Zespół metaboliczny to współwystępowanie czynników, które sprzyjają wystąpieniu chorób m.in. sercowo-naczyniowych i cukrzycy, a do których należą: otyłość centralna (brzuszna), za wysokie ciśnienie tętnicze oraz zaburzenia przemiany cukrów i tłuszczów w organizmie. Zespół metaboliczny nie jest osobną jednostką chorobową i przez wiele lat może nie powodować objawów. Podstawą leczenia zespołu metabolicznego jest modyfikacja trybu życia, czyli odpowiednie odżywianie oraz aktywność fizyczna
Co to jest zespół metaboliczny?
Zespół metaboliczny to współwystępowanie czynników ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy, takich jak: otyłość centralna (brzuszna), podwyższone ciśnienie tętnicze oraz zaburzenia przemiany cukrów i tłuszczów w organizmie (zobacz: Otyłość i jej konsekwencje).
Styl życia ma najważniejszy wpływ na występowanie zespołu metabolicznego. Leczenie zespołu metabolicznego ma na celu przede wszystkim zmniejszenie ryzyka rozwoju cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, uszkodzeń narządowych oraz chorób sercowo-naczyniowych.
Kryteria rozpoznania zespołu metabolicznego
Jeśli spełniasz 3 lub więcej z poniżej przedstawionych kryteriów – chorujesz na zespół metaboliczny!
- obwód talii ≥94 cm u mężczyzn i ≥80 cm u kobiet
- stężenie triglicerydów we krwi >150 mg/dl (1,7 mmol/l) lub leczenie farmakologiczne hipertriglicerydemii
- stężenie cholesterolu HDL <40 mg/dl (1,0 mmol/l) u mężczyzn i <50 mg/dl (1,3 mmol/l) u kobiet lub jego farmakologiczne leczenie
- ciśnienie tętnicze krwi skurczowe ≥130 mmHg i/lub rozkurczowe ≥85 mm Hg lub leczenie farmakologiczne wcześniej zdiagnozowanego nadciśnienia tętniczego
- stężenie glukozy w surowicy krwi na czczo >100 mg/dl (5,6 mmol/l) lub leczenie farmakologiczne cukrzycy typu 2.
Czy zespół metaboliczny jest częsty?
Tak, zespół metaboliczny staje się coraz bardziej powszechny. Szacuje się, że może występować nawet u 20% populacji. Częstość występowania rośnie z wiekiem, a kobiety częściej spełniają kryteria zespołu metabolicznego niż mężczyźni.
Co zwiększa ryzyko zespołu metabolicznego?
Za czynniki ryzyka wystąpienia zespołu metabolicznego uznaje się:
- nadwagę
- menopauzę u kobiet
- palenie tytoniu
- dietę bogatą w węglowodany
- brak aktywności fizycznej
- cukrzycę lub występowanie zespołu metabolicznego w rodzinie
- starzenie się.
Do jakich chorób może się przyczynić zespół metaboliczny?
Zespół metaboliczny przyczynia się do rozwoju:
- cukrzycy typu 2
- chorób układu sercowo-naczyniowego, które obejmują chorobę niedokrwienną serca (wieńcową), choroby naczyń mózgowych oraz nadciśnienie tętnicze. Choroby sercowo-naczyniowe mogą prowadzić m.in. do zawału serca i udaru mózgu,
- innych chorób – stłuszczenia wątroby, nowotworów złośliwych, np. raka wątroby, raka jelita grubego, raka piersi, obturacyjnego bezdechu sennego i przewlekłej choroby nerek, a także może negatywnie wpływać na płodność i przebieg ciąży.
Zespół metaboliczny – leczenie
Zespół metaboliczny to zespół czynników, które współistniejąc u danej osoby, zwiększają ryzyko różnych chorób. Cel leczenia stanowią usunięcie tych czynników lub zmniejszenie ich – np. otyłości, zaburzeń przemiany cukrów i tłuszczów poprzez zmniejszenie masy ciała i zwiększenie aktywności fizycznej, a także leczenie istniejących czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, takich jak nadciśnienie tętnicze i zwiększone stężenie cholesterolu, jeśli mimo unormowania masy ciała i aktywności fizycznej nie doszło do poprawy.
