Przepuklina powstaje, gdy jakaś struktura organizmu (np. tkanka tłuszczowa, jelito) przemieści się (uwypukli się) poza swoje miejsce przez otwór, czyli osłabiony fragment mięśnia lub powięzi. Najczęściej występuje przepuklina pachwinowa, która objawia się uwypukleniem (miękkim guzem) w pachwinie. Jest częstsza u mężczyzn. Przepukliny mogą mieć rożne rozmiary. Przepukliny leczy się chirurgicznie.
Co to jest przepuklina?
Przepuklina powstaje, gdy jakaś struktura organizmu (np. jelito) przemieści się (uwypukli się) poza swoje miejsce przez otwór, czyli osłabiony fragment mięśnia lub powięzi.
Miejsce (otwór), przez które uwypukla się dany narząd, to wrota przepukliny. Wrota przepukliny tworzą się w miejscu zmniejszonej wytrzymałości tkanek, np. w miejscu rozejścia się mięśnia.
Zawartość przepukliny to narządy i struktury, które znajdują się w worku przepuklinowym, czyli wszystko to, co w wyniku przepukliny opuściło swoje miejsce i uwypukliło w przepuklinie. Mogą to być bardzo różne struktury w zależności od tego, gdzie występuje przepuklina i jakich jest rozmiarów. W przypadku przepuklin brzusznych to np. jelito.
Gdzie powstają przepukliny?
Przepukliny mogą powstać w różnych częściach ciała, zwykle jednak rozwijają się na brzuchu lub w pachwinach. Przepukliny mogą być widoczne na zewnątrz, np. na ścianie brzucha, ale mogą też powstawać w środku ciała – wtedy są niewidoczne.
Rodzaje przepuklin
Zwykle przepukliny, których zawartość stanowią struktury znajdujące się w brzuchu, powstają w warunkach zwiększonego ciśnienia w jamie brzusznej przy osłabieniu ścian brzucha. Zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej może być spowodowane otyłością, zaparciami (i parciem na stolec podczas defekacji), przewlekłym kaszlem, ciężką pracą fizyczną z podnoszeniem ciężarów.
Przepukliny pachwinowe występują w pachwinach, kiedy tkanka tłuszczowa i czasem część jelita uwypukla się przez kanał pachwinowy na zewnątrz. Jest to najczęstszy rodzaj przepukliny występujący głównie u mężczyzn. Jej pojawieniu się sprzyja ciężka praca fizyczna, np. dźwiganie (wówczas wzrasta ciśnienie w jamie brzusznej), a także starszy wiek. Przepukliny pachwinowe u mężczyzn, jeśli są duże i ich zawartość wypełnia worek mosznowy, co może powodować jego znaczne powiększenie, nazywamy przepuklinami mosznowymi.
Przepukliny udowe powstają, kiedy narządy jamy brzusznej uwypuklają się przez kanał udowy w okolice górnej lub przyśrodkowej części uda. Częściej stwierdza się je u kobiet i stanowią niewielki odsetek wszystkich przepuklin.
Gdy tkanka tłuszczowa lub część jelita wystaje przez brzuch w pobliżu pępka powstaje przepuklina pępkowa. Może wystąpić u niemowląt, jeśli otwór w brzuchu, przez który przechodzi pępowina, nie zostanie prawidłowo uszczelniony po urodzeniu. Stwierdza się ją również u dorosłych.
Przepuklina kresy białej to przepuklina pojawiająca się na brzuchu na samym jego środku w osi długiej ciała, ponieważ kresa biała to miejsce, w którym łączą się mięśnie obu stron brzucha. Rozejście się tych mięśni zdarza się u kobiet w ciąży, co może prowadzić do powstania przepukliny.
Przepuklina może też powstać w bliźnie pooperacyjnej, np. po operacjach jamy brzusznej. Nawet w przypadku operacji laparoskopowych może dojść do przepukliny w miejscu otworu, przez który narzędzie było wprowadzane do brzucha.
Przepuklina rozworu przełykowego występuje w środku ciała, kiedy część żołądka wpycha się do klatki piersiowej, przeciskając się przez otwór w przeponie. Przepuklina rozworu przełykowego może nie powodować żadnych zauważalnych objawów, choć niekiedy może występować zgaga.
Innym rodzajem przepukliny jest przepuklina krążka międzykręgowego (w kręgosłupie). Mechanizm jest podobny, czyli dochodzi do uwypuklenia się czegoś, w tym przypadku krążka międzykręgowego, poza miejsce, w którym powinien być. Zwykle, kiedy mówimy o przepuklinach, mamy jednak na myśli przepukliny dotyczące brzucha lub pachwin.
Przepukliny możemy podzielić także na wrodzone, nabyte i pourazowe.
Przepuklina - objawy
Niektóre przepukliny mogą nie dawać żadnych dostrzegalnych objawów lub powodować niewielkie objawy – przepuklina może wyglądać jak niewielki obrzęk lub guzek.
Często przepukliny, które mają postać miękkiego, niebolesnego guzka, niekiedy bardzo małego, można wepchnąć z powrotem do środka lub znikają one same po położeniu się. Natomiast podczas kaszlu, kichania, smarkania lub wysiłku fizycznego mogą się pojawiać.
