Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Kłębuszkowe zapalenie nerek

Kłębuszkowe zapalenie nerek

Co to jest klebuszkowe zapalenie nerek i jakie sa przyczyny?

Klebuszkowe zapalenia nerek (glomerulonephritis) to grupa chorób charakteryzujacych sie zajeciem przez proces zapalny klebuszków nerkowych, co z kolei jest przyczyna nieprawidlowej pracy nerek. W obrebie klebuszków nerkowych gromadza sie komórki zapalne (limfocyty i leukocyty) i bialka krwi (przeciwciala), co pobudza prawidlowe komórki klebuszka do namnazania sie (rozplemu, zob. ryc. ponizej).

Gdy proces zapalny jest przewlekly, klebuszek nerkowy z czasem ulega zwlóknieniu i staje sie nieczynny. Jesli wiekszosc klebuszków przestaje pracowac, pojawia sie niewydolnosc nerek.

Klebuszkowe zapalenie nerek moze byc ostre i przemijajace (z pelnym powrotem do zdrowia) lub przewlekle - trwajace latami i mogace powoli, trwale uszkadzac coraz wiecej klebuszków nerkowych, prowadzac do przewleklej niewydolnosci nerek.

Przyczyna klebuszkowego zapalenia nerek jest nieprawidlowa czynnosc ukladu odpornosciowego, którego zadaniem jest obrona organizmu przed obcymi elementami (jak bakterie, wirusy czy komórki nowotworowe). Klebuszkowe zapalenie nerek rozwija sie, gdy z jakiegos powodu (moze nim byc zakazenie, np. paciorkowcowe zapalenie gardla lub skóry, nowotwór lub lek, np. leki przeciwzapalne stosowane w chorobach stawów) celem ataku ukladu odpornosciowego stana sie prawidlowe klebuszki nerkowe.

Jezeli choroba dotyczy tylko nerek, mamy do czynienia z tzw. pierwotnym klebuszkowym zapaleniem nerek, a jezeli zapalenie nerek towarzyszy chorobom innych narzadów lub jest ich wynikiem, to mówimy o wtórnym klebuszkowym zapaleniu nerek.

Klebuszkowe zapalenie nerek
Ryc. Klebuszkowe zapalenie nerek, widoczny rozplem komórek klebuszka

Najczestsze z tych chorób to:

Jak czesto wystepuje klebuszkowe zapalenie nerek?

Dokladna czestosc wystepowania klebuszkowych zapalen nerek nie jest znana, gdyz wiele przypadków pozostaje nierozpoznanych ze wzgledu na brak objawów klinicznych (zobacz nizej). Ogólnie na klebuszkowe zapalenie nerek czesciej choruja mezczyzni. Natomiast ostre klebuszkowe zapalenie nerek wystepuje glównie u dzieci i mlodziezy.

Jak sie objawia klebuszkowe zapalenie nerek?

Klebuszkowe zapalenie nerek czesto nie daje zadnych dolegliwosci, jednak zawsze jest przyczyna nieprawidlowych wyników badania moczu. Czesto to wlasnie nieprawidlowy wynik badania moczu wykonanego z innego powodu (np. badanie okresowe w zakladzie pracy, diagnostyka z powodu nadcisnienia) wskazuje na obecnosc choroby nerek. Badanie moczu wykazuje obecnosc bialka, krwi (erytrocytów) oraz waleczków (zobacz rozdzial dotyczacy Badan diagnostycznych). Chory moze zauwazyc, ze mocz pieni sie (jezeli ilosc bialka w moczu jest duza) lub jest nieprawidlowego koloru (rózowy, czerwony lub brunatny, gdy zawiera duzo erytrocytów). Moze wystepowac takze ból w okolicy nerek.

Jezeli klebuszkowe zapalenie nerek ma przebieg ciezki, to moga wystapic:

  • obrzeki, zwlaszcza twarzy i wokól kostek (zobacz: Zespól nerczycowy)
  • ból glowy, nudnosci, zaburzenia widzenia bedace wynikiem wysokiego cisnienia krwi i nagromadzenia wody w organizmie
  • zmniejszenie objetosci moczu (nawet brak oddawania moczu przez ponad dobe)
  • inne objawy niewydolnosci nerek - ostrej lub przewleklej

Jezeli wystepuje wtórne klebuszkowe zapalenie nerek, to zwykle wystepuja równiez objawy choroby, która jest przyczyna zapalenia nerek. W przypadku ostrego klebuszkowego zapalenia nerek objawy choroby nerek czesto pojawiaja sie po 1—3 tygodniach od przebycia zapalenia gardla lub zakazenia skóry.

Co robic w razie wystapienia objawów?

