Pleśniawki jamy ustnej u niemowląt, dzieci i dorosłych

Pleśniawki jamy ustnej to powszechny problem szczególnie u niemowląt i małych dzieci. Prawidłowe rozpoznanie pleśniawek umożliwia wprowadzenie leczenia przyczynowego oraz działań mających na celu zmniejszenie ich nawrotowości. Nawracające pleśniawki, szczególnie u osób dorosłych, mogą wymagać konsultacji lekarskiej i przeprowadzenia dalszej diagnostyki.

SPIS TREŚCI

• Co to są pleśniawki
• Jak wyglądają pleśniawki jamy ustnej
• Pleśniawki u noworodków i niemowląt
• Pleśniawki u dorosłych
• Leczenie pleśniawek
• Czy pleśniawki są zakaźne?
• Nawracające pleśniawki - zapobieganie, przyczyny, postępowanie

Co to są pleśniawki

Pleśniawki rozwijają się w wyniku infekcji grzybiczej jamy ustnej, najczęściej wywołanej przez drożdżaki z rodzaju Candida, które naturalnie bytują w naszym organizmie. Pleśniawki mogą się pojawić u niemowląt, dzieci i dorosłych. Choć zwykle mają łagodny przebieg, wymagają leczenia, oraz podjęcia działań, które pozwolą zapobiec nawrotom.

Jak wyglądają pleśniawki jamy ustnej

Fot. 1. Pleśniawki u niemowlęcia wynikają najczęściej z niedojrzałego rozwijającego się dopiero układu odpornościowego (James Heilman, licencja: CC BY-SA 3.0, źródło: Wikimedia Commons)

Mają postać białego lub kremowego nalotu, który u niemowląt czasami bywa mylony z resztkami mleka. Najczęściej pojawiają się na języku, podniebieniu, wewnętrznej stronie policzków lub dziąsłach. Po ich delikatnym przetarciu odsłania się zaczerwieniona błona śluzowa, co odróżnia je od zalegających resztek pokarmu.

Pleśniawki a afty

Pleśniawki i afty to dwa rodzaje zmian w jamie ustnej, które mogą wyglądać podobnie, ale różnią się zarówno wyglądem, jak i miejscem występowania oraz przyczyną. Afty to małe, okrągłe owrzodzenia z białym lub szarym środkiem i czerwoną obwódką, które są bolesne podczas jedzenia czy mówienia. W przeciwieństwie do pleśniawek nie tworzą białego nalotu i najczęściej lokalizują się na wewnętrznej stronie warg i policzków, na podniebieniu miękkim oraz w okolicy gardła i migdałków.

Fot. 2. Afta na policzku (istockphoto.com )

Fot. 3. Afty na wardze (istockphoto.com)

Pleśniawki jamy ustnej

Pleśniawki powstają na skutek infekcji grzybiczej, natomiast afty są wynikiem obniżonej odporności, mikrourazów w jamie ustnej lub niedoborów witamin i mikroelementów i nie mają podłoża infekcyjnego. Nawracające afty mogą być objawem choroby ogólnoustrojowej.

Czytaj więcej: Afty – przyczyny i leczenie

Pleśniawki u noworodków i niemowląt

Nawracające pleśniawki u noworodków i niemowląt zwykle nie są objawem poważnej choroby i często mijają w miarę dojrzewania układu odpornościowego.

Pleśniawki u noworodków i niemowląt - przyczyny

Zmiany te powstają, gdy w jamie ustnej dochodzi do zaburzeń flory fizjologicznej. W efekcie tego, drożdżaki z rodzaju Candida zaczynają się nadmiernie namnażać. U noworodków do zakażenia drożdżakami może dojść już podczas porodu, kiedy grzyby z dróg rodnych matki przenikają do organizmu dziecka. Częściej jednak infekcja rozwija się później, gdy maluch bierze do buzi różne przedmioty, co u zdrowych niemowląt do ok. 12. miesiąca życia jest zjawiskiem naturalnym. Pleśniawki mogą powodować dyskomfort i pieczenie w jamie ustnej, co czasem utrudnia ssanie piersi lub butelki.

Czy każdy biały nalot w jamie ustnej niemowlęcia to pleśniawka?

W jamie ustnej niemowlęcia nie każdy biały nalot oznacza pleśniawki. U wielu zdrowych dzieci po karmieniu można zobaczyć biały osad na języku, który w rzeczywistości jest tylko pozostałością mleka, łatwo się go usuwa i nie powoduje zaczerwienienia błony śluzowej. Podobny nalot może towarzyszyć podrażnieniu błony śluzowej, np. przy ząbkowaniu, używaniu smoczka. Rzadszą sytuacją jest występowanie tzw. guzków Bohna stanowiących niewielkie, białawe grudki będące łagodną zmianą rozwojową.

