Zespół przewlekłego zmęczenia to przewlekłe zaburzenie, które powoduje uporczywe, często uniemożliwiające normalne funkcjonowanie zmęczenie i inne objawy, takie jak problemy z koncentracją i myśleniem, snem, zawroty głowy, mdłości. Zmęczenie pogarsza się po wysiłku, zarówno psychicznym, jak i fizycznym, nawet jeśli był łagodny. Nie ma leczenia przyczynowego zespołu przewlekłego zmęczenia.
Co to jest zespół przewlekłego zmęczenia?
Zespół przewlekłego zmęczenia (chronic fatigue syndrome – CFS) to zaburzenie, które powoduje niewyjaśnione, trwające przewlekle, uporczywe, a czasem wyniszczające zmęczenie. Udowodniono, że u osób z zespołem przewlekłego zmęczenia występują nieprawidłowości dotyczące funkcjonowania układu nerwowego i odpornościowego, a także zaburzenia metaboliczne. Diagnostyka choroby nie jest łatwa, ponieważ nie ma jednego badania, które można by było wykonać, żeby potwierdzić rozpoznanie.
Zespół przewlekłego zmęczenia powoduje przede wszystkim silne zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku, a także problemy z myśleniem, koncentracją i snem, zawroty głowy, ból mięśni i wiele innych objawów.
Zespół przewlekłego zmęczenia – przyczyny
Pomimo prowadzonych szeroko zakrojonych badań, przyczyna zespołu przewlekłego zmęczenia nie jest znana. Wydaje się, że czasami może być następstwem infekcji, takiej jak zakażenie wirusem Epsteina i Barr (EBV) lub boreliozy, ale nie ma na to jednoznacznych dowodów. Większość ekspertów uważa, że jest mało prawdopodobne, aby pojedynczy czynnik zakaźny powodował chorobę.
Istnieją hipotezy, że uczulenia lub nadwrażliwość na określone czynniki mogą się wiązać z wystąpieniem choroby.
Bada się inne potencjalne przyczyny zespołu przewlekłego zmęczenia. Istnieją pewne dowody sugerujące, że pewną rolę mogą odgrywać zaburzenia immunologiczne (czyli dotyczące funkcjonowania układu odpornościowego).
Kto choruje na zespół przewlekłego zmęczenia?
Chociaż zespół przewlekłego zmęczenia może wystąpić u osób w każdym wieku, częściej rozpoczyna się u osób młodych i w średnim wieku niż u dzieci lub osób starszych. Chorobę tę około dwóch razy częściej rozpoznaje się u kobiet niż u mężczyzn.
Podejrzewa się, że rzeczywista częstość występowania zespołu przewlekłego zmęczenia może być niedoszacowana w niektórych grupach. Na przykład, objawy u osób starszych mogą być często przypisywane innym współistniejącym problemom zdrowotnym.
Zespół przewlekłego zmęczenia – objawy
Głównym objawem zespołu przewlekłego zmęczenia jest uczucie skrajnego, przytłaczającego zmęczenia, które utrzymuje się przez większość czasu lub bez przerwy. Zmęczenie zwykle pojawia się nagle, czasami po przeziębieniu lub innej infekcji, ale może również narastać stopniowo. Charakterystyczne jest to, że to takie zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku i sprawia, że trudno jest wykonywać normalne codzienne czynności.
Osoby z zespołem przewlekłego zmęczenia mogą nie wyglądać na chore, ale nie mogą wykonywać swoich normalnych czynności. Zwykle zmęczenie narasta po wykonaniu jakiejkolwiek aktywności – fizycznej lub umysłowej. Objaw ten nazywany jest złym samopoczuciem powysiłkowym. Po wysiłku zmęczenie może być tak silne, że konieczne jest pozostanie w łóżku przez dłuższy czas. Nawet 1 na 4 osoby z zespołem przewlekłego zmęczenia w pewnym momencie choroby czuje się na tyle źle, że spędza większość czasu w łóżku i nie jest w stanie normalnie funkcjonować.
Inne częste objawy to:
- problemy z pamięcią lub jasnym myśleniem
- problemy ze snem – sen nie przynosi odpoczynku i pacjent nie budzi się wypoczęty
- zawroty głowy podczas wstawania
- bóle stawów lub mięśni
- ból gardła
- nudności
- bóle głowy.
Zespół przewlekłego zmęczenia powoduje silne zmęczenie, którego nie da się opanować „siłą woli”. Wiele osób przed zachorowaniem było zdrowych i aktywnych, a zespół przewlekłego zmęczenia wymusił znaczną zmianę stylu życia. Często proces diagnostyczny jest długi i żmudny i może negatywnie wpływać na samopoczucie. Osoby z zespołem przewlekłego zmęczenia często doświadczają uczucia złości, frustracji i depresji. Należy pamiętać, że objawy, choć mogą nie być widoczne dla osób postronnych, nie są wymyślone. Zespół przewlekłego zmęczenia to choroba, która wpływa na funkcjonowanie człowieka.
