Zajady (zapalenie kącików ust) – dlaczego powstają i jak je leczyć?

Zajady, czyli zapalenie kątów ust, to zmiany skórne, które mają postać czerwonych linijnych pęknięć, często łuszczących się i swędzących. Do ich powstania może dochodzić na tle bakteryjnym, grzybiczym lub mieszanym. W leczeniu stosuje się miejscowo preparaty zawierające lek przeciwgrzybiczy i przeciwbakteryjny. Zajady zwykle się goją w ciągu kilku dni.

Jak wyglądają zajady? Objawy kątowego zapalenia ust

Rycina 1. Zajady u młodego dorosłego mężczyzny. Zwracają uwagę drobne pęknięcia i miejscowe łuszczenie się skóry. Źródło: Wikipedia

Zajady to potoczna nazwa kątowego zapalenia kątów ust, czyli zmiany skórne występujące w kącikach ust. Zwykle wyglądają jak czerwone plamy z widocznymi linijnymi pęknięciami o różnej głębokości. Mogą być wilgotne z powodu płynu surowiczego lub krwawienia. Choć są małe, mogą być bardzo uciążliwe. Zwykle towarzyszy im swędzenie lub ból, który utrudnia otwieranie szeroko ust np. podczas jedzenia. Jeśli zajady utrzymują się dłużej, to mogą się tworzyć grudki lub łuszczenie. Gdy dojdzie do zakażenia bakteryjnego, może się pojawić ropa.

Zajady – przyczyna

Za przyczynę zajadów uważa się „zaleganie” śliny w kącikach ust, która powoduje macerację skóry, co ułatwia zasiedlanie tych okolic przez drobnoustroje, takie jak grzyb Candida albicans oraz bakterie (gronkowce i paciorkowce).

Jak często występują zajady?

Szacuje się, że częstość zapalenia kątów ust waha się od 0,7% do 4% u dorosłych oraz od 0,2% do 15% u dzieci.

Zajady – czynniki ryzyka

Czynniki ryzyka wystąpienia zajadów (zapalenia kątów ust):

• protezy lub aparaty ortodontyczne
• zaburzenia rozwojowe w obrębie jamy ustnej
• stany zwiększające zaleganie śliny w kątach ust (np. nawykowe oblizywanie ust)
• uszkodzenia kątów ust, np. po zabiegach stomatologicznych albo przez wkładanie zabawek do ust u dzieci
• zakażenie wirusami (np. HIV, COVID-19)
• choroby, które upośledzają procesy gojenia i funkcjonowanie układu odpornościowego (np. cukrzyca)
• zaburzenia odporności
• niedobory witamin z grupy B (szczególnie B₂, B₆, B₁₂), żelaza lub cynku
• palenie papierosów
• atopowe lub łojotokowe zapalenie skóry (zob. Atopowe zapalenie skóry (AZS) u dorosłych: przyczyny, objawy i leczenie )
• nagła znaczna utrata masy ciała.

Zajady – diagnostyka

Zajady mają bardzo charakterystyczny wygląd i towarzyszą im typowe objawy, dlatego ich rozpoznanie jest dość proste. Jeśli lekarz podejrzewa zakażenie grzybicze, to może pobrać próbkę do badania mykologicznego.

Zajady – leczenie

Zwykle w leczeniu zajadów stosuje się miejscowo preparat zawierający środek przeciwbakteryjny i przeciwgrzybiczy. Preparatem takim jest np. dostępna bez recepty w aptece pomadka zawierającą klotrimazol i chlorchinaldol, które działają przeciwgrzybiczo i przeciwbakteryjnie.

Ważne jest także dbanie o higienę i odpowiednia pielęgnacja oraz nawilżenie kątów ust. Zaleca się stosowanie pomadek ochronnych lub maści na bazie oleju lnianego. Nie należy drapać, skrobać ani dotykać brudnymi rękami zajadów. Należy także unikać sytuacji, w których mogłoby dojść do uszkodzenia kącików ust, np. podczas czyszczenia zębów nicią dentystyczną.

Zajady a opryszczka

Rycina 2. Opryszczka wargowa zmiana w powiększeniu. Źródło: wikipedia.org

Zajady i opryszczka to dwie różne choroby, które nie mają ze sobą wiele wspólnego. Opryszczka jest chorobą wirusową, zajady nie. U jednej osoby może dojść do pojawienia się zajadów i opryszczki w tym samym czasie (zob. Opryszczka wargowa – przyczyny i leczenie opryszczki na ustach).

Niegojące się i nawracające zajady

Jeśli zajady nie goją się w ciągu dwóch tygodni lub nawracają, to może oznaczać, że są nieprawidłowo leczone lub są objawem choroby (np. cukrzycy). Należy wówczas udać się do lekarza.