Adaptogeny to substancje pochodzenia roślinnego lub grzybowego, które zyskują coraz większą popularność. Zawierają one substancje biologicznie czynne, które mogą wspierać organizm w stresie i nadmiernym zmęczeniu fizycznym. Jakie jest działanie adaptogenów i czy rzeczywiście pomagają?
Co to są adaptogeny?
Adaptogeny to substancje roślinne, które według zwolenników wspierają organizm w radzeniu sobie ze stresem i „przywracają” równowagę organizmu. Do adaptogenów zalicza się także niektóre grzyby m.in. reishi (Ganoderma lucidum). Nazwę adaptogen jako pierwszy zaproponował rosyjski uczony N.V. Lazarew w 1947 roku.
Więcej informacji na temat grzyba reishi znajdziesz w artykule Leczenie alergii grzybami witalnymi
Liczne rośliny uznawane dziś za adaptogeny były stosowane w tradycyjnej medycynie chińskiej, w ajurwedzie w Indiach oraz w ziołolecznictwie ludów syberyjskich. Podkreśla się, że z perspektywy medycyny opartej na dowodach (EBM) status adaptogenów jest niejednoznaczny, a zbyt ogólna definicja tych substancji nie jest uznana we współczesnym nazewnictwie farmakologicznym oraz klinicznym.
Na czym polega działanie adaptogenów?
Działanie adaptogenów polega na „wsparciu” funkcjonowania układu nerwowego, endokrynnego i odpornościowego, a także regulacji osi HPA (podwzgórze–przysadka–nadnercza), biorącej udział w reakcji organizmu na stres. Mimo to, nadal podkreśla się, że dokładne mechanizmy działania adaptogenów nie są do końca poznane. Konieczne są także dalsze dobrze zaplanowane badania, które pozwolą na ocenę ich skuteczności i bezpieczeństwa w różnych warunkach klinicznych.
Najpopularniejsze adaptogeny
Do najpopularniejszych roślin o statusie adaptogenów zalicza się m.in.:
- ashwagandhę (Withania somnifera)
- żeń-szeń właściwy (Panax ginseng)
- różeniec górski (Rhodiola rosea)
Skuteczność adaptogenów
Adaptogeny, takie jak ashwagandha, żeń-szeń właściwy czy różeniec górski wykazują działanie wzmacniające w okresie długotrwałych i nadmiernych wysiłków fizycznych i psychicznych. Potencjalnie wspierają one także organizm w radzeniu sobie ze stresem.
Odpowiadają za nie substancje biologicznie czynne i są to:
- witanolidy (ashwagandha)
- ginsenozydy (żeń-szeń właściwy)
- rozawiny i salidrozyd (różeniec górski).
Adaptpogeny mogą być także pomocne w przypadku osób aktywnych fizycznie, w celu zwiększenia wytrzymałości i poprawie regeneracji powysiłkowej.
Czy adaptogeny są bezpieczne?
Adaptogeny uznaje się za bezpieczne dla większości zdrowych osób, pod warunkiem, że są przyjmowane zgodnie z zaleceniami producenta. Mimo że są to substancje naturalne, najczęściej pochodzenia roślinnego lub grzybowego, to przyjmowanie adaptogenów może się wiązać z pewnymi działaniami niepożądanymi. Niektóre osoby mogą doświadczyć skutków ubocznych ich stosowania, takich jak nudności, biegunka, bóle głowy oraz reakcje alergiczne.
Ponadto adaptogeny mogą wchodzić w interakcje z lekami, dlatego nie zaleca się ich przyjmowania u osób z chorobami przewlekłymi (m.in. cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, depresja, choroby autoimmunologiczne).
Z uwagi na brak badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania nie zaleca się suplementacji adaptogenami u kobiet w ciąży i karmiących.
Co więcej dostępne preparaty z adaptogenami to suplementy diety, które nie przechodzą tak rygorystycznych badań przed wprowadzeniem do sprzedaży jak leki.
Wprowadzanie do obrotu suplementu diety wymaga jedynie powiadomienia Głównego Inspektora Sanitarnego (GIS), co nazywane jest notyfikacją (nie jest wymagana rejestracja suplementu, tak jak w przypadku leku). Po notyfikacji suplement może być wprowadzony do obrotu na odpowiedzialność podmiotu, który ten suplement wprowadza.
