W moczu zdrowego człowieka nie powinno znajdować się białko. Obecność białka w moczu nazywana jest białkomoczem i może być przejściowa, związana np. z gorączką lub znacznym wysiłkiem fizycznym lub świadczyć o chorobie nerek, najczęściej kłębuszkowym ich zapaleniu. W każdej sytuacji pojawienia się białka w moczu należy zweryfikować przyczynę.
Białko w moczu – jak się pojawia?
Mocz powstaje w układzie moczowym, a prawidłowa produkcja i wydalanie moczu stanowi warunek prawidłowego funkcjonowania organizmu. Produkcja moczu zachodzi w nerkach. Przeczytaj więcej: Budowa układu moczowego
Filtrowanie krwi odbywa się w kłębuszkach nerkowych. Tam też usuwane są wraz z moczem określone produkty przemiany materii. Inne substancje, takie jak np. białka nie są odfiltrowywane, tylko zostają we krwi. Jeśli kłębuszki nerkowe są uszkodzone, to białko z krwi przedostaje się do moczu. W uproszczeniu można to porównać do przesiewania przez sitko piasku z kamieniami. Jeśli w sitku jest dziura, to będzie ono przepuszczać także kamienie.
Obecność białka w moczu jest nazywana białkomoczem.
Białko w moczu – norma
U osoby zdrowej białko w moczu powinno być nieobecne.
Uważa się jednak, że ilość mniejsza niż 150 mg białka na dobę jest dopuszczalna. Tak niewielka ilość białka w moczu może być nawet niewykryta (w zależności od metody diagnostycznej) i nie oznaczona na wyniku badania moczu. Jest uznawana za tzw. ilość fizjologiczną.
Badanie stężenia białka w moczu jest elementem badania ogólnego moczu.
Białko w moczu – jak wygląda
Białka w moczu nie widać gołym okiem. Czasami jednak, zwłaszcza, jeśli białkomocz jest znaczny, może powodować pienienie się moczu.
Białko w moczu – objawy
Białko w moczu stanowi parametr laboratoryjny wskazujący na nieprawidłową pracę nerek. Mogą towarzyszyć mu objawy choroby, która powoduje przechodzenie białka do moczu, ale nie jest tak zawsze. Najczęściej osoby, u których występuje białko w moczu, nie mają żadnych objawów.
U innych mogą się pojawić obrzęki. Typowym objawem są obrzęki wokół oczu po przebudzeniu. Obrzęki zwykle narastają i pojawiają się w okolicach kostek, dolnych pleców (okolica krzyżowa), a także w obrębie zewnętrznych narządów płciowych.
Czy białko w moczu zawsze oznacza chorobę nerek?
Nie. Choć obecność białka w moczu zawsze wymaga wyjaśnienia, nie zawsze jest objawem choroby nerek. Białko może być obecne z powodu zanieczyszczenia próbki moczu, np. wydzieliną z dróg rodnych u kobiet (np. podczas miesiączki). Niewielki białkomocz może też być wynikiem bardzo intensywnego wysiłku fizycznego lub gorączki.
Rodzaje białkomoczu
Białkomocz można podzielić na trzy główne kategorie: przejściowy, ortostatyczny (związany z pozycją ciała) i stały.
Najczęściej występuje białkomocz przejściowy. Oznacza to, że białko w moczu występuje tylko czasami i ustępuje bez leczenia. Białkomocz przejściowy może być spowodowany gorączką lub intensywnym wysiłkiem fizycznym.
Białkomocz ortostatyczny to białkomocz, który występuje, gdy pacjent pozostaje w pozycji pionowej, ale nie występuje w pozycji leżącej. Nie jest wykrywany w próbce moczu pobranej wcześnie rano, jest natomiast wykrywany w próbkach pobieranych w ciągu dnia. Występuje u kilku procent nastolatków, rzadko u osób w wieku powyżej 30 lat. Białkomocz ortostatyczny nie jest szkodliwy, nie wymaga leczenia i zazwyczaj ustępuje z wiekiem. Przyczyna białkomoczu ortostatycznego nie jest znana.
Utrzymujący się białkomocz, czyli białkomocz występujący stale, w przeciwieństwie do białkomoczu przejściowego i ortostatycznego jest zwykle objawem chorób, takich jak:
- choroby nerek – najczęściej kłębuszkowe zapalenie nerek, cukrzycowa choroba nerek, śródmiąższowe zapalenie nerek, nefropatia toczniowa, skrobiawica, polekowe uszkodzenie nerek, nefropatia nadciśnieniowa, stan przedrzucawkowy i rzucawka
- choroby przewlekłe, które powodują uszkodzenie nerek, np. cukrzyca lub nadciśnienie tętnicze
- choroby powodujące nadmierną produkcję określonych białek w organizmie, np. szpiczak plazmocytowy.
Białkomocz – diagnostyka
Białkomocz często jest wykrywany przypadkowo w badaniu moczu wykonywanym z innego powodu. Jeśli w wynikach badania ogólnego moczu stwierdza się obecność białka, lekarz przeanalizuje dane z wywiadu, które mogą wskazywać na chorobę nerek lub inną przyczynę białkomoczu (np. gorączka), a następnie zbada pacjenta. Zwykle, jeśli nie występują objawy i białkomocz nie jest znaczny, w pierwszej kolejności lekarz zaleci powtórzenie badania moczu, żeby sprawdzić, czy białkomocz nie był przejściowy. Ważne są także inne parametry badania moczu, ponieważ białkomocz może się pojawić w zapaleniach układu moczowego i wówczas wyleczenie zapalenia powoduje, że białkomocz mija. W zależności od wyniku lekarz zaplanuje dalszą diagnostykę. Podczas diagnostyki choroby nerek konieczne może być wykonanie tzw. dobowej zbiórki moczu, czyli zbieranie moczu przez 24 godziny. Konieczne mogą być też badania krwi (kreatynina), a czasem także badania obrazowe lub inne, takie jak np. biopsja nerki.
Czy białkomocz jest niebezpieczny?
Nie zawsze białkomocz świadczy o chorobie nerek. Białkomocz stanowi jednak czynnik ryzyka rozwoju zaburzeń czynności nerek i chorób układu krążenia, dlatego zawsze należy zbadać jego przyczynę.
