×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Uszkodzenie ścięgna Achillesa

lek. Karolina Stępień
Carolina Medical Center, Warszawa
Uszkodzenie ścięgna Achillesa
Fot. istockphoto.com

Czym jest uszkodzenie ścięgna Achillesa i jakie są jego przyczyny?

Ścięgno piętowe, powszechnie znane jako ścięgno Achillesa, to największa tego typu struktura w ludzkim ciele. Przyczepia się do guza piętowego w jego górnej części z tyłu stopy i przechodzi w mięsień trójgłowy łydki.

Uszkodzenia ścięgna Achillesa to wszystkie stany, w których dochodzi do naruszenia jego struktury. Można je podzielić na dwie zasadnicze grupy: uszkodzenia częściowe – zwykle przewlekłe – oraz uszkodzenia całkowite, do których dochodzi najczęściej w następstwie urazu.

Uszkodzenia częściowe powstają na tle zmian degeneracyjnych. We włóknach ścięgna stopniowo dochodzi do ich zwyrodnienia i się rozrywają. Może temu towarzyszyć dodatkowo stan zapalny. Zmiany postępują miesiącami, latami i w związku z tym, że nie dotyczą wszystkich włókien ścięgna, jego ciągłość pozostaje zachowana. Przyczyną uszkodzeń częściowych są przeciążenia tej okolicy oraz zaburzenia metaboliczne lub reumatologiczne.

Do uszkodzeń całkowitych dochodzi zwykle gwałtownie, często w czasie aktywności fizycznej lub pracy, przy nadmiernym obciążeniu i niekorzystnym rozkładzie sił działających na tę okolicę. Wówczas dochodzi co całkowitego przerwania ciągłości ścięgna. Całkowitemu przerwaniu ścięgna sprzyjają wcześniej istniejące, jego częściowe uszkodzenia oraz zastrzyki steroidowe podawane w tę okolicę, które osłabiają jego strukturę.

Jak często zdarzają się uszkodzenia ścięgna Achillesa?

Uszkodzenia ścięgna Achillesa to najczęstsze uszkodzenie ścięgien w populacji osób dorosłych.

Jakie są objawy uszkodzenia ścięgna Achillesa?

Zwyrodnieniowe, częściowe uszkodzenia ścięgna mogą objawiać się przewlekłym bólem tej okolicy, opuchnięciem – objawy nasilają się szczególnie po aktywności, długim chodzeniu itp.

Jednakże u dużej grupy pacjentów nie stwierdza się żadnych niepokojących objawów – czasami pierwszy sygnał świadczący, że ścięgno jest zmienione degeneracyjnie, stanowi jego całkowite rozerwanie.

Całkowite uszkodzenie ścięgna Achillesa pacjenci opisują w bardzo charakterystyczny sposób – w czasie pracy lub sportu w łydce nogi, która pozostaje z tyłu w zakroku odczuwają nagły trzask, uczucie, jakby ktoś uderzył w łydkę. Pojawia się ból, noga staje się jakby „nieswoja” i pacjent nie jest w stanie na niej chodzić. W miejscu zerwania pojawia się ból przy dotykaniu i obrzęk, może być widoczne przewężenie w miejscu, gdzie ścięgna „brakuje”.

Co zrobić w przypadku podejrzenia uszkodzenia ścięgna Achillesa?

W przypadku podejrzenia przewlekłych zmian w obrębie ścięgna, czyli występowania bólu i obrzęku od dłuższego czasu wskazana jest konsultacja ortopedyczna w trybie planowym w poradni.

W przypadku objawów całkowitego uszkodzenia ścięgna wskazana jest konsultacja na ostrym dyżurze ortopedycznym.

Jak lekarz ustala rozpoznanie uszkodzenia ścięgna Achillesa?

Ortopeda rozpoznaje uszkodzenie ścięgna Achillesa na podstawie wywiadu i badania klinicznego. Zarówno w przypadku przewlekłych, częściowych uszkodzeń, jak i nagłych całkowitych zerwań, zwykle jest to wystarczające do postawienia diagnozy. Niemniej jednak konieczna jest diagnostyka obrazowa – badanie USG i/lub MRI, żeby dokładnie ocenić morfologię uszkodzenia i dobrać najwłaściwsze leczenie.

Jakie są metody leczenia uszkodzeń ścięgna Achillesa?

Metody leczenia uszkodzeń ścięgna Achillesa można podzielić na dwie zasadnicze grupy: leczenie zachowawcze, nieinwazyjne oraz leczenie operacyjne.

W przypadku przewlekłych, częściowych uszkodzeń zdecydowanie częściej prowadzi się leczenie zachowawcze. Stosowane są leki przeciwbólowe, rzadziej przeciwzapalne, fizjoterapia, wkładki do obuwia. Lekarz może rozważyć podanie zastrzyku do ścięgna z czynnikami wzrostu celem pobudzenia gojenia i/lub kwasu hialuronowego wokół ścięgna celem odżywienia tkanek.

