Chociaż na masę ciała mają wpływ czynniki genetyczne, behawioralne, metaboliczne i hormonalne, otyłość pojawia się dopiero wtedy, gdy długotrwale spożywa się więcej kalorii niż organizm jest w stanie zużyć („spalić”) w trakcie normalnych codziennych czynności i aktywności ruchowej. Wówczas te nadwyżki kalorii są magazynowane w tkance tłuszczowej.
W wielu krajach, w tym również w Polsce, dieta większości osób jest zbyt bogata w kalorie – przeważnie pochodzą one z tzw. fast foodów, słodyczy i wysokokalorycznych napojów. Osoby z otyłością mogą spożywać więcej kalorii zanim poczują się syte, szybciej odczuwają głód lub jedzą więcej z powodu stresu lub niepokoju.
Wiele osób mieszkających w krajach zachodnich wykonuje obecnie pracę, która jest znacznie mniej wymagająca fizycznie niż praca jaką wykonywali w przeszłości, a to oznacza w większości siedzący tryb życia, gdzie zużywa się niewiele energii.
Nawet codzienne czynności wymagają obecnie mniejszego nakładu energii niż kiedyś, dzięki takim udogodnieniom, jak zmywarki, piloty, ruchome schody, zakupy przez internet czy bankowość elektroniczna.
W związku z tym, codzienny wydatek energetyczny związany z aktywnością fizyczną może być niewielki, jeśli się nie podejmuje starań, by ją zwiększyć (częste szybkie spacery, aktywność rekreacyjna lub sportowa kilka razy w tygodniu itp.).