W kazdym przypadku otrzymania nieprawidlowego wyniku badania moczu nalezy zglosic sie do lekarza. Natychmiast nalezy szukac pomocy lekarza w przypadku wystapienia wyzej wymienionych objawów klinicznych.

Jak lekarz ustala diagnoze?

Na podstawie zglaszanych dolegliwosci, nieprawidlowosci w badaniu fizykalnym oraz obecnosci w moczu bialka i erytrocytów (niekiedy równiez waleczków) lekarz wstepnie rozpoznaje chorobe nerek, pierwotna lub wtórna.

Konieczne jest wykonanie dalszych badan z próbek krwi, aby ocenic, czy nie ma niewydolnosci nerek (stezenie kreatyniny i mocznika), zaburzen metabolicznych (stezenie sodu, potasu, glukozy, itp.) oraz w celu mozliwie najbardziej dokladnego okreslenia rodzaju choroby (rózne badania immunologiczne). Zawsze wykonuje sie badanie obrazowe (zwykle USG), aby wykluczyc inne choroby nerek i dróg moczowych.

Pomimo wykonania wszystkich tych badan, postawiona na ich podstawie diagnoza klebuszkowego zapalenia nerek nie jest pewna, ale jedynie mniej lub bardziej prawdopodobna. Tylko zbadanie fragmentu nerki róznymi technikami mikroskopowymi pozwala na pewne rozpoznanie klebuszkowego zapalenia nerek, a zwlaszcza na stwierdzenie - z jakiego typu klebuszkowym zapaleniem nerek mamy do czynienia u danego pacjenta.

Aby uzyskac fragment nerki wykonuje sie biopsje. Biopsja nerki nie zawsze jest konieczna i czesto, zwlaszcza w przypadku wtórnego zapalenia nerek, mozna rozpoczac odpowiednie leczenie w oparciu o wyniki innych badan. W bardzo wielu przypadkach, mimo wykonania wszystkich koniecznych badan, nadal nie mozna ustalic przyczyny choroby nerek, jednak wyniki badan pozwalaja wybrac najlepszy w danym przypadku sposób leczenia.

Najczestsze typy klebuszkowego zapalenia nerek (w sposób pewny mozna je rozpoznac tylko po wykonaniu biopsji nerki) to:

  • ostre klebuszkowe zapalenie nerek
  • klebuszkowe zapalenie nerek typu IgA (nefropatia IgA)
  • ogniskowe segmentalne stwardnienie klebuszków nerkowych
  • bloniaste klebuszkowe zapalenie nerek
  • submikroskopowe klebuszkowe zapalenie nerek
  • gwaltownie postepujace klebuszkowe zapalenie nerek

Charakterystyczne cechy poszczególnych typów klebuszkowego zapalenia nerek przedstawiono w tabeli.

