Maślan sodu – co to, działanie, skutki uboczne

Maślan sodu to związek, któremu przypisuje się korzystny wpływ na stan jelit. Pokarmowe źródła tego związku, to przede wszystkim masło, ale także mleko krowie oraz sery podpuszczkowe twarde.

Fot. Felicity Tai/ pexels.com

Kwas masłowy a maślan sodu

Kwas masłowy zalicza się do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (short chain fatty acids – SCFA). W warunkach fizjologicznych jest on produkowany w okrężnicy w wyniku fermentacji bakteryjnej niestrawionych składników pokarmowych, takich jak: nierozpuszczalne frakcje błonnika pokarmowego (celuloza, hemiceluloza i lignina), skrobia oporna, inulina i oligofruktoza oraz alkohole cukrowe (sorbitol i mannitol).

Poza kwasem masłowym, w jelicie grubym produkowane są także inne krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe i są to kwas: octowy i propionowy. Stanowią one ponad 85% wszystkich SCFA produkowanych w jelicie. Ich wzajemne proporcje to 60:25:15 (octan–propionian—maślan).

Z kolei maślan sodu to sól sodowa kwasu masłowego i jest to związek, który najczęściej wykorzystuje się we wspomaganiu leczenia pacjentów z chorobami jelit. Maślan sodu charakteryzuje się stałym stanem skupienia, a w roztworze wodnym łatwo rozkłada się do kwasu masłowego.

Źródła maślanu sodu w diecie

Wśród produktów żywnościowych zawierających maślan sodu wymienia się: masło, mleko krowie, mleko kozie i mleko owcze oraz sery twarde (np. parmezan, ementaler, gouda i cheddar). Z powyższych produktów żywnościowych, związek ten, wchłania się prawie w całości w początkowym odcinku jelita cienkiego.

Biorąc pod uwagę, że krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe są produkowane w okrężnicy z niestrawionych składników pokarmowych przez bakterie tam bytujące, dieta będąca źródłem błonnika pokarmowego, czyli bazująca na warzywach i owocach, produktach zbożowych oraz nasionach roślin strączkowych będzie sprzyjała wytwarzaniu kwasu masłowego.

Maślan sodu - działanie

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, w tym kwas masłowy, stanowią źródło energii dla komórek jelitowych (kolonocytów). Związek ten wspomaga ponadto prawidłowe różnicowanie tych komórek, zapewnia ich integralność oraz wykazuje działanie przeciwzapalne.

Kwas masłowy sprzyja także produkcji mucyny, wpływając korzystnie na barierę śluzówkową jelit.

Dodatkowo kwas masłowy wspomaga prawidłową motorykę jelit oraz zapewnia utrzymanie prawidłowej wrażliwości trzewnej receptorów czuciowych jelita.

Wskazania do stosowania maślanu sodu

Preparaty z maślanem sodu wykorzystuje się u pacjentów z chorobami jelit przebiegającymi ze zmianami zanikowymi w obrębie błony śluzowej, w zespole jelita drażliwego oraz w czynnościowych zaburzeniach przewodu pokarmowego (zaparcia, biegunki, wzdęcia, dyspepsja).

Maślan sodu może być także stosowany w zaburzeniach wchłaniania prowadzących do niedoboru składników odżywczych oraz w zaburzeniach funkcji i składu mikrobioty jelitowej.

Maślan sodu można stosować u dzieci powyżej 7. roku życia oraz u osób dorosłych.

Jak przyjmować maślan sodu

Zaleca się, aby preparaty maślanu sodu przyjmować po posiłku. Z uwagi na podwyższoną aktywność żołądka i jelit oraz wzmożoną aktywność wydzielniczą trzustki, ułatwiony jest pasaż jelitowy tego związku i w konsekwencji dochodzi do stopniowego uwalniania kwasu masłowego.

Czy maślan sodu jest zdrowy?

Mimo że istnieją pewne jednostki chorobowe, w których przyjmowanie maślanu sodu może być wskazane, u większości osób nie ma potrzeby jego dodatkowej suplementacji.

Należy podkreślić, że produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych sprzyja realizacja diety obfitującej w błonnik pokarmowy. W związku z tym w codziennym jadłospisie powinny się znaleźć produkty zbożowe, warzywa, owoce oraz nasiona roślin strączkowych.

Nawet jeśli istnieją wskazania do przyjmowania maślanu sodu, zamiar rozpoczęcia suplementacji należy skonsultować z lekarzem lub farmaceutą

Maślan sodu – skutki uboczne

Maślan sodu u większości osób nie powinien powodować skutków ubocznych. Natomiast u niektórych pacjentów jego przyjmowanie może prowadzić do nasilenia problemów trawiennych. Wzdęcia i dyskomfort jelitowy mogą wynikać z gromadzenia się nadmiernych ilości gazów, co może być efektem fermentacji maślanu sodu przez mikroflorę jelitową.

Preparaty zawierające maślan sodu

Preparaty zawierające maślan sodu są najczęściej sprzedawane jako suplement diety lub wyrób medyczny. W sprzedaży dostępne są preparaty z maślanem sodu w formie tabletek, kapsułek, proszku, granulatu o przedłużonym uwalnianiu oraz czopków doodbytniczych.

Niektóre preparaty z maślanem sodu dostarczają ponadto bakterie probiotyczne oraz prebiotyki (np. fruktooligosacharydy).