Zespół przewlekłego zmęczenia – diagnostyka
Diagnostyka zespołu przewlekłego zmęczenia jest trudna, ponieważ objawy mogą występować w przypadku wielu różnych chorób i nie ma jednego badania dodatkowego, którego wyniki byłyby rozstrzygające, aby ustalić rozpoznanie. Często też przebieg choroby jest nieprzewidywalny – objawy mogą się pojawiać i ustępować, a także mieć rożne nasilenie w czasie.
Lekarz najpierw zbierze dokładny wywiad i zbada pacjenta. Aby ustalić rozpoznanie, lekarz musi wykluczyć inne przyczyny objawów, dlatego może skierować pacjenta na badania dodatkowe, zarówno laboratoryjne, jak i obrazowe. Istnieje wiele różnych przyczyn zmęczenia.
Polecamy: Ciągłe zmęczenie – przyczyny i choroby, których może być objawem
Do postawienia diagnozy zespołu przewlekłego zmęczenia konieczne jest, aby objawy trwały co najmniej 6 miesięcy przez większość czasu.
Do objawów, o które zapyta lekarz, bo mają znaczenie w diagnostyce, należą:
- uporczywe zmęczenie
- pogorszenie samopoczucia po wysiłku fizycznym lub psychicznym
- sen, po którym pacjent nie jest wypoczęty
- problemy z pamięcią i koncentracją
- objawy ortostatyczne, czyli zawroty głowy przy przyjęciu pozycji stojącej.
Należy pamiętać, że samo zmęczenie nie świadczy o tym, że u danej osoby występuje zespół przewlekłego zmęczenia.
Podsumowując, w zespole przewlekłego zmęczenia zmęczenie powoduje znaczne upośledzenie zdolności do funkcjonowania w domu lub w pracy, nie jest znacząco łagodzone przez odpoczynek i musi występować przez ponad 6 miesięcy.
Zespół przewlekłego zmęczenia – leczenie
Nie ma leku na zespół przewlekłego zmęczenia. Celem leczenia jest zmniejszenie objawów choroby i poprawa jakości życia. Wciąż trwają badania nad nowymi metodami leczenia zespołu przewlekłego zmęczenia.
Leczenie jest zindywidualizowane, czyli skupia się na łagodzeniu objawów, które występują u konkretnego pacjenta, są najbardziej uciążliwe lub najbardziej zakłócają funkcjonowanie. Może to obejmować np. leczenie farmakologiczne bezsenności lub stosowanie leków przeciwbólowych.
Dla niektórych osób korzystne może być podejmowanie aktywności fizycznej. Warto poszukać we współpracy z lekarzem lub fizjoterapeutą takiej aktywności i jej intensywności, która wpływa korzystnie. Należy pamiętać, że jednym z objawów jest pogorszenie samopoczucia po wysiłku fizycznym, dlatego należy do tego podchodzić rozsądnie.
Terapia poznawczo-behawioralna może być pomocna dla niektórych, ale nie wszystkich osób z zespołem przewlekłego zmęczenia. Chociaż zespół przewlekłego zmęczenia nie jest zaburzeniem psychicznym, to terapia poznawczo-behawioralna może pomóc radzić sobie ze zmęczeniem i innymi objawami, takimi jak trudności ze snem.
Oceniano bardzo różne interwencje behawioralne, dietetyczne i farmakologiczne pod kątem skuteczności w leczeniu zespołu przewlekłego zmęczenia. Niektóre z nich nie okazały się skuteczne, w przypadku innych korzyści są niejasne.
Jak radzić sobie z zespołem przewlekłego zmęczenia?
Życie z zespołem przewlekłego zmęczenia może być frustrujące i stresujące, ponieważ objawy mogą bardzo wpływać na jakość życia. Często pacjenci borykają się też z niezrozumieniem otoczenia, np. oskarżeniami o lenistwo. Ważne jest, aby znaleźć lekarza, który specjalizuje się w leczeniu zespołu przewlekłego zmęczenia i z którym pacjent nawiąże dobrą relację terapeutyczną.
Zespół przewlekłego zmęczenia – rokowanie
Rokowanie w zespole przewlekłego zmęczenia jest różne u różnych osób. Wyniki badań dotyczące przebiegu choroby w czasie są sprzeczne. Niektóre osoby zauważają poprawę objawów w miarę upływu czasu, podczas gdy u innych objawy się pogarszają. Niezależnie od tego, zespół przewlekłego zmęczenia nie prowadzi do niewydolności narządów.
Chociaż obecnie nie ma żadnej konkretnej metody leczenia zespołu przewlekłego zmęczenia, ważne jest, aby pamiętać, że wciąż trwają badania, dlatego pojawienie się nowych metod leczenia stanowi kwestię czasu.
