Wyprysk potnicowy to choroba skóry, w której występuje pęcherzykowa osutka na dłoniach i stopach – na krawędziach palców rąk i stóp, dłoniach i podeszwach stóp. Zmiany skórne bardzo swędzą. Zwykle przyczyna wyprysku potnicowego nie jest znana, a pocenie się jedynie zaostrza zmiany, ale ich nie powoduje. W leczeniu stosuje się m.in. glikokortykosteroidy miejscowo, leki przeciwhistaminowe, a by zmniejszyć świąd, leczenie światłem, glikokortykosteroidy doustne, a w cięższych przypadkach leki immunosupresyjne.
Co to jest potnica (wyprysk potnicowy)?
Wyprysk potnicowy (potnica) to choroba skóry, która charakteryzuje się występowaniem swędzącej osutki pęcherzykowej na palcach, dłoniach i podeszwach stóp. Choć w nazwie występuje słowo pot, to wyprysk potnicowy nie jest spowodowany poceniem, a intensywne pocenie może jedynie zaostrzać objawy. Przyczyna wyprysku potnicowego nie jest znana i uważa się, że choroba ma charakter wieloczynnikowy. Może on się wiązać z infekcjami grzybiczymi na stopach, atopowym zapaleniem skóry lub alergią na nikiel.
Jak często występuje wyprysk potnicowy?
Wyprysk potnicowy jest dość częstą chorobą skóry. Większość zachorowań dotyczy ludzi młodych lub w średnim wieku, natomiast bardzo rzadko występuje u dzieci. Najczęściej się pojawia u osób w wieku 20–40 lat.
Potnica – objawy. Jak wygląda wyprysk potnicowy?
Charakterystycznym objawem wyprysku potnicowego jest osutka o typie silnie swędzących pęcherzyków o średnicy 1–2 mm wypełnionych płynem. Zazwyczaj pęcherzyki pojawiają się symetrycznie na krawędziach palców rąk i stóp, dłoniach i podeszwach stóp. Oprócz świądu, może też towarzyszyć im nieprzyjemne palenie. Czasem świąd się pojawia, zanim wystąpi wysypka.
Typowym umiejscowieniem zmian skórnych są boczne powierzchnie drugiego i piątego palca ręki. Na stopach wyprysk potnicowy obejmuje częściej łuk stopy niż palce.
Podczas gojenia dochodzi do tworzenia łuszczących się grudek usadowionych na podłożu rumieniowym. W następnej kolejności, gdy świąd jest mniejszy, zmieniona skóra się łuszczy.
Zwykle osutka trwa 2–3 tygodnie.
Istnieje kilka odmian wyprysku potnicowego. Choroba może mieć łagodny, samoograniczający się przebieg (zwykle w ciągu 2–3 tygodni zmiany się wycofują) lub przewlekły albo nawrotowy.
Jak wygląd wyprysku potnicowego różni się od grzybicy dłoni i stóp?
Grzybica zwykle powoduje powstanie owalnych zmian skórnych, które są bardziej czerwone na obwodzie niż w środku, mają wyraźny brzeg i się łuszczą. Natomiast w wyprysku potnicowym zmiany są pęcherzykowe, a łuszczenie może się pojawić w końcowej fazie, kiedy pęcherzyki się goją (zob. Grzybica skóry).
Grzybica stóp może mieć postać potnicową, w której występują charakterystyczne pęcherzyki lub pęcherze zlokalizowane początkowo w obrębie sklepienia stopy, a następnie całej powierzchni podeszwowej. Ten typ grzybicy stóp może przypominać wyprysk potnicowy.
Co robić w przypadku pojawienia się zmian wskazujących na wyprysk potnicowy?
W przypadku pojawienia się objawów wskazujących na wyprysk potnicowy należy się zgłosić do lekarza POZ lub dermatologa.
Wyprysk potnicowy – rozpoznanie
Ważnym elementem rozpoznania wyprysku potnicowego jest szczegółowo zebrany wywiad, a także badanie przedmiotowe, czyli m.in. oglądanie zmian. Występowanie charakterystycznych pęcherzyków wypełnionych płynem, którym towarzyszy świąd, na dłoniach i stopach, pozwala na ustalenie rozpoznania.
W niektórych przypadkach konieczne może być wykonanie badań dodatkowych, np. badania zeskrobin ze zmian, aby wykluczyć zakażenie grzybicze albo testy alergiczne.
Potnica – leczenie
Najczęściej leczenie rozpoczyna się od stosowania silnie działających miejscowo glikokortykosteroidów. Ulgę przynosić mogą także zimne okłady. Doustne leki przeciwhistaminowe pomagają zmniejszyć świąd.
Jeśli to nie pomaga, lekarz może zalecić terapię samym światłem ultrafioletowym A (UVA), czyli naświetlanie zmian lub naświetlanie zmian w połączeniu z lekiem psoralenem – tzw. PUVA (psoralen + UVA), a także stosowanie leków – miejscowo inhibitorów kalcyneuryny (takrolimus, pimekrolimus). Czasem konieczne jest leczenie doustne, glikokortykosteroidami lub silniejszymi lekami immunosupresyjnymi, takimi jak azatiopryna, metotreksat, cyklosporyna.
Jeśli wypryskowi potnicowemu towarzyszy inna choroba, np. grzybica stóp lub inne czynniki, to należy wdrożyć odpowiednie leczenie.
Codzienna pielęgnacja i unikanie czynników zaostrzających
Ważne jest także unikanie czynników wywołujących, czyli np. wysuszających, podrażniających mydeł, biżuterii, która powoduje objawy. Należy dbać o odpowiednie nawilżenie i natłuszczenie skóry, używając łagodnych emolientów, unikać styczności ze środkami chemicznymi – używać rękawiczek ochronnych do prac domowych. Nie należy skubać ani drapać zmian, choć może towarzyszyć im silny świąd. Ulgę wówczas może przynieść zanurzenie dłoni lub stóp na kilka minut w zimnej wodzie.
Co zrobić, by zmniejszyć ryzyko zachorowania na wyprysk potnicowy?
Wyprysk potnicowy to choroba, w której alergeny mogą być zarówno pochodzenia zewnętrznego, jak i wewnętrznego. Nikiel, kobalt i niektóre leki mogą powodować wystąpienie lub zaostrzenie zmian, więc unikanie ekspozycji na nie może zapobiec rozwojowi wyprysku potnicowego. Niemniej w większości przypadków trudno wykryć czynnik przyczynowy i profilaktyka nie jest możliwa. W przypadkach, kiedy wyprysk potnicowy wiąże się z zakażeniem grzybiczym zmiany w obrębie dłoni cofają się po wyleczeniu grzybicy stóp.