Biały nalot w jamie ustnej - kiedy z dzieckiem do lekarza?

Jeżeli nalot nie znika po przetarciu, pojawia się zaczerwienienie lub dziecko jest niespokojne i ma trudności z karmieniem, warto się skonsultować z pediatrią, aby sprawdzić, czy rzeczywiście są to pleśniawki.

Pleśniawki u dorosłych

Pleśniawki u dorosłych pojawiają się znacznie rzadziej niż u dzieci. Mogą wystąpić, gdy organizm jest osłabiony lub zaburzona zostaje naturalna równowaga mikroflory jamy ustnej. Są skutkiem infekcji grzybiczej wywołanej przez drożdżaki Candida albicans, które naturalnie bytują w jamie ustnej i zwykle nie powodują dolegliwości.

Do ich nadmiernego namnażania może dojść:

• po stosowaniu antybiotykoterapii, wziewnych steroidów
• na skutek noszenia protez zębowych
• u osób z cukrzycą
• u osób z niedoborami odporności
• u osób po leczeniu onkologicznym.

W przypadku nawracających pleśniawek warto się skonsultować z lekarzem, ponieważ mogą one być sygnałem chorób ogólnych lub obniżonej odporności organizmu.

Leczenie pleśniawek

Domowe sposoby na pleśniawki

Domowe metody stanowią ważny element wsparcia w leczeniu pleśniawek. Pomagają zmniejszyć stan zapalny, wspierają gojenie zmian w jamie ustnej i mogą zmniejszać ryzyko nawrotów.

Stosuje się zioła o działaniu antyseptycznym i przeciwzapalnym, tj. rumianek czy szałwia. Zioła stosowane są w formie naparu, którym można przemywać zmiany. Również nagietek wspiera łagodzenie stanów zapalnych. Wspomagająco do przemywania błony śluzowej stosować można również łagodne roztwory sody oczyszczonej oraz roztwór witaminy C.

Choć te metody nie zastępują leczenia farmakologicznego, mogą je skutecznie uzupełniać, przynoszą ulgę i wspierają odporność błon śluzowych.

Leki stosowane na pleśniawki

W leczeniu pleśniawek jamy ustnej najczęściej stosuje się terapię miejscową, a gdy nie przynosi ona efektu, lekarz może zdecydować o leczeniu ogólnym. Preparatem pierwszego wyboru jest nystatyna w postaci zawiesiny. Lek podaje się po posiłkach, a po aplikacji warto odczekać około godziny, aby miał czas zadziałać na błonę śluzową jamy ustnej.

Jeśli mimo stosowania leków miejscowych infekcja nie ustępuje lub pacjent należy do grupy o zwiększonym ryzyku nawrotów, stosuje się leczenie ogólnoustrojowe, najczęściej flukonazol lub itrakonazol . Ważne jest, aby leczenie farmakologiczne łączyć z usuwaniem czynników sprzyjających zakażeniu, tj. niewłaściwa higiena jamy ustnej, źle dopasowane protezy zębowe czy stosowanie wziewnych steroidów. Warto pamiętać, że w nawrotowych pleśniawkach pomocna może być wymiana zaopatrzenia protetycznego.

Całość terapii powinna się odbywać pod kontrolą lekarza, aby była bezpieczna.

Czy pleśniawki są zakaźne?

Warto pamiętać, że grzyby Candida są powszechne w środowisku oraz w organizmach zdrowych osób, a do rozwoju infekcji dochodzi najczęściej wtedy, gdy zaburzona zostaje równowaga naturalnej mikroflory. Choć pleśniawki nie są wysoce zakaźne, mogą przenosić się z jednej osoby na drugą, szczególnie gdy układ odpornościowy jest osłabiony. Zakażenie może nastąpić np. między matką a dzieckiem podczas karmienia piersią, jeśli mama ma infekcję grzybiczą brodawki sutkowej lub jamy ustnej. Niemowlęta i noworodki, ze względu na niedojrzały jeszcze układ odpornościowy, są szczególnie podatne na rozwój tego rodzaju infekcji.