Od czego zacząć leczenie?
Zmiana stylu życia – podstawa leczenia zespołu metabolicznego
Zasadniczym elementem leczenia zespołu metabolicznego jest modyfikacja trybu życia, czyli:
- zmniejszenie nadmiernej masy ciała
- wdrożenie zdrowej diety, do której zalicza się dieta śródziemnomorska bogata w owoce, warzywa, orzechy, produkty pełnoziarniste i oliwę z oliwek, a także dieta DASH
- odpowiednia aktywność fizyczna – zaleca się co najmniej 30 minut umiarkowanej aktywności fizycznej, takiej jak szybki marsz, przez większość dni w tygodniu
- zaprzestanie palenia tytoniu (należy pamiętać, że bierne palenie też ma negatywny wpływ na zdrowie).
Kontrola cholesterolu i ciśnienia – kiedy potrzebne są leki?
- Zmniejszenie stężenia cholesterolu, ponieważ zbyt duże stężenie cholesterolu LDL (tzw. złego cholesterolu) zwiększa ryzyko choroby niedokrwiennej serca (wieńcowej). Jeśli modyfikacja stylu życia, czyli odpowiednie odżywanie i unormowanie masy ciała nie zmniejszają odpowiednio stężenia LDL, lekarz może zalecić stosowanie leków. Przeczytaj więcej: Hipercholesterolemia
- utrzymywanie ciśnienia tętniczego w zdrowym zakresie. Należy dążyć do ciśnienia tętniczego poniżej 130/80 mm Hg. Jeśli modyfikacja stylu życia, czyli odpowiednie odżywianie i unormowanie masy ciała nie obniżają odpowiednio ciśnienia tętniczego, to lekarz może zalecić stosowanie leku lub leków na nadciśnienie. Przeczytaj więcej: Nadciśnienie tętnicze: przyczyny, objawy i leczenie
Zespół metaboliczny w pytaniach i odpowiedziach
Jakie są dolegliwości charakterystyczne dla zespołu metabolicznego?
Zespół metaboliczny nie jest chorobą, tylko zbiorem czynników, które współistniejąc sprzyjają występowaniu różnych chorób i powikłań. Dlatego też u osoby z zespołem metabolicznym mogą się pojawić objawy związane z konkretnymi składowymi zespołu, np. ból głowy spowodowany nadciśnieniem tętniczym, częste oddawanie moczu i zwiększone pragnienie spowodowane cukrzycą, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia snu związane z otyłością, w zależności od tego, jakie konkretnie czynniki występują u danego pacjenta.
Zespół metaboliczny – czy leczenie naturalne ma sens?
Jeśli pod pojęciem leczenia naturalnego mamy na myśli leczenie niefarmakologiczne, czyli bez stosowania leków, to jak najbardziej. Leczenie niefarmakologiczne, czyli obejmujące modyfikację stylu życia jest podstawą leczenia zespołu metabolicznego. Obejmuje ono przede wszystkim odpowiednie odżywianie i aktywność fizyczną, ale także inne działania, czyli dbanie o odpowiednią higienę snu i zdrowie emocjonalne.
Jaki lekarz leczy zespół metaboliczny?
W przypadku podejrzenia zespołu metabolicznego należy się zgłosić do lekarza rodzinnego, który może przeprowadzić diagnostykę oraz wdrożyć leczenie. Niektóre osoby mogą potrzebować także leczenia u innych specjalistów, np. kardiologa, endokrynologa.
Piśmiennictwo:
Mamcarz A., Podolec P., Kopeć G. i wsp.: Polish Forum for Prevention Guidelines on Metabolic Syndrome. Kardiol Pol 2010; 68: 121-124.Grundy S.M., Brewer H.B. Jr, Cleeman J.I.: Definition of Metabolic Syndrome: Report of the National Heart, Lung, and Blood Institute/American Heart Association Conference on Scientific Issues Related to Definition. Circulation 2004; 109: 433-8.
