Pytanie nadesłane do redakcji
Mam 27 lat. Od ponad 10 lat choruję na wrzodziejące zapalenie jelita grubego (colitis ulcerosa). Choroba ma łagodny przebieg - ostatni wynik badania hist-pat.: „colitis chronica non activa levis”. Obraz odpowiada nieaktywnej fazie „colitis ulcerosa”. Jednocześnie od 10 lat z przerwami stosuję inhibitory pompy protonowej (Nolpaza, Emanera) z powodu okresowych dolegliwości dyspeptycznych (średnio przyjmuję leki z tej grupy przez 3 miesiące w roku). Z osobistych obserwacji przebiegu choroby zauważyłem, że wszystkie produkty zawierające tak zwane cukry proste - fruktozę, glukozę albo inne cukry - laktozę, sorbitol, ksylitol powodują u mnie zaostrzenie dolegliwości, silne, uporczywe wzdęcia, ból brzucha i luźne, papkowate stolce bez krwi. Po wypiciu szklanki mleka, zjedzeniu kilku truskawek, rodzynek, pomarańczy, czekolady, a nawet galaretki, kisielu, dżemu niskosłodzonego lub po żuciu gumy pojawiają się u mnie powyższe dolegliwości, o różnym naisleniu, które ustępują całkowicie w ciągu 1 dnia po odstawieniu tych produktów (dyskomfort w postaci gazów jelitowych utrzymuje się jeszcze przez kolejne 1-2 dni). Sam zaobserwowałem, stosując przez pewien czas dietę bez owoców, dżemów, mleka, słodkiego ciasta itp., że stolce stają się zupełnie prawidłowe, dobrze uformowane, a ja nie odczuwam dolegliwości (gazów, wzdęć) itp. Zauważyłem również, że w ten sposób - za pomocą diety, mogę zmniejszyć dawkę Pentasy (mniejsza dawka dobowa utrzymuje remisję) - przez pewien czas stosowałem nawet tylko 2x 1 tabl. po 0,5 g w ciągu doby, bez nawrotu choroby. Jednak zastanawiam się, czy ta „nietolerancja” cukrów może być związana z trwającym schorzeniem - zapaleniem jelita grubego, czy jest to „nowa” choroba, wymagająca dalszej diagnostyki. Tym bardziej, że objawy mojej nadwrażliwości na słodkie pokarmy pojawiły się 2-3 lata temu, a wcześniej takich objawów nie miałem.
Odpowiedź
Opisana przez Panią/Pana sytuacja może wskazywać na nietolerancję fermentujących oligo-, di- i monosacharydów oraz polioli. Badania wykazały, że węglowodany łatwo fermentujące, słabo wchłaniane i o wysokim ciśnieniu osmotycznym, do których zalicza się fruktozę, laktozę, fruktany oraz alkohole polihydroksylowe (do grupy tej zalicza się sztuczne środki słodzące, takie jak sorbitol, mannitol, maltitol, ksylitol), mogą powodować uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, biegunkę lub zaparcia i wzdęcia.
International Organization for the Study of Inflammatory Bowel Disease sugeruje, by u osób z utrzymującymi się objawami czynnościowymi bez cech aktywnej choroby zapalnej (czyli sytuacja opisana przez Panią/Pana) należy rekomendować czasowe przejście na dietę low FODMAP (czyli dietę o małej zawartości fermentujących oligo-, di- i monosacharydów oraz polioli).
Dieta low FODMAP polega na początkowej eliminacji (na okres 6–8 tygodni) produktów zawierających duże ilości FODMAP i zastępowaniu ich produktami z niską zawartością FODMAP. Po okresie eliminacji dietę należy stopniowo rozszerzać (biorąc pod uwagę indywidualną tolerancję) o produkty zawierające więcej FODMAP. W dalszym postępowaniu dochodzi do spersonalizowania diety z wyłączną eliminacją produktów żywnościowych wywołujących objawy. W większości przypadków pacjent może powrócić do normalnego sposobu odżywiania, z wykluczeniem pojedynczych produktów bogatych w FODMAP.
| Tabela. Podział produktów żywnościowych w zależności od zawartości FODMAP | ||
|---|---|---|
| Produkt | Duża zawartość FODMAP | Mała zawartość FODMAP |
| warzywa | cebula, szparagi, karczochy, brokuły, kalafior, patisony, brukselka, soczewica, groszek zielony, pory, buraki ćwikłowe, kapusta, grzyby, koper włoski, czosnek | marchew, pomidory, ogórki, papryka o wydłużonych strąkach, kapusta chińska, kiełki bambusa, seler, kukurydza, bakłażan, sałata, dynia, kabaczek, słodkie ziemniaki, szczypior |
| owoce | jabłko, gruszka, mango, gruszka chińska, arbuz, nektarynka, brzoskwinie, morele, śliwki, owoce suszone, owoce z puszki | banany, winogrona, kiwi, mandarynki, pomarańcze, ananasy, grejpfruty, cytryny, jagody, truskawki |
| mleko i produkty mleczne | twaróg, delikatne sery (mascarpone, ricotta), mleko skondensowane, jogurty, maślanka, mleko (krowie, owcze, kozie), kwaśna śmietana, bita śmietana, mleko sojowe | ser (szwajcarski, cheddar, parmezan, mozzarella), ser brie, ser camembert, mleko migdałowe, mleko ryżowe, masło, masło orzechowe, margaryna |
| źródło białka | nasiona roślin strączkowych: soczewica, ciecierzyca, fasola, soja | mięso, ryby, drób, jaja, tofu |
| pieczywo i produkty zbożowe | żyto, produkty pszenne, pieczywo pszenne, płatki śniadaniowe pszenne z suszonymi owocami, makaron pszenny | pieczywo bezglutenowe, mąka orkiszowa, chleb orkiszowy na zakwasie, płatki ryżowe, mąka owsiana, płatki owsiane, makaron bezglutenowy, ryż, proso, gryka, komosa ryżowa |
| orzechy i nasiona | orzechy nerkowca, pistacje | orzechy włoskie, migdały, orzeszki ziemne, orzechy pekan, orzeszki piniowe, orzechy makadamia, ziarna sezamu, pestki dyni, nasiona słonecznika (wszystkie powyższe w ilości 1 małej garści) |
| inne | syrop z agawy, miód, syrop glukozowo-fruktozowy (high fructose corn syrup – HFCS), słodziki (sorbitol, mannitol, maltitol, ksylitol) | cukier kryształ, syrop klonowy, aspartam, stewia |