U dorosłych drożdżaki Candida można przekazywać poprzez pocałunki czy korzystanie ze wspólnych sztućców oraz kubków. Dlatego osoby z pleśniawkami powinny unikać bliskiego kontaktu i dbać o odpowiednią higienę jamy ustnej, aby ograniczyć ryzyko zakażenia innych.

Nawracające pleśniawki - zapobieganie, przyczyny, postępowanie

Jak zapobiec nawrotowi pleśniawek?

Aby zapobiec nawrotowi pleśniawek, należy przestrzegać kilku podstawowych zasad profilaktyki, które znacząco ograniczają ryzyko ponownego zakażenia. Kluczowe znaczenie ma utrzymanie odpowiedniej higieny – regularne oczyszczanie w gorącej temperaturze przedmiotów mających kontakt z jamą ustną, tj. smoczki, butelki czy protezy zębowe. Po każdym użyciu należy dokładnie czyścić laktator lub inne akcesoria, które mogły mieć kontakt z drożdżakami Candida. W nawracającym zakażeniu wskazana jest także wymiana zaopatrzenia protetycznego.

Odzież, ręczniki i inne tekstylia narażone na skażenie należy prać w wysokiej temperaturze, co umożliwia skuteczne usunięcie zarodków grzyba. Istotne jest również unikanie nadużywania antybiotykoterapii, ponieważ może ona zaburzać naturalną florę bakteryjną i sprzyjać rozwojowi zakażeń grzybiczych. Codzienna higiena jamy ustnej, obejmująca czyszczenie języka, dziąseł i zębów, odgrywa ważną rolę w utrzymaniu równowagi mikrobiologicznej. Wskazane jest także unikanie kontaktu z osobami z pleśniawkami oraz wzmacnianie odporności organizmu poprzez odpowiednio zbilansowaną dietę, właściwe nawodnienie i odpoczynek oraz aktywność fizyczną. Stosowanie się do tych zaleceń pozwala skutecznie zapobiec zarówno pierwotnemu zakażeniu, jak i jego nawrotom.

Może Cię zainteresować:

• Jak codziennie dbać o zęby?
• Zalecenia higieny jamy ustnej dla dzieci i młodzieży
• Odporność - od czego zależy?

Nawracające pleśniawki – przyczyny

Częste i nawracające pleśniawki mogą być sygnałem, że w organizmie dzieje się coś więcej niż tylko miejscowa infekcja. Jedną z głównych przyczyn ich nawrotów jest osłabienie odporności. Zwiększoną podatność na infekcje grzybicze obserwuje się m.in. u osób:

• z niekontrolowaną cukrzycą
• zaburzeniami hormonalnymi
• niedoborami żelaza
• niedoborami kwasu foliowego
• niedoborami witaminy C
• po długotrwałej antybiotykoterapii

Do nawrotów mogą się przyczyniać również czynniki miejscowe, tj.

• niewłaściwa higiena jamy ustnej
• źle dopasowane protezy zębowe
• suchość w ustach
• stosowanie wziewnych glikokortykosteroidów

Na osłabienie odporności wpływać może także styl życia:

• niedobór snu
• przewlekły stres
• brak aktywności fizycznej
• przyjmowanie wysokoprzetworzonej żywności
• używki.

Nawracające pleśniawki - postępowanie

W postępowaniu kluczowe znaczenie ma eliminacja czynników sprzyjających infekcji. Należy:

• regularnie dbać o higienę jamy ustnej
• dokładnie myć protezy oraz końcówki inhalatorów po każdym użyciu
• w przypadku stosowania wziewnych glikokortykosteroidów (leki używane np. w astmie) wskazane jest przemywanie jamy ustnej wodą po każdorazowym przyjęciu leku, aby nie dopuścić do jego zalegania
• ograniczyć spożycie słodyczy
• zadbać o zrównoważoną dietę i odpowiednie nawodnienie organizmu, co wspiera naturalne mechanizmy obronne

Osoby stosujące antybiotyki lub leki steroidowe powinny pozostawać pod kontrolą lekarza, ponieważ terapie te mogą zaburzać równowagę mikroflory i sprzyjać nawrotom.

Nawracające pleśniawki - kiedy do lekarza?

Jeśli pleśniawki pojawiają się mimo zachowania zasad higieny i zdrowego stylu życia, należy się skonsultować z lekarzem. Może być potrzebna pogłębiona diagnostyka w kierunku chorób ogólnych lub zaburzeń odporności. Nawracające pleśniawki to nie tylko problem estetyczny czy miejscowy, często stanowią ważny sygnał alarmowy, że organizm wymaga dokładniejszej oceny i wsparcia.