Bor jest pierwiastkiem śladowym, który nie jest sklasyfikowany jako niezbędny pierwiastek dla człowieka, dlatego też nie ma ustalonej zalecanej dobowej dawki boru. W suplementacji stosuje się zwykle 3 mg boru na dobę, a dawka maksymalna jest określona na 10 mg boru na dobę. Uważa się, że u osób zdrowych mających urozmaiconą, dobrze zbilansowaną dietę, nie ma konieczności suplementacji boru. Zatrucia borem są rzadkie i zwykle są skutkiem spożycia kwasu borowego lub boraksu.
Co to jest bor?
Bor to pierwiastek śladowy. Nie jest obecnie klasyfikowany jako niezbędny składnik odżywczy dla człowieka. Dlatego też nie ma ustalonej zalecanej dawki spożycia boru na dobę. Zakłada się jednak, że może mieć korzystny wpływ na różne funkcje organizmu, takie jak reprodukcja, metabolizm wapnia, tworzenie kości, funkcjonowanie mózgu, metabolizm insuliny, odporność oraz działanie hormonów steroidowych. Związki zawierające bor mają także potencjalne zastosowania terapeutyczne w leczeniu nowotworów i zaburzeń metabolicznych.
Wpływ boru na zdrowie
Bor wpływa na wiele procesów biologicznych w organizmie. Najważniejsze efekty fizjologiczne obejmują:
- zdrowie kości. Bor wpływa na metabolizm wapnia, witaminy D oraz hormonów płciowych. W badaniach wykazano, że suplementacja boru może działać korzystnie w profilaktyce osteoporozy zwiększając gęstość mineralną kości.
- wpływ na układ hormonalny. Bor może modulować metabolizm hormonów steroidowych.
- wpływ na procesy metaboliczne. Wykazano, że dieta bogata w bor może wpływać na zmniejszenie stężenia cholesterolu całkowitego, LDL, VLDL, trójglicerydów, masy ciała i tkanki tłuszczowej.
- funkcje poznawcze i odporność. Małe stężenie boru może być powiązane z pogorszeniem funkcji poznawczych i słabszą odpornością.
Bor - źródła pokarmowe i spożycie
Bor pochodzi głównie z produktów roślinnych, takich jak owoce, warzywa, orzechy i rośliny strączkowe. Bor występuje również w winie, cydrze i piwie.
Bor – badanie
Nie wykonuje się rutynowo badań stężenia boru w organizmie. Badanie takie może być wskazane w bardzo rzadkich, określonych sytuacjach.
Bor - suplementacja
Sugeruje się, że dawka stosowana w suplementacji powinna wynosić 3 mg na dobę.
Górny limit ustalony przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności wynosi 10 mg na dobę.
Czy bor kumuluje się w organizmie?
Bor nie kumuluje się w tkankach organizmu, ale wykazano, że w kościach, paznokciach i włosach występuje większe stężenie boru niż w innych tkankach, np. w tkance tłuszczowej.
Nie wykazano, aby znaczne zwiększenie spożycia w diecie powodowało znaczny wzrost stężenia boru we krwi. Zakłada się zatem, że organizm utrzymuje homeostazę boru, prawdopodobnie poprzez zwiększenie wydalania z moczem. Bor jest wydalany głównie z moczem, a niewielkie ilości z kałem, potem i żółcią.
Bor a nerki
Bor jest wydalany głównie przez nerki, dlatego prawidłowe funkcjonowanie nerek odpowiada za utrzymanie prawidłowe stężenie boru we krwi. Dlatego też upośledzenie funkcji nerek zwiększa ryzyko kumulowaniu się boru w organizmie i potencjalnej toksyczności.
W związku z tym, osoby chore na przewlekłą chorobę nerek, zwłaszcza zaawansowaną, mogą wymagać monitorowania podczas suplementacji boru. Należy jednak pamiętać, że dawki stosowane w suplementacji, czyli 3 mg są dużo niższe niż ustalona górna bezpieczna dawka, która wynosi 10 mg.
Zatrucie borem
Zatrucie borem występuje przede wszystkim po spożyciu kwasu borowego lub boraksu (tetraboran sodu).
Kwas borowy jest słabym środkiem antyseptycznym i jest przeznaczony do stosowania zewnętrznego w postaci zasypek, maści, kremów i roztworu wodnego. U dorosłych praktycznie nie wchłania się przez nieuszkodzoną skórę. Boraks jest używany m.in. w detergentach, przemyśle szklarskim, środkach czyszczących.
Zwykle zatrucie występuje po spożyciu, ale śmiertelne przypadki opisywano również po narażeniu na bor przez uszkodzoną skórę. Ostre zatrucia są rzadkie, a większość przypadków połknięcia powoduje niewielkie objawy lub przebiega bezobjawowo. Bardzo rzadko jednak ciężkie zatrucie może prowadzić do objawów żołądkowo-jelitowych, tzw. kwasicy metabolicznej, niewydolności nerek, niewydolności układu krążenia oraz zgonu.
Zatrucie borem - objawy
Objawy zatrucia borem zależą od przyjętej dawki. Najczęściej w zatruciu ostrym, czyli po spożyciu kwasu borowego występują objawy żołądkowo-jelitowe, nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka, objawy neurologiczne – spowolnienie, bóle i zawroty głowy, a także wysypka.
W ciężkich zatruciach, które są rzadkie może dojść do spadku ciśnienia tętniczego, niewydolności krążenia, zaburzeń rytmu serca, niewydolności nerek, drgawek, zaburzeń świadomości, uogólnionego rumienia i złuszczania naskórka, czasem także uszkodzenia wątroby.
Zatrucie borem - leczenie
Leczenie zatrucia borem jest objawowe oraz obejmuje płynoterapię, czyli podawanie płynów. W przypadku ciężkiego zatrucia konieczna może być hemodializa.
Większość ostrych zatruć kwasem borowym przebiega łagodnie lub bezobjawowo i nie wymaga agresywnego leczenia.
