×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Lipidy

lek. Kornel Gajewski
Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii
SP CSK im. prof. K. Gibińskiego SUM w Katowicach

Co to są lipidy? Na czym polega badanie profilu lipidowego?

Lipidy, czyli różne frakcje cholesterolu oraz triglicerydy to substancje tłuszczowe niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Produkowane są w wątrobie oraz dostarczane wraz z pokarmem. Cholesterol stanowi składnik budulcowy błon komórkowych, jest niezbędny do produkcji kwasów żółciowych, hormonów steroidowych czy witaminy D3, bierze udział w przekazywaniu sygnałów w układzie nerwowym. Triglicerydy są z kolei m.in. źródłem energii dla tkanek, przede wszystkim mięśni. Cholesterol i triglicerydy w organizmie znajdują się w postaci wolnej oraz związanej z białkami jako lipoproteiny: HDL (lipoproteiny o wysokiej gęstości), LDL (lipoproteiny o małej gęstości), VLDL (lipoproteiny o bardzo małej gęstości), IDL (lipoproteiny o pośredniej gęstości) oraz chylomikrony. Problem stanowi podniesione stężenie lipidów, znacznie powyżej zapotrzebowania organizmu. Do oceny gospodarki lipidowej organizmu służy badanie określane jako profil lipidowy, panel lipidowy lub lipidogram. Obejmuje ono:

  • cholesterol całkowity
  • cholesterol LDL
  • cholesterol HDL
  • triglicerydy.

W niektórych przypadkach zleca się rozszerzone badania profilu lipidowego obejmujące m.in. cholesterol VLDL, cholesterol nie-HDL, liczbę cząsteczek cholesterolu LDL czy wskaźnik cholesterol całkowity/HDL (wskaźnik Castelliego).

Cholesterol LDL określany jest potocznie jako „zły”, podczas gdy HDL-C jako „dobry”. Związane jest to z ich zasadniczą funkcją. HDL przede wszystkim transportuje nadmiar cholesterolu z komórek ciała do wątroby, gdzie może być on przetworzony i usunięty z organizmu, chroniąc jednocześnie przed rozwojem miażdżycy, a LDL dostarcza cholesterol do komórek, odkładając jego nadmiar m.in. w ścianach naczyń krwionośnych, przyczyniając się do rozwoju miażdżycy naczyń i jej konsekwencji. W rzeczywistości do prawidłowego funkcjonowania niezbędne są jednak oba typy lipoprotein w odpowiednim stężeniu.

Jakie są wskazania do badania lipidów?

Parametry lipidowe informują o ryzyku rozwoju choroby niedokrwiennej serca wskutek miażdżycy naczyń wieńcowych. Oznaczenie stężenia cholesterolu całkowitego jako badanie przesiewowe lub profilu lipidowego zaleca się u wszystkich dorosłych bez czynników ryzyka choroby wieńcowej co 5 lat, rozpoczynając od około 20. roku życia. W przypadku zwiększonego ryzyka wystąpienia choroby serca, osób poddanych terapii dietetycznej lub lekowej w celu zmniejszenia stężenia cholesterolu badanie wykonuje się częściej. Lipidogram wykonuje się również u dzieci i młodzieży z czynnikami ryzyka rozwoju miażdżycy.

Czynniki ryzyka choroby niedokrwiennej serca oprócz zwiększonego stężenia cholesterolu LDL to:

  • palenie papierosów
  • wiek (ponad 45 lat u mężczyzn, 55 lat u kobiet)
  • nadciśnienie tętnicze (wartości ciśnienia powyżej 140/90 mm Hg lub przyjmowanie leków przeciwnadciśnieniowych)
  • choroba serca w rodzinie ujawniona w młodym wieku (przed 55. rż. u mężczyzn lub przed 65. rż. u kobiet)
  • cukrzyca
  • przebyty zawał serca
  • nadwaga lub otyłość
  • stężenie HDL-C poniżej 40 mg/dl.

Ponadto wskazaniem do badania frakcji cholesterolu oraz triglicerydów jest:

  • rodzinna dyslipidemia w wywiadzie
  • przewlekła choroba nerek
  • przewlekłe choroby zapalne, jak reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy, łuszczyca
  • monitorowanie skuteczności leczenia dietetycznego i farmakologicznego zaburzeń lipidowych.

Jak przebiega badanie?

Do przeprowadzenia oznaczenia profilu lipidowego wystarczy pobranie niewielkiej ilości krwi żylnej (najczęściej z żyły łokciowej), a w przypadku przesiewowych szybkich testów paskowych jedynie nakłucie opuszki palca w celu uzyskania kropli krwi.

Jak przygotować się do badania lipidów?

W celu prawidłowego wykonania profilu lipidowego konieczne jest pozostanie na czczo 9–12 godzin przed badaniem. Dozwolone jest tylko picie wody. Nie należy spożywać alkoholu w ciągu 24 godzin poprzedzających badanie.

Jakie są przeciwwskazania do badania?

Nie ma przeciwwskazań do badania profilu lipidowego i poszczególnych jego składowych.

Interpretacja wyników badania profilu lipidowego

Nie istnieją ściśle określone normy wartości lipidów obowiązujące ogół populacji. Parametry lipidowe należy oceniać w zależności od określonego poziomu ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i chorób towarzyszących, takich jak np. cukrzyca.

Cholesterol całkowity

Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego za nieprawidłowe uznaje się stężenie cholesterolu całkowitego powyżej 190 mg/dl (5 mmol/l).

Cholesterol HDL

  • norma u mężczyzn: co najmniej 40 mg/dl (1 mmol/l)
  • norma u kobiet: co najmniej 45 mg/dl (1,2 mmol/l)

Stężenie cholesterolu HDL jest znacznie niższy u palaczy, wzrasta u osób aktywnych fizycznie.

Cholesterol LDL

  • norma u osób bez obciążenia chorobami serca: poniżej 115 mg/dl
  • norma u osób z 1 czynnikiem ryzyka, cukrzycą bez powikłań narządowych: poniżej 100 mg/dl
  • norma u osób z chorobą sercowo-naczyniową, miażdżycą innych tętnic, po udarze mózgu, z cukrzycą z powikłaniami narządowymi lub przewlekłą chorobą nerek: poniżej 70 mg/dl

Triglicerydy

  • norma: poniżej 150 mg/dl (1,7 mmol/l)

Przyczyny zwiększonych wartości parametrów lipidowych:

  • nieprawidłowa dieta i niezdrowy styl życia (brak ruchu, używki)
  • nadwaga i otyłość
  • uwarunkowania genetyczne
  • choroby metaboliczne, np. niedoczynność tarczycy
  • przyjmowanie leków: kortykosteroidów, beta-blokerów, estrogenów (antykoncepcja hormonalna)
  • ciąża.

Małe stężenie lipidów we krwi nie jest wyznacznikiem złego stanu organizmu (z wyjątkiem cholesterolu HDL). Przyczyną może być nadczynność tarczycy, niedożywienie, zespół złego wchłaniania lub marskość wątroby, a w przypadku cholesterolu HDL również palenie tytoniu.

20.09.2017
Zbiórka dla szpitali w Ukrainie!
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 12 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.
Poradnik świadomego pacjenta
  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.