująca łagodna choroba wieku wczesnodziecięcego, zwykle występuje między 6. a 24. mż. Trzydniówka ma przebieg dwufazowy: w fazie gorączkowej, która trwa zazwyczaj 3–5 dni, występują sekwencyjne wzrosty temperatury ciała, nawet do ponad 40°C, a między incydentami gorączki dziecko pozostaje w dobrym stanie, jest aktywne i nie ma żadnych niepokojących objawów. Po ustąpieniu nawracającej gorączki pojawia się osutka, czyli wysypka (zwykle grudki lub grudki i plamki) najpierw na szyi i tułowiu, następnie rozprzestrzenia się na twarz i kończyny, blednie pod wpływem ucisku, zazwyczaj ustępuje po 1–2 dniach, czasem po kilku godzinach. Uważa się, że nawet połowa wszystkich epizodów gorączki u niemowląt jest wywołana przez zakażenie HHV-6, więc jest to jedna z najczęstszych ostrych infekcji występujących u niemowląt. Rumień nagły jest także jedną z najczęstszych przyczyn drgawek gorączkowych u niemowląt.

U dorosłych zakażenie pierwotne (pierwsze) HHV-6 występuje niezwykle rzadko i może powodować objawy podobne do mononukleozy.

U osób po przeszczepieniu narządu lub szpiku zakażenie latentne HHV-6 (czyli „uśpione” w organizmie) może ulec reaktywacji i spowodować ciężkie zakażenie narządowe (np. zapalenie pęcherzyków płucnych, zapalenie wątroby, zapalenie mózgu) lub zaostrzenia choroby występującej u biorców narządów, tzw. choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi.

Może Cię zainteresować

Zakażenie HHV-8

Zakażenie pierwotne wirusem HHV-8, czyli pierwsze zakażenie, przebiega bezobjawowo lub jako łagodna choroba gorączkowa, której mogą towarzyszyć wysypka, powiększenie węzłów chłonnych, zmęczenie i biegunka.

Jako zakażenie wtórne, czyli kiedy wirus uśpiony w organizmie reaktywuje się, zakażenie HHV-8 może manifestować się jako:

mięsak Kaposiego, czyli nowotwór złośliwy, który może mieć postać różnego rodzaju guzów, plam, narośli, zwykle zlokalizowanych na skórze. Zmiany skórne mogą przyjmować różne zabarwienie – od bladoróżowego do żywoczerwonego, ale także niebiesko-fioletowe, brązowe aż do sinożółtego. Mięsak Kaposiego występuje w kilku postaciach, może się pojawić u osób chorych na AIDS. Przeczytaj więcej: Mięsak Kaposiego - jak wygląda, objawy, przyczyny, rokowanie
choroba Castlemana, czyli niejednorodna grupa rzadkich chorób, w których dochodzi do nienowotworowego rozrostu limfocytów w węzłach chłonnych. W postaci wieloogniskowej, może się pojawić uogólnione powiększenie węzłów chłonnych z objawami ogólnymi, takim jak gorączka, nocne poty, osłabienie czy utrata masy ciała. Często dochodzi też do powiększenia wątroby i śledziony
pierwotny chłoniak wysiękowy, czyli agresywny chłoniak z limfocytów B, stanowiący 1–3% wszystkich chłoniaków. Występuje głównie u osób zakażonych HIV z głębokim niedoborem odporności
tak zwany zapalny zespół cytokinowy związany z KSHV, czyli zespół związany z nadmierną odpowiedzią zapalną na zakażenie HHV-8, który występuje głównie u osób zakażonych HIV. Do objawów należą przede wszystkim gorączka, utrata masy ciała, obrzęki obwodowe (kończyn) i wodobrzusze.

Jak lekarz ustala rozpoznanie choroby wywołanej przez HHV6, HHV7 i HHV8?

Jeśli zakażenie ma postać charakterystycznej gorączki trzydniowej u dzieci, w większości przypadków wykonywanie badań mających na celu identyfikację czynnika etiologicznego nie jest potrzebne.