Cechy charakterystyczne poszczególnych typów klebuszkowego zapalenia nerek
Typ klebuszkowego zapalenia nerek Objawy i przebieg Sposoby leczenia
ostre klebuszkowe zapalenie nerek rozwija sie nagle, najczesciej 1—3 tygodni po przebyciu paciorkowcowego zapalenia gardla; glówne objawy to obrzeki (glównie pod oczami, rzadko uogólnione), nadcisnienie tetnicze oraz zmiany w moczu: bialkomocz, krwinkomocz i waleczki erytrocytowe; moze wystepowac zle samopoczucie, utrata laknienia, czasem nudnosci i wymioty, skapomocz lub bezmocz;
w ponad 80% przypadków przebiega bezobjawowo:
w wiekszosci przypadków choroba ustepuje samoistnie po kilku lub kilkunastu dniach, chociaz niewielki krwinkomocz i bialkomocz moga utrzymywac sie nawet kilka lat
leczy sie zakazenie paciorkowcowe stosujac odpowiedni antybiotyk; dieta z ograniczeniem soli do 3—6 g/d; w razie nadcisnienia leki hipotensyjne; w razie obrzeków leki moczopedne; jezeli dojdzie do ostrej niewydolnosci nerek, moze byc konieczne leczenie dializami
klebuszkowe zapalenie nerek typu IgA (nefropatia IgA) typowym objawem jest wystepujacy okresowo krwiomocz (moze trwac kilku godzin do kilku dni), który typowo towarzyszy zakazeniu górnych dróg oddechowych (tzw. przeziebienie); moze wtedy wystepowac ból w okolicy ledzwiowej. W badaniach moczu prawie u wszystkich chorych wystepuje krwinkomocz i czesto bialkomocz; u polowy chorych moze byc nadcisnienie tetnicze gdy choroba jest lagodna (tylko krwinkomocz i niewielki bialkomocz) to stosuje sie leki nefroprotekcyjne (inhibitory konwertazy angiotensyny lub blokery receptora angiotensyny); w ciezkich przypadkach (duzy bialkomocz, niewydolnosc nerek) stosuje sie leki immunosupresyjne
ogniskowe segmentalne stwardnienie klebuszków nerkowych najczestszym objawem jest bialkomocz;
u 75% chorych prowadzi do rozwoju zespolu nerczycowego;
krwinkomocz wystepuje u ok. 50%, a krwiomocz u 5—10% (niekiedy jest pierwszym objaw choroby); Rokowanie jest raczej zle, nawet w przypadku leczenia, nie wystepuja samoistne remisje (cofniecie sie objawów choroby);
u 50% chorych schylkowa niewydolnosc nerek rozwija sie w ciagu 10 lat od rozpoznania
sposób leczenia zalezy od ciezkosci choroby, tj. nasilenia objawów klinicznych, a zwlaszcza wielkosc bialkomoczu dobowego; gdy bialkomocz nieduzy to stosuje sie leki nefroprotekcyjne (inhibitory konwertazy angiotensyny lub blokery receptora angiotensyny); w ciezkich przypadkach (duzy bialkomocz, niewydolnosc nerek) stosuje sie leki immunosupresyjne
bloniaste klebuszkowe zapalenie nerek u wiekszosci (70—80%) objawia sie bialkomoczem, który prowadzi do zespolu nerczycowego; krwinkomocz stwierdza sie u 40—60% chorych, a krwiomocz jest rzadki;
czesto sa powiklania zakrzepowo-zatorowe; charakterystyczne sa samoistne remisje i nawroty; moze prowadzic do schylkowej niewydolnosci nerek po latach (po 15 latach u ok. 50% chorych)
Sposób leczenia zalezy wielkosc bialkomoczu dobowego; gdy bialkomocz nieduzy to stosuje sie leki nefroprotekcyjne (inhibitory konwertazy angiotensyny lub blokery receptora angiotensyny); w ciezkich przypadkach (duzy bialkomocz, niewydolnosc nerek) stosuje sie leki immunosupresyjne
submikroskopowe klebuszkowe zapalenie nerek objawia sie duzym bialkomoczem, który prowadzi do rozwoju zespolu nerczycowego. Moze ustepowac samoistnie lub wskutek leczenia, ale czesto nawraca – po pierwszym leczeniu remisje uzyskuje sie u 85—90% doroslych, ale tylko u 25% jest ona trwala, u pozostalych dochodzi do nawrotów stosuje sie leki immunosupresyjne; w pierwszej kolejnosci prednizon (poczatkowo w duzej dawce ok. 1 mg/kg codziennie); gdy bialkomocz ustapi, to dawke sie zmniejsza w okresie 4—6 tygodni; u 10—15% brak remisji po 20 tyg. leczenia i wtedy stosuje sie leki alternatywne (cyklofosfamid, cyklosporyna, mykofenolan mofetylu, azatiopryna)
gwaltownie postepujace klebuszkowe zapalenie nerek poczatkowe objawy moga byc niecharakterystyczne: uczucie zmeczenia, goraczka, nocne poty i ból stawów; w badaniu moczu krwinkomocz lub krwiomocz, waleczki erytrocytowe i bialkomocz; w przypadkach nieleczonych szybko (w ciagu tygodni) rozwija sie ciezka niewydolnosc nerek, zwykle ze zmniejszeniem objetosci oddawanego moczu;
bez leczenia choroba prowadzi do zgonu; moze nawracac po skutecznym leczeniu
poczatkowo leczy sie duzymi dawkami leków immunosupresyjnych, najczesciej metylprednizolonem i cyklofosfamidem (tzw. indukcja remisji); po opanowaniu ostrej fazy choroby dawki leków sa mniejsze i stosuje sie je nawet przez kilka lat (tzw. leczenie podtrzymujace); czesto konieczne jest leczenie dializami, a w niektórych najciezszych przypadkach wykonuje sie równiez plazmaferezy (wymiana osocza krwi)

Jakie sa sposoby leczenia?

Sposób leczenia klebuszkowego zapalenia nerek zalezy od tego, czy jest to zapalenie ostre, czy przewlekle, od przyczyny w przypadku zapalenia wtórnego, ciezkosci choroby oraz obecnosci powiklan.

Zasadnicze znaczenie w kazdym przypadku ma leczenie nadcisnienia tetniczego, które czesto rozwija sie w chorobach nerek. Jezeli nie ma przeciwwskazan, najbardziej korzystne sa leki z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny lub blokery receptora angiotensynowego.

W przypadku ostrego klebuszkowego zapalenia nerek, które wystapilo po zapaleniu gardla, skóry lub w przebiegu innego zakazenia, leczenie polega na eliminacji zakazenia, obnizaniu cisnienia krwi, ograniczeniu soli w diecie oraz unikaniu wysilku fizycznego. W trakcie leczenia nalezy regularnie wykonywac kontrolne badania moczu oraz krwi.

