Pytanie nadesłane do redakcji
Jestem uczulona na osę, jakie leki powinnam nosić przy sobie?
Odpowiedź
Pod pojęciem uogólnionej reakcji alergicznej po użądleniu przez pszczołę lub osę rozumiemy:
- duszność
- obrzęk gardła lub języka
- nudności
- biegunkę
- ból brzucha
- ucisk w klatce piersiowej
- zawroty głowy
- gwałtowny spadek ciśnienia tętniczego krwi, czyli wstrząs.
Leki do tzw. natychmiastowego użycia to przede wszystkim adrenalina w autowstrzykiwaczu do podania domięśniowego oraz w drugiej kolejności lek przeciwhistaminowy i glikokortykosteroid w formie doustnych tabletek.
Chorzy na astmę oskrzelową powinni dodatkowo mieć inhalator z wziewnym lekiem rozszerzającym oskrzela o szybkim początku działania. Wymienione leki chory powinien w porze aktywności owadów nosić zawsze przy sobie.
Należy też podkreślić, że lek przeciwhistaminowy i glikokortykosteroid nie stanowią alternatywy dla adrenaliny, która jest jedynym lekiem ratującym życie w przypadku ciężkich reakcji alergicznych po użądleniach. Zwlekanie z jej podaniem przy szybkim rozwoju objawów ogólnych zwiększa prawdopodobieństwo poważnych powikłań, w tym zgonu (przeczytaj wywiad Adrenalina - zastrzyk ratujący życie. Noś przy sobie, nie lekceważ!).
Na polskim rynku dostępne są dwa rodzaje autowstrzykiwaczy (tzw. pen) z adrenaliną o nazwach handlowych: Anapen i Epipen (oba preparaty dostępne są zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci). Autowstrzykiwacze są przeznaczone do samodzielnego użycia przez pacjenta. Każda osoba, która przebyła reakcję anafilaktyczną i nosi przy sobie autowstrzykiwacz (pen) z adrenaliną, w razie ponownego narażenia na czynnik, który poprzednio wywołał anafilaksję i szybkiego pojawiania się objawów powinny natychmiast sobie wstrzyknąć 1 dawkę adrenaliny domięśniowo w przednio-boczną powierzchnię uda, nawet jeśli objawy są wyłącznie łagodne. Nie ma przeciwwskazania do zastosowania w takiej sytuacji adrenaliny, a im wcześniej się ją poda, tym większa będzie skuteczność leczenia. Autowstrzykiwacz jest tak przysposobiony, że długość i grubość igły pozwalają u większości osób na właściwe podanie leku bez konieczności zdejmowania ubrania.
Przed użyciem adrenaliny, pacjent powinien zostać szczegółowo przeszkolony nie tylko z zasad używania tego leku, ale także jego przechowywania. Należy rozumieć, że autowstrzykiwacz z adrenaliną należy nosić przy sobie, a nie trzymać w domu. Należy dokładnie przeczytać ulotkę dołączoną do opakowania, gdzie objaśniono, jak przechowywać autowstrzykiwacz. W przypadku preparatu Epipen dla dorosłych (Epipen Senior) należy przechowywać wstrzykiwacz w opakowaniu zewnętrznym w celu ochrony przed światłem. Adrenalina pod wpływem powietrza lub światła ulega szybkiemu rozkładowi i zabarwia roztwór na różowo lub brązowo. Należy pamiętać, aby w pewnych odstępach czasu sprawdzać zawartość szklanego pojemnika wstrzykiwacza i upewnić się, że roztwór jest przejrzysty i nie zmienia barwy. Należy wymienić automatyczny wstrzykiwacz przed upływem terminu ważności lub wcześniej, jeżeli roztwór zmienił barwę lub przybrał formę zawiesiny, czyli widoczne są w nim cząstki substancji stałej.
Zaleca się, aby pacjent zawsze nosił przy sobie 2 dawki leku na wypadek, gdyby pierwsze podanie nie było pomyślne lub jedna dawka nie była wystarczająca.
Ponadto należy unikać użądleń os poprzez:
- usunięcie gniazd os ze strychów przez specjalnie przeszkolone osoby
- nieprzebywanie w okolicy gniazd os
- niespożywanie posiłków i słodkich napojów (zwłaszcza z niezabezpieczonych naczyń) na wolnym powietrzu
- zachowanie szczególnej ostrożności w okolicy miejsc, które przyciągają osy (sady, miejsca spożywania posiłków na wolnym powietrzu, śmietniki)
- niedrażnienie owadów, które na ogół atakują tylko w obronie własnej lub gniazda
- umieszczenie siatek ochronnych w oknach
- niechodzenie boso po trawie.
Warto także pamiętać, że jeśli wyniki badań alergologicznych wskazują na uczulenie i objawy alergii miały duże nasilenie, oprócz zestawu do szybkiego użycia po użądleniu, chorego należy leczyć metodą swoistej immunoterapii (czyli odczulaniem na dany jad).
Immunoterapia poprzez wpływ na podłoże immunologiczne reakcji alergicznej jest jedynym sposobem leczenia przyczyny alergii, a nie tylko jej objawów. Zasadą leczenia jest podawanie stopniowo zwiększanej dawki wyciągu jadu, na który chory jest uczulony, tak aby wytworzyć stan tolerancji układu odpornościowego. Immunoterapię swoistą prowadzi się przez 3–5 lat.
Więcej informacji znajdziesz w artykule: Uczulenie na jad os