Kontrowersyjną metodą leczenia w tym wypadku pozostają zastrzyki z kortykosteroidów. Silnie hamują stan zapalny i przynoszą pacjentom dużą ulgę w dolegliwościach, jednak mogą sprzyjać dalszemu uszkadzaniu się ścięgna, szczególnie gdy są powtarzane, i mogą doprowadzić do całkowitego zerwania ścięgna Achillesa.

W przypadku wyczerpania metod zachowawczych, gdy pacjent mimo leczenia odczuwa dolegliwości bólowe, które utrudniają mu funkcjonowanie, można rozważyć leczenie operacyjne. Podczas operacji ortopeda sprawdza, w jakim stanie jest ścięgno, usuwa zmienione degeneracyjnie fragmenty i zszywa je. Po zabiegu może być konieczne czasowe unieruchomienie, zawsze niezbędna jest rehabilitacja.

W przypadku nagłych, całkowitych uszkodzeń ścięgna Achillesa leczenie operacyjne jest zwykle pierwszym wyborem. Połączenie rozerwanych fragmentów ścięgna szwami odtwarza prawidłowe warunki anatomiczne i daje szansę na powrót pełnej funkcji ścięgna po okresie rehabilitacji. Po zabiegu może być konieczne unieruchomienie (łuski gipsowe lub orteza), jednak zwykle jest ono niezwłocznie zdejmowane do ćwiczeń.

Operację można przeprowadzić na dwa sposoby: metodą otwartą i małoinwazyjną. W pierwszym przypadku wykonuje się jedno, podłużne nacięcie wzdłuż ścięgna, w drugim kilka małych nacięć po obu stronach ścięgna. W obu przypadkach przez obszar uszkodzenia przeprowadza się szwy zbliżające rozerwane fragmenty ścięgna. Obie metody mają porównywalne wyniki, dlatego wybór jednej z nich zależy od preferencji lekarza w porozumieniu z pacjentem.

Jednocześnie należy podkreślić, że leczenie nieoperacyjne po całkowitym uszkodzeniu ścięgna Achillesa wcale nie jest skazane na niepowodzenie. Odpowiedni czas unieruchomienia i właściwie prowadzona rehabilitacja pozwalają uzyskać wartościową bliznę w miejscu uszkodzenia, która umożliwia funkcjonowanie – normalne chodzenie, wykonywanie niektórych sportów. W związku z tym, że powstała blizna ścięgna zwykle jest wydłużona, ścięgno nie osiąga siły jak sprzed urazu.

Leczenie zachowawcze jest dobrym rozwiązaniem dla osób w starszym wieku, które nie podejmują dużych wysiłków fizycznych oraz osób obciążonych chorobami przewlekłymi uniemożliwiającymi operację. Osobom młodym, aktywnym, a szczególnie sportowcom, sugeruje się leczenie operacyjne.

Jakie jest rokowanie w przypadku wystąpienia uszkodzenia ścięgna Achillesa?

Zarówno leczenie zachowawcze, jak i operacyjne w przypadku uszkodzeń ścięgna Achillesa jest wymagające i czasochłonne. Jednak w większości przypadków ostatecznie przynosi dobry efekt funkcjonalny, pacjenci wracają do zadowalającej sprawności.

Co zrobić, żeby uniknąć wystąpienia uszkodzenia ścięgna Achillesa?

Konieczna jest szeroko pojęta profilaktyka zmian zwyrodnieniowych: unikanie przeciążeń, właściwe przygotowywanie się do aktywności fizycznej, regeneracja po treningach, zdrowa dieta, kontrolowanie masy ciała. W przypadku występowania zaburzeń metabolicznych czy reumatologicznych należy ściśle stosować się do zaleceń lekarskich, gdyż te choroby przy braku kontroli mogą wyraźnie osłabiać ścięgna.

Karolina Stępień
Lekarz, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu. W swojej praktyce zajmuje się głównie traumatologią sportową, chirurgią artroskopową i chirurgią ręki.
Członkini polskich i europejskich towarzystw naukowych skupiających artroskopistów oraz chirurgów ręki. Regularnie uczestniczy w kongresach i szkoleniach, stale udoskonalając swoje umiejętności, ale również dzieli się swoją wiedzą jako wykładowca na konferencjach i instruktor na kursach dla lekarzy.
Realizowała stypendia naukowe m.in. w Luksemburgu i USA. Autorka publikacji naukowych i popularnonaukowych z dziedziny ortopedii.
W swojej praktyce preferuje małoinwazyjne metody leczenia operacyjnego, a w przypadku konieczności stosowania unieruchomienia – nowoczesne, lekkie opatrunki.
Pracuje w Carolina Medical Center w Warszawie.
15.04.2021

Zachorowania w Polsce - aktualne dane

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.