Gdy zapalenie klebuszków ma charakter wtórny, jego leczenie polega na leczeniu przyczyny (zakazenia, raka, bialaczki, choroby autoimmunologicznej) lub jej usunieciu (zaprzestanie przyjmowania leków). U niektórych osób przewlekle klebuszkowe zapalenie ma przebieg lagodny i powolny, a zmiany w moczu sa niewielkie. Zwykle postepowanie polega wtedy na leczeniu nadcisnienia i okresowym wykonywaniu badan moczu i krwi.

Niektóre typy klebuszkowego zapalenia nerek maja ciezszy przebieg, ilosc bialka w moczu jest duza, a czynnosc nerek sie pogarsza. W takich przypadkach konieczne moze sie okazac leczenie immunosupresyjne (hamujace uklad odpornosciowy), poczatkowo zwykle przy uzyciu steroidów. Na wyniki leczenia trzeba czesto czekac kilka miesiecy a w przypadku braku poprawy istnieje mozliwosc zamiany jednego leku immunosupresyjnego na inny, o silniejszym lub nieco innym dzialaniu. Samo leczenie immunosupresyjne wiaze sie z licznymi powaznymi dzialaniami niepozadanymi w wyniku oslabienia odpornosci. W najciezszych przypadkach zapalenia klebuszków nerkowych u osób z zapaleniem naczyn lub toczniem rumieniowatym ukladowym stosuje sie leczenie plazmafereza. Gdy wystapia powiklania, takie jak ostra lub przewlekla niewydolnosc nerek, moze zachodzic koniecznosc leczenia nerkozastepczego (najczesciej dializy).

Czy mozliwe jest calkowite wyleczenie?

Ostre klebuszkowe zapalenie nerek zwykle ustepuje calkowicie, a w lekkich przypadkach czesto nawet nie zostaje rozpoznane. Tylko w kilku procentach przypadków dochodzi do trwalej niewydolnosci nerek. Przewlekle wtórne klebuszkowe zapalenie nerek bardzo czesto calkowicie ustepuje po wyleczeniu przyczyny. Jezeli nie uda sie jej usunac, to klebuszkowe zapalenie nerek moze doprowadzic do ich niewydolnosci, co w najciezszych przypadkach moze nastapic w ciagu kilku tygodni lub miesiecy, nawet pomimo stosowania wszystkich mozliwych sposobów leczenia. Wynik leczenia przewleklego klebuszkowego zapalenia nerek jest trudny do przewidzenia. W niektórych przypadkach choroba moze sama ustapic bez leczenia, w innych leczenie prowadzi do calkowitego lub czesciowego wyzdrowienia, u niektórych osób w czasie leczenia wystepuje poprawa, ale po zakonczeniu leczenia klebuszkowe zapalenie nerek nawraca, a w najciezszych przypadkach leczenie bywa calkowicie nieskuteczne.

Co trzeba robic po zakonczeniu leczenia?

Osoby, które przebyly ostre klebuszkowe zapalenie nerek bez powiklan wymagaja krótkotrwalego (kilka miesiecy), okresowego nadzoru lekarskiego i badania moczu. W przypadkach przewleklego klebuszkowego zapalenia nerek, bez wzgledu na rodzaj stosowanego leczenia oraz jego wyniki, zwykle konieczny jest wieloletni nadzór. Osoby te powinny pozostawac pod opieka nefrologa, który w kazdym przypadku decyduje, w jakich odstepach czasu nalezy zglaszac sie do kontroli oraz jakie nalezy wykonywac badania. Zasadnicze znaczenie ma okresowa kontrola cisnienia krwi, gdyz u osób z prawidlowym cisnieniem, które choruja lub chorowaly na klebuszkowe zapalenie nerek, czesto po jakims czasie rozwija sie nadcisnienie tetnicze.

Co robic, aby uniknac zachorowania na klebuszkowe zapalenie nerek?

Klebuszkowemu zapaleniu nerek nie mozna na ogól zapobiegac, dlatego wazne jest wczesne jego wykrycie i leczenie, zanim wystapia powiklania. Wyjatkiem jest czesc przypadków ostrego zapalenia klebuszków, któremu mozna zapobiec, wczesnie i skutecznie leczac paciorkowcowe zapalenie gardla.

Klebuszkowe zapalenie nerek w pytaniach i odpowiedziach

Klebuszkowe zapalenie nerek – leczenie » dr med. Robert Drabczyk
Ciaza u kobiety z klebuszkowym zapaleniem nerek » dr hab. med. Teresa Nieszporek
Bloniasto-rozplemowe klebuszkowe zapalenie nerek » dr med. Robert Drabczyk
05.06.2013
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?