Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Reaktywne zapalenie stawów

lek. med. Magdalena Wiercińska
Reaktywne zapalenie stawów
Fot. iStock

Co to jest reaktywne zapalenie stawów i jakie są jego przyczyny?

Reaktywne zapalenie stawów (dawniej: zespół Reitera) to choroba zapalna stawów pojawiająca się po wcześniejszej infekcji, najczęściej dotyczącej przewodu pokarmowego albo narządów płciowych.

Miejscowa odpowiedź układu odpornościowego na bakterie lub ich fragmenty obecne w stawach powoduje wystąpienie stanu zapalnego. Objawia się zapaleniem jednego lub kilku stawów (a także ich przyczepów ścięgnistych), asymetrycznie, zazwyczaj kończyn dolnych.

Jak często występuje reaktywne zapalenie stawów?

Reaktywne zapalenie stawów występuje u 1-4% pacjentów, u których wcześniej doszło do infekcji drobnoustrojami, które mogą potencjalnie spowodować wystąpienie reaktywnego zapalenia stawów. Oznacza to, że na sto osób, które przeszły zakażenie (np. przewodu pokarmowego lub narządów płciowych) potencjalnie niebezpiecznymi drobnoustrojami, na reaktywne zapalenie stawów zachorują nie więcej niż 4 osoby.

Jak się objawia reaktywne zapalenie stawów?

Reaktywne zapalenie stawów rozwija się około 4 tygodnie po infekcji (najczęściej przewodu pokarmowego lub narządów płciowych), która sama w sobie może przebiegać łagodnie, a nawet nie powodować zauważalnych objawów.

Głównym objawem jest ból i obrzęk pojedynczego stawu lub kilku stawów, najczęściej kończyn dolnych. Zapalenie stawów jest niesymetryczne - występuje tylko na jednej kończynie, chociaż czasami dotyczy innych lokalizacji. Towarzyszyć może temu ból pleców, krzyża i pośladków, czasem także ból pięt z ich obrzękiem powodujący trudności w chodzeniu. Nasilenie objawów dotyczących układu ruchu może być różne.

Na narządach płciowych mogą się pojawić niebolesne zmiany w postaci pęcherzyków, nadżerek lub plamek. Towarzyszyć temu może wyciek z cewki moczowej lub pochwy u kobiet oraz ból przy oddawaniu moczu.

Na podeszwach stóp może się pojawić wysypka i nadmierne łuszczenie skóry, towarzyszyć temu mogą także zmiany skórne na dłoniach w postaci krostkowej wysypki. Na paznokciach mogą wystąpić przebarwienia - żółtawe lub szare, zgrubienia i bruzdowate wgłębienia. Na błonie śluzowej jamy ustnej i języka mogą pojawić się afty. Czasem do objawów dołącza tzw. rumień guzowaty, czyli mnogie czerwone guzy w skórze.

Zmiany mogą dotyczyć także narządu wzroku - zapalenie spojówek, czyli zaczerwienie, łzawienie, czasem z obrzękiem powieki, a także ostre zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej oka, czyli ból jednego oka połączony z niewyraźnym widzeniem, łzawieniem, zaczerwieniem i światłowstrętem.

U części pacjentów występują też objawy ogólne, takie jak złe samopoczucie, osłabienie i gorączka.

Ponadto, w rzadszych przypadkach, u osób chorujących długo, mogą się pojawić zmiany w sercu, zapalenie błon surowiczych, mikroskopowe zapalenie jelit a także, sporadycznie, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Co robić w przypadku wystąpienia objawów reaktywnego zapalenia stawów?

W razie wystąpienia objawów reaktywnego zapalenia stawów należy się zgłosić do lekarza. Jeśli chorobie towarzyszą objawy ogólne (gorączka, znaczne osłabienie), wizyta taka powinna się odbyć pilnie. W przypadku zaburzeń widzenia, światłowstrętu, silnego bólu oka należy niezwłocznie zgłosić się do okulisty.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie reaktywnego zapalenia stawów?

Ostateczne rozpoznanie ustala zazwyczaj lekarz reumatolog po zbadaniu pacjenta, zebraniu szczegółowego wywiadu i wyników badań dodatkowych.

Podczas badania lekarz będzie oceniał cechy świadczące o zapaleniu stawu: ból, zaczerwienienie, obrzęk, nadmierne ocieplenie, ograniczenie ruchomości, a także poszukiwał objawów towarzyszących: zmian skórnych, zaczerwienia oka, problemów ze wzrokiem, bólu pleców. Ważne jest, żeby dokładnie opowiedzieć lekarzowi o przebytych infekcjach poprzedzających wystąpienie objawów. Szczególną uwagę należy zwrócić na infekcje przewodu pokarmowego - biegunki, wymioty oraz narządów płciowych - wydzielinę z cewki moczowej, świąd lub ból, nieprawidłową wydzielinę z pochwy, ból przy oddawaniu moczu.

Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej lub reumatolog zleci podstawowe badania krwi. U chorych na reaktywne zapalenie stawów wykazują one zwykle zwiększenie OB i stężenia białka C-reaktywnego (CRP), czyli wskaźniki toczącego się stanu zapalnego w organizmie, zwiększoną liczbę leukocytów i płytek krwi, obniżone stężenie hemoglobiny. Ponadto lekarz zleci badania bakteriologiczne stolca, moczu i ewentualnie płynu pobranego podczas nakłucia stawu w poszukiwaniu drobnoustrojów oraz badania serologiczne krwi, które stwierdzają obecność przeciwciał przeciwko określonym drobnoustrojom. Lekarz zleci też badanie na obecność antygenu HLA-B27, który jest obecny u przeważającej większości chorych na reaktywne zapalenie stawów.

Lekarz zleci także badania obrazowe, takie jak zdjęcia rentgenowskie, ultrasonografię lub rezonans magnetyczny. Pozwalają one ocenić występowanie stanu zapalnego stawów kręgosłupa, kostnienia więzadeł i ścięgien. Badania rezonansu magnetycznego i ultrasonograficzne cechują się większą czułością i wykrywają wczesne zmiany w błonie maziowej, ścięgnach, a także stawach krzyżowo-biodrowych (rezonans magnetyczny).

Jakie są metody leczenia reaktywnego zapalenia stawów?

Sposób leczenia reaktywnego zapalenia stawów zależy od zaawansowania choroby oraz rodzaju objawów występujących u danego pacjenta.

W początkowym okresie stosuje się głównie niesteroidowe leki przeciwzapalne. W zależności od ilości zajętych procesem chorobowym stawów podaje się także glikokortykiosteroidy w postaci zastrzyków dostawowych oraz doustnie.

Jeśli te środki okażą się nieskuteczne, wprowadza się leki reumatologiczne (tzw. leki modyfikujące przebieg choroby), takie jak sulfasalazyna, metotreksat, azatiopryna czy sole złota. W ciężkich przypadkach stosuje się tak zwane leki biologiczne: infliksymab lub etanercept.

Ponadto stosuje się leczenie łagodzące objawy pozastawowe, na zmiany skórne oraz na błony śluzowe narządów płciowych stosuje się miejscowo maści i kremy powodujące zmiękczenie zrogowaciałych warstw naskórka i jego szybsze złuszczenie (np. preparaty salicylanów lub maści steroidowe). Przy objawach ocznych stosuje się krople z glikokortykosteroidami lub rozszerzające źrenice. Przy stwierdzeniu czynnego zakażenia drobnoustrojami potencjalnie powodującymi reaktywne zapalenie stawów, do leczenia włącza się odpowiednie antybiotyki.

Ważnym elementem leczenia jest ograniczenie aktywności fizycznej (chodzenia, jeśli zapalenie stawów dotyczy kończyn dolnych) i fizjoterapia.

Czy jest możliwe całkowite wyleczenie reaktywnego zapalenia stawów?

Tak, rokowanie w przypadku reaktywnego zapalenia stawów jest dobre, choroba ustępuje w większości przypadków nawet u pacjentów z ciężkimi zmianami.

Niemniej u około 15% pacjentów dochodzi do rozwinięcia się niepełnosprawności ruchowej związanej z zajęciem stawów kończyn dolnych i kręgosłupa.

U bardzo niewielkiej grupy pacjentów mogą się rozwinąć powikłania dotyczące narządu wzroku - zaćma lub utrata widzenia.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na reaktywne zapalenie stawów?

Reaktywne zapalenie stawów jest procesem wtórnym, wywołanym przez poprzedzającą je infekcję. Nie jest możliwe zastosowanie profilaktyki całkowicie eliminującej ryzyko infekcji, ale zaleca się prowadzenie higienicznego trybu życia. Ponieważ częstą przyczyną reaktywnego zapalenia stawów jest infekcja chlamydiami przenoszona (m.in.) drogą płciową, dlatego należy stosować profilaktykę zakażeń przenoszonych w ten sposób (unikać przypadkowych partnerów seksualnych, stosować środki obniżające ryzyko przeniesienia infekcji np. prezerwatywy itp.), a w przypadku zdiagnozowanej choroby leczyć także partnera seksualnego.

20.03.2017
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?