Jelito grube jest końcowym odcinkiem przewodu pokarmowego. W jelicie grubym zachodzi m.in. proces wchłaniania wody, elektrolitów, a także formowania stolca, który następnie jest wydalany przez odbyt. Najczęstszymi objawami chorób jelita grubego są: ból brzucha, zmiany w częstości wypróżnień, a także uformowania stolca – biegunki, zaparcia, domieszka krwi w stolcu, chudnięcie.
Co to jest jelito grube?
Jelito grube to końcowy odcinek przewodu pokarmowego. Jelito grube jest elementem przewodu pokarmowego znajdującym się za jelitem cienkim i zakończonym odbytem. W jelicie grubym ma miejsce końcowy etap wchłaniania wody, elektrolitów i soli mineralnych z treści pokarmowej. Jelito grube ma pofałdowaną błonę śluzową, co zwiększa jego powierzchnię. W jelicie grubym bytują różne bakterie, które produkują m.in. witaminę K oraz niektóre witaminy z grupy B. W jelicie grubym dochodzi też do formowania kału, który następnie przez odbyt jest wydalany na zewnątrz.
Jelito grube składa się z kilku odcinków:
- jelita ślepego (kątnicy), z którego wychodzi wyrostek robaczkowy, ma długość około 8 cm
- okrężnicy, która ma trzy odcinki – wstępnicę (20 cm), poprzecznicę (46 cm), zstępnicę (15 cm), esicę (35–40 cm)
- odbytnicy (jelita prostego), która ma mniej więcej 12–15 cm.
Jelito grube od jelita cienkiego jest oddzielone zastawką krętniczo-kątniczą, a zakończone odbytem, którym uchodzi na zewnątrz.
Jelito grube ma około 1,3–1,5 m długości i 5–8 cm średnicy. Początkowy odcinek jelita grubego jest najszerszy, następnie zwęża się aż do esicy.
Choroby jelita grubego
Jelito grube jest częścią układu pokarmowego, dlatego mogą go dotyczyć choroby obejmujące zarówno inne struktury przewodu pokarmowego, jak i dolegliwości dotyczące samego jelita grubego.
Częstą, czynnościową chorobą, która dotyczy jelita grubego, jest zespół jelita drażliwego. Jest to choroba o nieznanej przyczynie, objawiająca się bólem brzucha i zaburzeniami rytmu wypróżnień, które nie są uwarunkowane zmianami organicznymi lub biochemicznymi (dlatego jest określana jako czynnościowa).
Inne choroby jelita grubego to:
- uchyłki jelita grubego, które są częste u osób powyżej 60. roku życia i zwykle są bezobjawowe
- nieswoiste zapalenia jelit, czyli wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego i Crohna, w przebiegu których dochodzi do przewlekłego zapalenia w jelicie i związanych z tym objawów
- polipy jelita grubego, czyli uwypuklenia błony śluzowej ponad jej powierzchnię w kierunku światła jelita, które mogą być nowotworowe lub łagodne
- rak jelita grubego, czyli nowotwór złośliwy zlokalizowany w jelicie grubym
- biegunki infekcyjne, czyli zakażenia przewodu pokarmowego drobnoustrojami, które powodują biegunkę i towarzyszące objawy
- zapalenie wyrostka robaczkowego
- zakażenia pasożytnicze (np. owsica)
- niedokrwienne zapalenie jelita grubego, spowodowane niedostatecznym dopływem krwi do ściany jelita
- niedrożność jelit, czyli stan, w którym z powodu przeszkody w jelicie (np. guza) dochodzi do niedrożności (treść pokarmowa nie może przesuwać się w kierunku odbytu) i związanych z tym objawów
- zespół wrzodu samotnego odbytnicy, czyli dość rzadka choroba odbytnicy, przeważnie występująca u osób młodych.
Najczęstsze choroby odbytu:
- ropień odbytu
- przetoka odbytu, czyli nieprawidłowe połączenie odbytu z innymi strukturami
- choroba hemoroidalna
- szczelina odbytu
- rak odbytu.
Objawy chorób jelita grubego
Objawy chorób jelita grubego mogą obejmować:
- ból brzucha, zwykle zlokalizowany w podbrzuszu, czyli dolnej części brzucha
- nieprawidłowości dotyczące stolca, czyli np. biegunka, zaparcie, nieprawidłowe uformowanie i kolor stolca, domieszka śluzu lub krwi w stolcu, zaburzenia rytmu wypróżnień [zob. Stolec – zmieniony wygląd: jasny, luźny, ołówkowaty i inne]
- krwawienie z odbytu
- wzdęcia
- nieprzyjemne przelewanie i burczenie w brzuchu
- ból w okolicy odbytu
- bolesne parcie na stolec
- uczucie niepełnego wypróżnienia
- chudnięcie
- osłabienie
- nietrzymanie stolca i gazów
- czasem gorączka, nudności, utrata łaknienia
- zatrzymanie gazów i stolca.
Choroby jelita grubego – diagnostyka
Do badań laboratoryjnych wykonywanych w diagnostyce chorób jelita grubego należą przede wszystkim:
- badania krwi – np. krwawienie z jelita grubego może powodować niedokrwistość, a w zapalnych chorobach jelit wskaźniki zapalne mogą być podwyższone, np. stężenie CRP
- badania kału, m.in. na obecność krwi utajonej, pasożytów.
Do badań obrazowych należą:
- USG brzucha
- rezonans magentyczny
- tomografia komputerowa
- RTG przeglądowe jamy brzusznej
- badanie kontrastowe przewodu pokarmowego, czyli RTG po podaniu środka kontrastowego.
Badania inwazyjne:
Ważnym badaniem inwazyjnym, które pozwala na obejrzenie jelita od środka jest kolonoskopia (endskopia). Badanie to wymaga przygotowania, czyli oczyszczenia jelita i w wielu chorobach jelita jest zasadniczym badaniem umożliwiającym ustalenie rozpoznania.
Inne badania endoskopowe to:
- rektoskopia, czyli badanie endoskopowe odbytnicy
- sigmoidoskopia, czyli badanie endoskopowe odbytnicy i esicy.
Leczenie chorób jelita grubego
Leczenie chorób jelita grubego zależy od choroby, może obejmować zarówno modyfikację stylu życia, leczenie farmakologiczne i chirurgiczne, a czasem kilka z tych podejść jednocześnie. Leczeniem zachowawczym (czyli nieoperacyjnym) chorób jelita grubego zajmują się gastroenterolodzy, natomiast leczeniem chirurgicznym – chirurdzy.
Operacje jelita grubego
Operacja usunięcia fragmentu lub całego jelita grubego to kolektomia. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule Kolektomia (hemikolektomia)