W okolicy przepukliny może być odczuwalny dyskomfort, np. uczucie ciągnięcia, pieczenie.
W zależności od tego, jak zachowuje się przepuklina, dzielimy je na:
- przepukliny odprowadzalne, czyli najczęściej występujące przepukliny, które można z powrotem wepchnąć do jamy brzusznej lub dzieje się to samoistnie podczas leżenia
- przepukliny nieodprowadzalne, czyli takie, których nie da się odprowadzić (wepchnąć do środka)
- przepukliny uwięźnięte, czyli takie, które oprócz tego, że są nieodprowadzalne, to dochodzi w nich do zaburzeń przepływu krwi, co grozi martwicą, powikłaniami i wymaga pilnego leczenie chirurgicznego.
Przepuklina uwięźnięta - objawy
Przepukliny uwięźnięte mogą być niebezpieczne dla życia i wymagają natychmiastowej pomocy lekarskiej. Ich objawami są:
- nagły, silny ból w okolicy przepukliny
- złe samopoczucie
- trudności z oddawaniem moczu lub stolca
- gorączka
- przepuklina staje się twarda lub boli przy dotyku (jest tkliwa)
- przepuklina jest opuchnięta lub zaczerwieniona.
Należy pamiętać, że przepuklina, która była odprowadzalna i nie stanowiła problemu, może po jakimś czasie lub zadziałaniu różnych czynników (np. po forsownym wysiłku fizycznym) stać się przepukliną nieodprowadzalną, a nawet uwięźniętą.
Przepukliny – diagnostyka
Zwykle lekarz podczas badania – oglądania i dotykania – jest w stanie rozpoznać przepuklinę. Czasem konieczne jest wykonanie USG lub innych badań obrazowych.
Przepukliny – leczenie
Leczenie przepukliny zależy od wielu czynników:
- rodzaju przepukliny, ponieważ niektóre przepukliny są obarczone większym ryzykiem uwięźnięcia niż inne
- zawartości przepukliny, czyli tego, jakie narządy lub fragmenty narządów znajdują się w przepuklinie (np. jeśli jest to jelito, może istnieć ryzyko uwięźnięcia i niedrożności)
- objawów przepukliny i wpływu na funkcjonowanie
- ogólnego stanu zdrowia pacjenta i związanego z nim ryzyka okołooperacyjnego.
Przepukliny leczy się operacyjnie. Nie zawsze i nie każda przepuklina jest jednak operowana, ponieważ w niektórych przypadkach ryzyko operacji przewyższa potencjalne korzyści z leczenia. Przepukliny, które nie są leczone operacyjnie, bardzo rzadko ulegają poprawie bez operacji, ale ich stan niekoniecznie się pogarsza, choć zasadniczo przepukliny mają tendencję do pogarszania się z czasem. Nie dotyczy to przepuklin pępkowych u niemowląt, które często ustępują samoistnie.
Metody leczenia operacyjnego przepuklin obejmują:
- operację klasyczną, podczas której wykonuje się cięcie, aby umożliwić chirurgowi wepchnięcie przepukliny z powrotem na miejsce i wzmocnienie okolicy wrót przepukliny za pomocą szwów lub siatki chirurgicznej
- operację laparoskopową, czyli mniej inwazyjną, podczas której wykonuje się kilka małych otworów, umożliwiając chirurgowi użycie specjalnych narzędzi do zaopatrzenia przepukliny
- chirurgię robotyczną, czyli operację, podczas której chirurg kontroluje narzędzia za pomocą konsoli komputerowej, używając ramion robota.
Leczenie chirurgiczne przepuklin – powikłania
Ogólnie leczenie przepuklin uznaje się za bezpieczne, ale – jak w przypadku każdej operacji – istnieje niewielkie ryzyko powikłań, takich jak: nadmierne krwawienie, zakażenie rany pooperacyjnej lub powikłania związane ze znieczuleniem. Po operacji przepukliny pachwinowej u niewielkiego odsetka osób (ok. 10%) może też utrzymywać się przewlekły ból prawdopodobnie z powodu uszkodzenia nerwów.
Operacje przepuklin są wykonywane często i zwykle nie wiążą się z poważnymi powikłaniami. Hospitalizacja zazwyczaj trwa kilka dni, a powrót do pełnego zdrowia kilka tygodni. Przed operacją należy szczegółowo omówić z chirurgiem korzyści i zagrożenia związane z zabiegiem. Należy także przestrzegać dokładnie zasad dotyczących postępowania w okresie bezpośrednio po operacji, aby zminimalizować ryzyko powikłań i nawrotu przepukliny.
Nieleczona przepuklina
Niewielka przepuklina może nie dawać objawów i nie wpływać na codzienne funkcjonowanie mimo braku leczenia. Jednak z czasem przepukliny mają tendencję do powiększania się. Wrota przepukliny poszerzają się i stopniowo coraz więcej tkanek się przez nie przepycha. Im więcej tkanki się przepycha, tym większe prawdopodobieństwo, że dojdzie do uwięźnięcia, co prowadzi do niedokrwienia i związanych z tym objawów oraz jest stanem zagrożenia życia.
Przepuklina rozworu przełykowego często nie wymaga leczenia, ponieważ nie powoduje objawów. W niektórych przypadkach konieczne jest jednak leczenie operacyjne.
