Dopamina jest neuroprzekaźnikiem, czyli substancją przekazującą informacje między komórkami nerwowymi, a także działa jako hormon wpływający na funkcjonowanie różnych układów, głównie układu krążenia. Dopamina bierze udział w wielu procesach psychicznych, a jej wydzielanie jest związane z dobrym samopoczuciem.
Jeżeli jesteś zainteresowany opisem substancji i preparatami zawierającymi dopaminę przeczytaj artykuł Dopamina (opis profesjonalny)
Czym jest dopamina?
Dopamina jest neuroprzekaźnikiem, czyli substancją przekazującą informacje między komórkami nerwowymi (neuronami) oraz hormonem, czyli substancją wpływającą na funkcjonowanie różnych układów. Dopaminę stosuje się także jako lek w leczeniu wstrząsu, czyli w sytuacji zagrożenia życia, kiedy dochodzi do niebezpiecznego spadku ciśnienia tętniczego. Dopamina należy do tzw. amin presyjnych (katecholamin), obok adrenaliny i noradrenaliny, które powodują zwiększenie ciśnienia tętniczego i siły skurczu serca.
Dopamina – rola w organizmie
Dopamina jako neuroprzekaźnik reguluje różne procesy zachodzące w układzie nerwowym. Należą do nich m.in.:
- pamięć
- motywacja
- zachowanie
- funkcje poznawcze
- sen i czuwanie
- nastrój
- uczenie się
- laktacja.
Jako hormon, dopamina jest uwalniana do krwiobiegu:
- w małych dawkach działa jako środek rozszerzający naczynia krwionośne
- w dużych dawkach działa jako środek zwężający naczynia krwionośne
- zwiększa wydalanie sodu i moczu z organizmu
- zmniejsza produkcję insuliny w trzustce
- zmniejsza pasaż żołądkowo-jelitowy
- zmniejsza aktywność limfocytów w układzie odpornościowym.
Dopamina a serotonina
Zarówno dopamina, jak i serotonina wiążą się z odczuwaniem przyjemnych stanów psychicznych. Dopamina łączy się z odczuwaniem przyjemności i regulacją zachowania. Dopamina jest uwalniana także pod wpływem narkotyków oraz angażowania się w przynoszące satysfakcję działania, powoduje odczuwanie przyjemności, euforii i wiąże się z powstawaniem uzależnień. Podobnie jak dopamina, serotonina może wpływać na nastrój i emocje, ale wpływa również na funkcje układu pokarmowego, takie jak apetyt, metabolizm i motoryka jelit.Dopamina a samopoczucie
Dopamina, razem m.in. z serotoniną, jest czasem nazywana hormonem dobrego samopoczucia. Jest tak dlatego, że stężenie dopaminy w mózgu wiąże się z odczuwaniem przyjemnych emocji.
Więcej o serotoninie przeczytasz w artykule Serotonina (hormon szczęścia) – czym jest, jaką odgrywa rolę w organizmie, jakie są objawy niedoboru i nadmiaru serotoniny
Dopamina a układ nagrody
Dopamina jest częścią układu nagrody. Układ nagrody to część układu limbicznego, który odpowiada za dążenie do aktywności, które są korzystne z ewolucyjnego punktu widzenia dla danego człowieka. Oznacza to zarówno działania popędowe, np. zaspokajanie głodu lub popędu seksualnego, jak i czynności, które dla danej osoby są przyjemne. Dopamina jest neuroprzekaźnikiem układu nagrody, co oznacza, że jest wydzielana, kiedy człowiek robi coś, co daje mu przyjemność. Aktywacja układu nagrody może być też wywołana przyjmowaniem substancji psychoaktywnych, takich jak alkohol, opioidy czy amfetamina, co odgrywa rolę w mechanizmie powstawania uzależnień.
Jak dopamina działa na samopoczucie?
