Guarana (łac. Paullinia cupana) to źródło naturalnej kofeiny. Ilość jej przekracza zawartość kofeiny w popularnych napojach. Poza tym alkaloidem, guarana zawiera także liczne związki o właściwościach przeciwutleniających.
Co to jest guarana?
Paullinia cupana to roślina znana pod nazwą zwyczajową jako guarana. Nazwa ta pochodzi od nazwy plemienia Guarani (Indian pochodzących z Paragwaju), którzy zapoczątkowali uprawę tej rośliny.
Naturalne stanowiska P. cupana znajdują się na terenie Ameryki Południowej, przede wszystkim w Brazylii w dorzeczu Amazonki, gdyż roślina ta najlepiej rośnie na terenach podmokłych.
Nazwa łacińska rośliny pochodzi od niemieckiego przyrodnika Christiana Franza Paullini, który na przełomie XVII i XVIII wieku odkrył i odkrył i opisał.
Z kolei pierwszą analizę chemiczną rośliny przeprowadził w 1700 r. niemiecki entomolog i botanik Theodor von Martius. Udało mu się wtedy wyizolować z guarany białą, krystaliczną substancję charakteryzującą się gorzkim smakiem. Nadał jej nazwę guaranina.
Obecnie guarana uprawiana jest na terenie Brazylii (głównie w stanie Amazonas i Bahia). Są to obszary, z których pochodzi 95% brazylijskiej guarany.
alt: Owoce guarany (Paullinia cupana) dojrzewające na gałęziach krzewu
Ryc. Owoce guarany (Paullinia cupana). Fot. Charlie Orellana/ pexels.com
Guarana skład chemiczny i zawartość kofeiny
Głównym związkiem odpowiedzialnym za działanie farmakologiczne tej rośliny jest kofeina. Jej zawartość może być zróżnicowana i zależy od wielu czynników, m.in.: części morfologicznej rośliny, miejsca zbioru i warunków klimatycznych.
Szacuje się jednak, że zawartość kofeiny w nasionach guarany wynosi od 2,5 do 6,0%. Przewyższa ona jej ilość w innych roślinach bogatych w ten związek, a mianowicie kawę, herbatę i yerba mate.
Guarana zawiera także inne związki o właściwościach antyoksydacyjnych, takie jak: katechina i epikatechina oraz proantocyjanidyny. W roślinie tej znajdują się także kwasy fenolowe, przede wszystkim kwas kawowy i kwas galusowy.
Guarana właściwości i korzyści zdrowotne
Zgodnie z monografią Europejskiej Agencji Leków (EMA) oraz Komitetu ds. Produktów Leczniczych Roślinnych (HMPC), nasiona guarany są klasyfikowane jako tradycyjny produkt roślinny. Stosuje się je głównie w celu okresowego złagodzenia objawów zmęczenia i osłabienia.
Zaznaczono jednocześnie, że nasiona guarany powinno się stosować wyłącznie u dorosłych. Jeżeli objawy będą się utrzymywać ponad tydzień (w trakcie stosowania guarany), należy się skonsultować z lekarzem.
Inne potencjalne właściwości guarany, takie jak: działanie przeciwdrobnoustrojowe, wspomagające redukcję masy ciała, przeciwdepresyjne, przeciwnowotworowe i antyagregacyjne (hamowanie zlepiania się płytek krwi) nie znajdują potwierdzenia w prawidłowo przeprowadzonych badaniach klinicznych.
Zadbanie o prawidłowy styl życia, który uwzględnia zbilansowaną dietę, odpowiednią ilość snu i umiarkowaną aktywność fizyczną to podstawa zachowania odpowiedniego poziomu energii w ciągu dnia.
Z kolei ignorowanie sygnałów „wysyłanych” przez organizm (takich jak odczuwanie przewlekłego stresu czy zmęczenia) może ostatecznie prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.
Guarana skutki uboczne i przeciwwskazania
Główne skutki uboczne stosowania guarany wynikają bezpośrednio z bardzo dużej zawartości kofeiny. W związku z tym, wśród działań niepożądanych wymienia się:
- bezsenność
- nadmierne pobudzenie
- bóle głowy
- arytmię
- zaburzenia żołądkowo-jelitowe.
Guarany nie należy stosować u pacjentów z wrzodami żołądka i dwunastnicy, nadczynnością tarczycy lub chorobami układu krążenia, jak nadciśnienie tętnicze i zaburzenia rytmu serca.
Nie zaleca się także przyjmowania preparatu przed snem, ponieważ może powodować bezsenność.
Guarana - najczęstsze pytania pacjentów
Czy podczas stosowania guarany trzeba zrezygnować z kawy i innych źródeł kofeiny?
Nie, nie ma konieczności rezygnacji z innych źródeł kofeiny podczas stosowania guarany. Należy jednak pamiętać, że guarana zawiera znacznie więcej kofeiny niż inne popularne napoje np. kawa. W związku z tym należy pamiętać, aby nie przekraczać bezpiecznego dziennego spożycia kofeiny wynoszącego do 400 mg oraz do 200 mg w pojedynczej dawce.
Więcej o bezpieczeństwie spożywania kofeiny przeczytasz w artykule Kofeina – działanie, bezpieczeństwo i źródła. Ile kofeiny można pić dziennie?
Czy można łączyć guaranę z ashwagandhą lub żeń-szeniem?
Tak, jest to częste połączenie w dostępnych w sprzedaży suplementach.
Więcej informacji o tych substancjach znajduje się w artykułach:
- Ashwagandha – działanie, dawkowanie i skutki uboczne
- Żeń-szeń – działanie, właściwości, przeciwwskazania
Czy można łączyć guaranę z yerba mate?
Tak, ale z uwagi na zawartość kofeiny w tych produktach należy pamiętać, że Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wskazuje, że dzienne spożycie do 400 mg kofeiny i pojedynczej dawki do 200 mg nie wiąże się z negatywnymi skutkami zdrowotnymi.
Większe dawki kofeiny (powyżej 500–600 mg dziennie) mogą prowadzić do nadmiernego pobudzenia, problemów ze snem, bólów głowy, arytmii i problemów gastrycznych.
Więcej o bezpieczeństwie spożywania yerba mate przeczytasz w artykule Yerba mate – rodzaje i właściwości
Piśmiennictwo
- Kubica P, Kulig A, Szop A, et al. Nowe surowce roślinne w Farmakopei Europejskiej. Część 6. Paullinia cupana (P. guarana) – źródło nowego surowca alkaloidowego. Post Fitoter 2020; 21(1): 19-27 DOI: https://doi.org/10.25121/PF.2020.21.1.19.
- https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/paulliniae-semen