Badania mające na celu identyfikację wirusa wykonuje się w przypadkach wątpliwych, ciężkich zakażeniach i u osób w stanie immunosupresji, czyli takich, u których układ odpornościowy nie działa prawidłowo. Do badań takich należą, między innymi:

badania molekularne, czyli wykrycie DNA wirusa metodą PCR (we krwi, płynie mózgowo-rdzeniowym, ewentualnie w innych płynach, np. wymazie z gardła lub tkankach)
badania serologiczne, czyli udowodnienie, że u danej osoby pojawiły się przeciwciała IgG, tzn. doszło do kontaktu z wirusem
hodowla wirusa, którą rzadko się wykonuje z powodu małej dostępności i długiego czasu oczekiwania na wynik.

Jeśli dojdzie do rozwinięcia mięsaka Kaposiego, to w diagnostyce wykonuje się badania histopatologiczne wycinka pobranego z guza.

Należy jednak wziąć pod uwagę, że diagnostyka serologiczna zakażeń HHV-6, HHV-7 i HHV-8 jest ograniczona z powodu latentnego (utajonego) i powszechnego charakteru tych zakażeń. Oznacza to, że wiele osób jest zakażonych i czasem trudno jest ustalić, czy to właśnie obecność wirusa odpowiada za pojawienie się objawów choroby.

Jakie są sposoby leczenia zakażenia wywołanego przez HHV-6, HHV-7 i HHV-8?

Nie ma swoistego leczenia przyczynowego zakażeń wywołanych przez HHV-6, HHV-7 i HHV-8. Najczęściej chorych leczy się objawowo za pomocą leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych. W przypadku ciężkiego zachorowania oraz zachorowań u noworodków i niemowląt konieczne może być leczenie szpitalne. Osobom w stanie immunosupresji (czyli ze zmniejszonym działaniem układu odpornościowego) lekarz może zalecić stosowanie gancyklowiru (walgancyklowiru) lub foskarnetu.

Antybiotyki są nieskuteczne. Glikokortykosteroidy są przeciwwskazane.

Więcej na temat leczenia mięsaka Kaposiego w artykule Mięsak Kaposiego – jak wygląda, objawy, przyczyny, rokowanie

Czy jest możliwe całkowite wyleczenie choroby wywołanej przez HHV-6, HHV-7 i HHV-8?

Choroby wywołane przez herpeswirusy HHV-6, HHV-7 i HHV-8 zwykle przebiegają bezobjawowo lub bardzo łagodnie i ustępują samoistnie, jednak najczęściej prowadzą do rozwoju zakażenia latentnego, czyli utrzymującego się do końca życia zakażonej osoby. Z tej przyczyny możliwe są wielokrotne reaktywacje, najczęściej bezobjawowe. Trwałe powikłania mogą wystąpić w przypadku objawowych zakażeń u osób z obniżoną odpornością, szczególnie z niedoborem odporności typu komórkowego.

Co trzeba zrobić po zakończeniu leczenia choroby wywołanej przez HHV-6, HHV-7 i HHV-8?

Po ustąpieniu ostrych objawów i powrocie dobrego samopoczucia chorzy mogą powrócić do normalnej aktywności życiowej. W przypadku wystąpienia powikłań konieczna może być rekonwalescencja z ograniczeniem aktywności życiowej (np. w przypadku zapalenia mózgu konieczna jest długotrwała rehabilitacja).

Co robić, aby uniknąć zakażenia HHV-6, HHV-7 i HHV-8?

Jak dotąd nie są dostępne szczepionki przeciwko HHV-6, HHV-7 i HHV-8. Zakażeń trudno jest uniknąć, ale można zmniejszyć ich ryzyko przez przestrzeganie zasad higieny: mycie rąk i unikanie kontaktów z małymi dziećmi przez osoby z obniżoną odpornością. By ograniczyć przenoszenie zakażeń szpitalnych, konieczne jest dokładne mycie rąk przez personel szpitalny oraz używanie odzieży ochronnej i rękawiczek.