Chorba Pompego jest bardzo rzadką choroba genetyczną, spowodowaną niedoborem enzymu kwaśnej α-glukozydazy, która bierze udział w rozkładaniu glikogenu do glukozy. Powoduje to gromadzenie się glikogenu w tkankach, zwłaszcza mięśniach, co prowadzi do zaburzeń ich pracy. Leczenie polega na podawaniu brakującego enzymu oraz leczeniu wspomagającym, w zależności od objawów.
Co to jest choroba Pompego?
Choroba Pompego to rzadka choroba genetyczna, w przebiegu której organizm nie rozkłada glikogenu do glukozy z powodu niedoboru enzymu – kwaśnej α-glukozydazy. W wyniku niedoboru tego enzymu postępuje akumulacja glikogenu w komórkach różnych tkanek, a w szczególności w mięśniach szkieletowych i w mięśniu sercowym, co ostatecznie prowadzi do upośledzenia ich funkcji. Choroba Pompego może się ujawnić w każdym wieku.
Jakie są objawy choroby Pompego?
Objawy choroby zależą od stopnia aktywności enzymu rozkładającego glikogen.
Choroba Pompego – początek
Choroba Pompego może się ujawnić w każdym wieku – w sposób ostry u niemowląt (postać o początku w wieku niemowlęcym) lub podstępnie kiedykolwiek w późniejszym okresie życia (postać o późnym początku).
Objawy choroby Pompego u niemowląt
Typowe objawy choroby Pompego u niemowląt to:
- obniżone napięcie mięśniowe (wiotkość mięśni)
- powiększenie mięśnia sercowego (kardiomiopatia), wątroby, języka
- słaby przyrost masy ciała
- niedosłuch
- częste infekcje dróg oddechowych.
W typie niemowlęcym choroby Pompego występuje całkowity brak enzymu, czego konsekwencją są ciężkie objawy uogólnione u noworodków i niemowląt. U wszystkich małych pacjentów stwierdza się znaczne powiększenie i niewydolność serca, a także uogólnioną wiotkość spowodowaną osłabieniem mięśni. Często występują trudności z oddychaniem, nawracające zakażenia dróg oddechowych, problemy z karmieniem, powodujące brak odpowiedniego przyrostu masy ciała, dziecko nie umie obracać się na boki ani siadać w oczekiwanym dla zdrowego dziecka wieku.
Objawy choroby Pompego u dzieci
Wśród dzieci (i dorosłych) z chorobą Pompego objawy mogą się zmieniać znacznie bardziej niż u niemowląt z tą chorobą. U młodszych dzieci uwagę może zwrócić mniejsza sprawność ruchowa w porównaniu z rówieśnikami – wolniej biegają, łatwo się męczą, niezgrabnie chodzą i często się potykają. Rozwój ruchowy może być opóźniony od początku albo w pewnym wieku następuje jego regresja, tzn. dziecko traci osiągnięte wcześniej umiejętności ruchowe. Choroba Pompego prowadzi do osłabienia mięśni oddechowych i w konsekwencji do niewydolności oddechowej, która może się przejawiać zadyszką nawet po niewielkim wysiłku fizycznym. Zaburzenia oddychania mogą się rozwinąć nawet nim dojdzie do istotnego pogorszenia sprawności ruchowej. Problemy z oddychaniem w nocy mogą być przyczyną porannego bólu głowy i senności w ciągu dnia.
Objawy choroby Pompego u dorosłych
Postać późniejsza może się pojawić w każdym wieku, nawet po 60. roku życia. Objawami są:
- zmęczenie, które pojawia się nawet podczas niewielkiego wysiłku (wejście po schodach jest jak zdobycie Mount Everestu) [zob. Przewlekłe zmęczenie jako objaw choroby Pompego? ]
- trudności z wstawaniem z pozycji siedzącej czy wchodzeniem po schodach (chód „kaczkowaty”)
- deformacja kręgosłupa (zespół sztywnego kręgosłupa, pogłębiona lordoza lędźwiowa, skolioza, odstawanie łopatek (czasem asymetryczne)
- bóle mięśni
- poranne bóle głowy
- trudności w oddychaniu
- osłabienie mięśni twarzy, języka, gardła i górnego zwieracza przełyku, a także osłabienie mięśni zewnętrznych gałek ocznych i zaburzenia słuchu (zaburzenia mięśnia strzemiączkowego)
- bezsenność i obniżona koncentracja
- zespół suchego oka, zaburzenia funkcji seksualnych, nietrzymanie moczu oraz częste infekcje układu moczowego
- zaparcia, przewlekła biegunka, skurcze, nietrzymanie kału, zaburzenia połykania, powiększenie wątroby i powiększenie języka utrudniające połykanie pokarmu.