Dopamina bierze udział w odczuwaniu przyjemnych emocji, takich jak uczucie bycia zmotywowanym, pełnym energii, zadowolonym, skoncentrowanym.
Małe stężenie dopaminy może się wiązać z poczuciem braku energii, zmęczenia, braku motywacji do działania, a także osłabienie pamięci, wahaniami nastroju, problemami z koncentracją i snem, niskim popędem seksualnym.
Choroby związane z nieprawidłowym stężeniem dopaminy
Wiele chorób wiąże się ze zbyt małym lub dużym stężeniem dopaminy. Nie jest to jednak prosta zależność, co oznacza, że często nie wiadomo, jaki jest mechanizm wahania stężenia dopaminy oraz co jest przyczyną, a co skutkiem. Ponadto, należy mieć świadomość, że dopamina jest jednym z wielu neuroprzekaźników i nie można rozpatrywać jej działania w oderwaniu od innych neuroprzekaźników lub innych substancji chemicznych w mózgu lub ciele. Najbardziej adekwatne w tym kontekście jest stwierdzenie, że mamy jeszcze wiele do odkrycia, jeśli chodzi o działanie mózgu i neuroprzekaźników. Zidentyfikowano jednak choroby, w których stężenie dopaminy jest zmniejszone. Należą do nich:
- zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD)
- choroba Parkinsona
- zespół niespokojnych nóg.
Odwrotnie, zaburzenia, w których występuje zwiększone stężenie dopaminy to:
- psychoza
- otyłość
- uzależnienia.
Badanie stężenia dopaminy
Badanie stężenia dopaminy wykonuje się z próbki krwi lub w dobowej zbiórce moczu przy podejrzeniu niektórych nowotworów, m.in. guzów chromochłonnych, neuroblastoma (nerwiaka zarodkowy) czy paraganglioma (przyzwojak, czyli nerwiaki przyzwojowe). Wynik badania nie odzwierciedla stężenia dopaminy w mózgu.
Jak zwiększyć stężenie dopaminy?
Ze względu na to, że dopamina wpływa pozytywnie na samopoczucie, istnieje pokusa, żeby jakimś łatwym sposobem zwiększyć jej stężenie w ośrodkowym układzie nerwowym, aby poczuć się lepiej. Jest to bardzo złudne i proste myślenie, które nie ma odzwierciedlenia w rzeczywistości.
Wiemy, że dopamina jest wydzielana podczas zaangażowania w czynności, które sprawiają przyjemność. Ale nie tylko dopamina jest wówczas wydzielana, a dokładna zależność przyczynowo-skutkowa nie jest znana.
Ze względu na to, że dopamina jest wytwarzana z aminokwasu tyrozyny, dostarczanie większej ilości tego aminokwasu z dietą może potencjalnie przełożyć się na większe stężenie dopaminy. Istnieją badania wskazujące, że dieta bogata w tyrozynę może również poprawić pamięć i sprawność umysłową.
Tyrozyna występuje między innymi w: drobiu, produktach mlecznych, takich jak mleko, ser i jogurt, w awokado, bananach, nasionach dyni i sezamu, soi.
Istnieją również pewne dowody na to, że podczas medytacji mózg uwalnia więcej dopaminy.
Uzależnienie od dopaminy
Hipoteza, że od dopaminy można się uzależnić, jest mitem. Owszem, dopamina jest wydzielana podczas czynności sprawiających przyjemność, a także może być wydzielana pod wpływem narkotyków (np. amfetaminy lub opioidów). Dochodzi wówczas do aktywacji układu nagrody i człowiek może odczuwać motywację, aby dążyć do powtórzenia danego przyjemnego doświadczenia. Jednak mechanizmy powstawania uzależnień są dużo bardziej skomplikowane i próba ich tłumaczenia „uzależnieniem od dopaminy” jest uproszczeniem, które nie ma odzwierciedlenia w rzeczywistości.
