Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Zespół hemofagocytowy

Lek. Kornel Gajewski
Zespół hemofagocytowy
Fot. istock.com

Co to jest zespół hemofagocytowy i jakie są jego przyczyny?

Zespół hemofagocytowy (hemophagocytic lymphohistiocytosis – HLH) to rzadkie zaburzenie hematologiczne, u podstaw którego leży nadmierne stężenie i aktywność cytokin prozapalnych w organizmie (tzw. burza cytokinowa) spowodowane niekontrolowanym namnażaniem komórek odpornościowych je wydzielających – limfocytów i makrofagów. Nadmierna aktywacja cytokin prowadzi do nasilonej ogólnoustrojowej reakcji zapalnej i w konsekwencji do uszkodzenia wielu narządów. Charakterystyczna jest obecność w szpiku kostnym, węzłach chłonnych, narządach miąższowych hemofagocytów, czyli makrofagów, które pochłonęły erytrocyty lub ich fragmenty.

Zespół hemofagocytowy może być wrodzony, uwarunkowany genetycznie, czasem związany z wrodzonymi zespołami niedoborów immunologicznych (zespół Griscelli typu 2, zespół Chediaka i Higashiego, zespół Hermanskiego i Pudlaka typu 2, przewlekła granulomatoza, choroba limfoproliferacyjna związana z chromosomem X) lub nabyty, zainicjowany przez ciężkie infekcje wirusowe, bakteryjne, grzybicze i/lub pasożytnicze, choroby autoimmunologiczne lub nowotworowe (głównie chłoniaki).

Zespół aktywacji makrofagów (macrophage activation syndrome – MAS) to odmiana zespołu hemofagocytowego, która współistnieje najczęściej z chorobami reumatycznymi, takimi jak układowa postać młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów, choroba Stilla u dorosłych, toczeń rumieniowaty układowy, zapalenie skórno-mięśniowe, twardzina układowa czy choroba Kawasaki.

Jak często występuje zespół hemofagocytowy?

Zespół hemofagocytowy występuje u ok. 1,2 osób na 1 000 000 mieszkańców na rok. Choroba w równym stopniu dotyczy płci żeńskiej i męskiej. Pierwotny zespół hemofagocytowy zwykle ujawnia się u dzieci poniżej 1. roku życia, jednak choroba dotyczyć może osób w każdym wieku.

Jak się objawia zespół hemofagocytowy?

Podstawowe objawy kliniczne zespołu hemofagocytowego obejmują cechy zespołu uogólnionej reakcji zapalnej, takie jak, długotrwale utrzymująca się gorączka, ogólne osłabienie, powiększenie wątroby i śledziony, powiększenie węzłów chłonnych, żółtaczka, cechy skazy krwotocznej – skłonność do krwawień, łatwe siniaczenie, wysypka o charakterze plamisto-grudkowym, rumieniowym lub pęcherzowym.

Objawy z zakresu ośrodkowego układu nerwowego, obecne u blisko połowy pacjentów, ujawniać się mogą zarówno na początku choroby, jak i po dłuższym czasie jej trwania. Należą do nich napady padaczkowe, osłabione lub wzmożone napięcie mięśni, ataksja – zaburzenie koordynacji ruchów, drażliwość, nagłe zaniewidzenie.

Jak postępować w przypadku wystąpienia objawów wskazujących na zespół hemofagocytowy?

W przypadku zaobserwowania kilku objawów zespołu hemofagocytowego u siebie lub dziecka należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie zespołu hemofagocytowego?

Lekarz wysuwa podejrzenie choroby na podstawie wywiadu z pacjentem oraz objawów klinicznych. Potwierdzenie choroby uzyskuje się poprzez analizę DNA w poszukiwaniu charakterystycznych dla zespołu hemofagocytowego mutacji lub poprzez spełnienie minimum 5 z 8 poniższych kryteriów:

  • gorączka (temperatura >38,5°C, trwająca co najmniej 7 dni)
  • powiększenie śledziony (splenomegalia)
  • niedobór co najmniej 2 z 3 linii komórkowych we krwi obwodowej (cytopenia):
    - stężenie hemoglobiny poniżej 9 g/dl (<10 g/dl u noworodków)
    - liczba płytek krwi poniżej 100 tys./mm3
    - liczba neutrofili poniżej 1000/mm3
  • hipertriglicerydemia (na czczo >265 mg/dl) i/lub hipofibrynogenemia (≤1,5 g/l)
  • stężenie ferrytyny ≥500 µg/l
  • hemofagocytoza obecna w szpiku kostnym, śledzionie, węzłach chłonnych lub płynie mózgowo-rdzeniowym
  • zmniejszona aktywność limfocytów NK lub jej brak
  • stężenie rozpuszczalnego receptora CD25 >2400 U/ml.

Do potwierdzenia obecności charakterystycznych dla zespołu hemofagocytów niezbędne jest wykonanie biopsji skóry, węzłów chłonnych, szpiku kostnego, śledziony lub wątroby i badanie histopatologiczne pobranego materiału.

Badania obrazowe, takie jak USG, tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny, nie są konieczne do postawienia rozpoznania. Mogą one jednak ujawnić zmiany, takie jak płyn w jamie brzusznej, pogrubienie ścian pęcherzyka żółciowego, limfadenopatia, wysięk w jamie opłucnej czy zmiany w OUN.

Jakie są metody leczenia zespołu hemofagocytowego?

Celem leczenia pacjentów z zespołem hemofagocytowym jest zahamowanie nadmiernej odpowiedzi immunologicznej. Aby to osiągnąć, najczęściej stosowany jest 8-tygodniowy program leczenia HLH-2004, który obejmuje następujące leki glikokortykosteroid (deksametazon), etopozyd i cyklosporynę A. W przypadku zajęcia OUN stosowany jest metotreksat dokanałowo. Oprócz tego skuteczność wykazują leki stosowane w chemioterapii, m.in. winkrystyna, cyklofosfamid czy przeciwciało monoklonalne anty-IL-6, alemtuzumab. W niektórych przypadkach, szczególnie uwarunkowanych genetycznie lub w nawrotach, konieczne jest wykonanie przeszczepu szpiku kostnego.

Leczenie objawowe obejmuje plazmaferezę (oczyszczanie krwi z patologicznych białek), przetaczanie immunoglobulin i preparatów krwiopochodnych, stosowanie leków przeciwbakteryjnych, przeciwwirusowych oraz przeciwgrzybiczych, a także leków obniżających gorączkę.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie zespołu hemofagocytowego?

Całkowite wyleczenie zespołu hemofagocytowego jest niemożliwe. Szybkie włączenie leczenia w zespole hemofagocytowym jest istotne, ponieważ nieleczona choroba prowadzi do śmierci zwykle już w ciągu 2–6 miesięcy od jej ujawnienia. Badania naukowe wykazały, że średnie 5-letnie przeżycie w przypadku przeszczepienia szpiku skojarzone z leczeniem farmakologicznym wynosi 66%.

28.08.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?