Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Lipidy

lek. Kornel Gajewski
Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii
SP CSK im. prof. K. Gibińskiego SUM w Katowicach
Lipidy
Fot. iStock.com

Co to są lipidy? Na czym polega badanie profilu lipidowego?

Lipidy, czyli różne frakcje cholesterolu oraz triglicerydy to substancje tłuszczowe niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Produkowane są w wątrobie oraz dostarczane wraz z pokarmem. Cholesterol stanowi składnik budulcowy błon komórkowych, jest niezbędny do produkcji kwasów żółciowych, hormonów steroidowych czy witaminy D3, bierze udział w przekazywaniu sygnałów w układzie nerwowym. Triglicerydy są z kolei m.in. źródłem energii dla tkanek, przede wszystkim mięśni. Cholesterol i triglicerydy w organizmie znajdują się w postaci wolnej oraz związanej z białkami jako lipoproteiny: HDL (lipoproteiny o wysokiej gęstości), LDL (lipoproteiny o małej gęstości), VLDL (lipoproteiny o bardzo małej gęstości), IDL (lipoproteiny o pośredniej gęstości) oraz chylomikrony. Problem stanowi podniesione stężenie lipidów, znacznie powyżej zapotrzebowania organizmu. Do oceny gospodarki lipidowej organizmu służy badanie określane jako profil lipidowy, panel lipidowy lub lipidogram. Obejmuje ono:

  • cholesterol całkowity
  • cholesterol LDL
  • cholesterol HDL
  • triglicerydy.

W niektórych przypadkach zleca się rozszerzone badania profilu lipidowego obejmujące m.in. cholesterol VLDL, cholesterol nie-HDL, liczbę cząsteczek cholesterolu LDL czy wskaźnik cholesterol całkowity/HDL (wskaźnik Castelliego).

Cholesterol LDL określany jest potocznie jako „zły”, podczas gdy HDL-C jako „dobry”. Związane jest to z ich zasadniczą funkcją. HDL przede wszystkim transportuje nadmiar cholesterolu z komórek ciała do wątroby, gdzie może być on przetworzony i usunięty z organizmu, chroniąc jednocześnie przed rozwojem miażdżycy, a LDL dostarcza cholesterol do komórek, odkładając jego nadmiar m.in. w ścianach naczyń krwionośnych, przyczyniając się do rozwoju miażdżycy naczyń i jej konsekwencji. W rzeczywistości do prawidłowego funkcjonowania niezbędne są jednak oba typy lipoprotein w odpowiednim stężeniu.

Jakie są wskazania do badania lipidów?

Parametry lipidowe informują o ryzyku rozwoju choroby niedokrwiennej serca wskutek miażdżycy naczyń wieńcowych. Oznaczenie stężenia cholesterolu całkowitego jako badanie przesiewowe lub profilu lipidowego zaleca się u wszystkich dorosłych bez czynników ryzyka choroby wieńcowej co 5 lat, rozpoczynając od około 20. roku życia. W przypadku zwiększonego ryzyka wystąpienia choroby serca, osób poddanych terapii dietetycznej lub lekowej w celu zmniejszenia stężenia cholesterolu badanie wykonuje się częściej. Lipidogram wykonuje się również u dzieci i młodzieży z czynnikami ryzyka rozwoju miażdżycy.

Czynniki ryzyka choroby niedokrwiennej serca oprócz zwiększonego stężenia cholesterolu LDL to:

  • palenie papierosów
  • wiek (ponad 45 lat u mężczyzn, 55 lat u kobiet)
  • nadciśnienie tętnicze (wartości ciśnienia powyżej 140/90 mm Hg lub przyjmowanie leków przeciwnadciśnieniowych)
  • choroba serca w rodzinie ujawniona w młodym wieku (przed 55. rż. u mężczyzn lub przed 65. rż. u kobiet)
  • cukrzyca
  • przebyty zawał serca
  • nadwaga lub otyłość
  • stężenie HDL-C poniżej 40 mg/dl.

Ponadto wskazaniem do badania frakcji cholesterolu oraz triglicerydów jest:

Jak przebiega badanie?

Do przeprowadzenia oznaczenia profilu lipidowego wystarczy pobranie niewielkiej ilości krwi żylnej (najczęściej z żyły łokciowej), a w przypadku przesiewowych szybkich testów paskowych jedynie nakłucie opuszki palca w celu uzyskania kropli krwi.

Jak przygotować się do badania lipidów?

W celu prawidłowego wykonania profilu lipidowego konieczne jest pozostanie na czczo 9–12 godzin przed badaniem. Dozwolone jest tylko picie wody. Nie należy spożywać alkoholu w ciągu 24 godzin poprzedzających badanie.

Jakie są przeciwwskazania do badania?

Nie ma przeciwwskazań do badania profilu lipidowego i poszczególnych jego składowych.

Interpretacja wyników badania profilu lipidowego

Nie istnieją ściśle określone normy wartości lipidów obowiązujące ogół populacji. Parametry lipidowe należy oceniać w zależności od określonego poziomu ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i chorób towarzyszących, takich jak np. cukrzyca.

Cholesterol całkowity

Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego za nieprawidłowe uznaje się stężenie cholesterolu całkowitego powyżej 190 mg/dl (5 mmol/l).

Cholesterol HDL

  • norma u mężczyzn: co najmniej 40 mg/dl (1 mmol/l)
  • norma u kobiet: co najmniej 45 mg/dl (1,2 mmol/l)

Stężenie cholesterolu HDL jest znacznie niższy u palaczy, wzrasta u osób aktywnych fizycznie.

Cholesterol LDL

  • norma u osób bez obciążenia chorobami serca: poniżej 115 mg/dl
  • norma u osób z 1 czynnikiem ryzyka, cukrzycą bez powikłań narządowych: poniżej 100 mg/dl
  • norma u osób z chorobą sercowo-naczyniową, miażdżycą innych tętnic, po udarze mózgu, z cukrzycą z powikłaniami narządowymi lub przewlekłą chorobą nerek: poniżej 70 mg/dl

Triglicerydy

  • norma: poniżej 150 mg/dl (1,7 mmol/l)

Przyczyny zwiększonych wartości parametrów lipidowych:

  • nieprawidłowa dieta i niezdrowy styl życia (brak ruchu, używki)
  • nadwaga i otyłość
  • uwarunkowania genetyczne
  • choroby metaboliczne, np. niedoczynność tarczycy
  • przyjmowanie leków: kortykosteroidów, beta-blokerów, estrogenów (antykoncepcja hormonalna)
  • ciąża.

Małe stężenie lipidów we krwi nie jest wyznacznikiem złego stanu organizmu (z wyjątkiem cholesterolu HDL). Przyczyną może być nadczynność tarczycy, niedożywienie, zespół złego wchłaniania lub marskość wątroby, a w przypadku cholesterolu HDL również palenie tytoniu.

20.09.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?