Różeniec górski (Rhodiola rosea) – działanie, właściwości, dawkowanie i skutki uboczne

Nazwa gatunku różeńca górskiego pochodzi od greckiego terminu „rodia” lub „rodion”, który wiąże się z charakterystycznym różanym zapachem tej rośliny. Zawiera ona związki biologicznie aktywne, które mogą łagodzić objawy stresu.

Co to jest różeniec górski?

Różeniec górski (Rhodiola rosea) to roślina należącą do rodziny gruboszowatych. Jest on charakterystyczny dla tradycyjnej medycyny azjatyckiej i rosyjskiej, gdzie jest postrzegany jako roślina poprawiająca fizyczną i umysłową wydolność organizmu.

Naturalne stanowiska różeńca górskiego można znaleźć także w Polsce, a mianowicie w Sudetach i Karpatach (zwłaszcza w Tatrach).

Ryc. Różeniec górski (Rhodiola rosea) . Fot. Jerzy Opioła. Źródło: Wikimedia Commons. Licencja: CC BY-SA 4.0, bez zmian

Roślinę tę, obok ashwagandhy i żeń-szenia właściwego, zalicza się do adaptogenów. Z definicji są to substancje roślinne (lub pochodzące z grzybów), które potencjalnie mogą wspierać organizm w radzeniu sobie ze stresem i „przywracaniu” mu równowagi.

Różeniec górski – właściwości i korzyści zdrowotne

Wskazania terapeutyczne do przyjmowania różeńca górskiego, które umieszczono w monografii zielarskiej Europejskiej Agencji Leków (EMA) to czasowe łagodzenie objawów stresu, takich jak zmęczenie i odczucie osłabienia. Natomiast w monografii podkreślono, że jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie podczas stosowania produktu leczniczego, należy się skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Wśród związków, które decydują o takim działaniu wymienia się pochodne alkoholu cynamonowego, tzw. fenylopropanoidy, które określa się wspólną nazwą rozawin. Są to też związki, które służą jako wskaźniki do identyfikacji surowca tego gatunku. Kolejnym, obok rozawin, związkiem aktywnym znajdującym się w różeńcu górskim jest salidrozyd. W roślinie tej występują także liczne flawonoidy (m.in. rodioliny, rodioniny, rodiozyny) oraz kwasy organiczne (np. kwas galusowy, chlorogenowy i hydroksycynamonowy).

Jak stosować różeniec górski?

W monografii zielarskiej Europejskiej Agencji Leków (EMA) rekomenduje się stosowanie wyłącznie wyciągu suchego (DER 1,5-5:1), sporządzony za pomocą 67–70% etanolu, w dawce 144–200 mg, z częstotliwością 1–2 razy dziennie.

Maksymalne dobowe spożycie nie powinno przekraczać 400 mg ekstraktu.

Ze względu na działanie pobudzające różeniec górski najlepiej przyjmować rano lub rano i w południe. Późniejsze przyjęcie może powodować trudności w zasypianiu.

Różeniec górski – przeciwwskazania i skutki uboczne

Różeniec górski nie może być stosowany u osób poniżej 18. roku życia. Z uwagi na brak badań oceniających bezpieczeństwo stosowania nie należy go stosować u kobiet w ciąży i karmiących.

Przeciwwskazaniem do stosowania jest także nadwrażliwość na korzeń różeńca lub którykolwiek ze składników przyjmowanego preparatu.

Różeniec górski może zmniejszać także aktywność CYP 2C9. W związku z tym podczas jednoczesnego stosowania produktów leczniczych zawierających substancje czynne metabolizowane przez ten enzym (np. warfarynę, fenytoinę) istnieje ryzyko zwiększenia ich stężenia w osoczu krwi.

Z kolei w przypadku, gdy substancja czynna jest przekształcana przez CYP 2C9 do aktywnego metabolitu, może dochodzić do blokowania jego aktywności przez różeniec górski i działanie leku może być osłabione (jak w przypadku losartanu).

Różeniec górski wchodzi także w interakcje z:

• lekami przeciwdepresyjnymi (np. setraliną, paroksetyną, duloksetyną, amitryptyliną, fluoksetyną)
• lekami przeciwpsychotycznymi (np. haloperydol, rysperydon)
• lekami anksjolitycznymi i nasennymi (np. alprazolam, diazepam, klonazepam).

Stosowanie różeńca może się wiązać także z ryzykiem działań niepożądanych, takich jak: bóle i zawroty głowy, nerwowość, bezsenność oraz nudności i wymioty.

Różeniec górski – częste pytania pacjentów

Które działanie różeńca górskiego ma najlepsze potwierdzenie w badaniach?

Wskazanie terapeutyczne (a jednocześnie działanie najlepiej potwierdzone w badaniach) to czasowe łagodzenie objawów stresu, takich jak zmęczenie i odczucie osłabienia.

Czy różeniec górski podnosi ciśnienie?

Różeniec górski nie podnosi ciśnienia, ale może wchodzić w interakcje z lekami stosowanymi w leczeniu nadciśnienia (tzw. sartanami).

Czy można łączyć różeniec górski z kawą?

Podczas przyjmowania różeńca można pić kawę, ale należy pamiętać, że dzienne spożycie kofeiny niewiążące się z negatywnymi skutkami zdrowotnymi wynosi do 400 mg, a pojedyncze dawki do 200 mg.

Z kolei nadmierne spożycie kofeiny (powyżej 500–600 mg dziennie) może prowadzić do nadmiernego pobudzenia, problemów ze snem, arytmii, bólów głowy oraz problemów gastrycznych (zob. Kofeina – działanie, bezpieczeństwo i źródła. Ile kofeiny można pić dziennie?).

Po jakim czasie działa różeniec górski?

Uznaje się, że jeżeli stan zmęczenia i odczucia osłabienia nie mija po 2 tygodniach stosowania różeńca górskiego, należy się skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Czy różeniec górski jest bezpieczny przy chorobach tarczycy?

Stosowanie różeńca górskiego przy chorobach tarczycy wymaga konsultacji lekarskiej, gdyż roślina ta może wchodzić w interakcje z lekami.

Czy różeniec górski uzależnia?

Nie, różeniec górski nie ma potencjału uzależniającego.

Czy można stosować różeniec górski codziennie?

Tak, różeniec górski można przyjmować w dawce 144–200 mg, od 1 do 2 razy dziennie.

Natomiast maksymalne dobowe spożycie nie powinno przekraczać 400 mg ekstraktu.