Choroba Pompego – diagnostyka
Diagnostyka choroby Pompego jest trudna, ponieważ objawy są niecharakterystyczne, a sama choroba rzadka.
Złoty standard diagnostyki, czyli najważniejsze badanie, które wykonuje się w diagnostyce to ocena aktywności kwaśnej α-glukozydazy w leukocytach lub fibroblastach. Dostępny jest również test przesiewowy, wykonywany w celu oceny aktywności enzymu w suchej kropli krwi, jednak ze względu na ryzyko wyniku fałszywie dodatniego test ten należy i tak potwierdzić za pomocą badania molekularnego i/lub badania aktywności enzymu w leukocytach.
W procesie diagnozowania choroby Pompego można jeszcze wykonać:
- badania serca
- badania siły mięśni
- testy laboratoryjne i badanie krwi
- testy oddechowe.
W przypadku par, w których oboje partnerzy mają obciążony wywiad genetyczny, istnieje możliwość przeprowadzenia badań prenatalnych.
Istnieje możliwość wykonania badań genetycznych, jednakże ze względu na to, jak rzadka jest to choroba i, analizy genetyczne stosowane są w ośrodkach naukowych i eksperymentalnych.
Choroba Pompego – leczenie
Leczenie przyczynowe polega na enzymatycznej terapii zastępczej, czyli podawaniu enzymu, którego brakuje u osób chorych na chorobę Pompego. Ponadto stosuje się leczenie objawowe poszczególnych zaburzeń, np. niewydolności serca lub niewydolności oddechowej.
W leczeniu obu postaci choroby (niemowlęcej oraz późnej) stosuje się dożylnie preparat zawierający rekombinowaną alfa-1,4-glukozydazę – alglukozydazę alfa, czyli brakujący enzym. Terapia ta jest w Polsce w pełni refundowana. Alfaglukozydaza alfa jest podawana dożylnie co dwa tygodnie. Do podjęcia leczenia konieczne jest potwierdzenie choroby przez test enzymatyczny i genetyczny.
Chorzy wymagają również terapii wspomagającej, przede wszystkim fizjoterapii, ze względu na słaby odruch kaszlowy oraz zaburzenia fizjologicznych mechanizmów oczyszczania dróg oddechowych. Dlatego szczególny nacisk kładzie się na profilaktykę chorób infekcyjnych, np. szczepienia ochronne pacjentów oraz osób z bliskiego kontaktu, coroczne szczepienia przeciw grypie.
U pacjentów, u których występują trudności w karmieniu, może być konieczne odżywianie przez zgłębnik żołądkowy lub gastrostomię.
Bardzo ważne dla optymalnej opieki nad pacjentem z chorobą Pompego ma multidyscyplinarne podejście, w którym łączy się wiedzę pediatrów, neurologów, pulmonologów i specjalistów intensywnej terapii.
Choroba Pompego – rokowania
Wyniki dotychczasowych badań klinicznych wskazują, że u niemowląt i młodszych dzieci (<3,5 roku) enzymatyczna terapia zastępcza wydłuża przeżycie i okres bez konieczności stosowania wentylacji mechanicznej oraz zmniejsza masę serca i znacząco poprawia rozwój ruchowy. Skuteczność leczenia jest tym większa, im wcześniej zostanie ono rozpoczęte, najlepiej w pierwszych 2 tygodniach życia.
U pacjentów z postacią o późnym początku leczenie poprawia sprawność ruchową i zatrzymuje progresję niewydolności oddechowej. Poszczególne typy mięśni mogą być w różnym stopniu podatne na leczenie. Dostępne obecnie dane naukowe świadczą zgodnie, że większość leczonych odnosi istotne korzyści kliniczne.
Opracowanie na podstawie mp.pl/pompego Katarzyna Pelc
Aktualizacja: lek. Magdalena Wiercińska
Autor oryginału: dr n. med. Marek Bodzioch
Specjalista genetyki klinicznej i laboratoryjnej genetyki medycznej, pediatra. Kierownik Zakładu Genetyki Synevo w Krakowie, redaktor naczelny Medycyny Praktycznej Neurologii. Współpracuje z poradniami i laboratoriami genetycznymi. Posiada znaczący dorobek naukowy w dziedzinie genetyki jest autorem licznych publikacji m.in. w Nature Genetics i Genomics.
