Upowszechnienie zdrowych postaw wymaga systemowego wsparcia państwa, ponieważ obecne przepisy i rozwiązania nie promują zdrowego stylu życia, a wręcz utrwalają szkodliwe nawyki – zgodzili się uczestnicy debaty „Ekonomia zdrowia publicznego. Jak zatrzymać spiralę otyłości i cukrzycy w Polsce”, organizowanej przez Instytut Rozwoju Spraw Społecznych pod patronatem dyrektora Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”.
Fot. Instytut Rozwoju Spraw Społecznych
Spotkanie, które odbyło się w Warszawie 23 marca br., dotyczyło profilaktyki otyłości i cukrzycy z perspektywy rozwiązań edukacyjnych, prawnych i podatkowych w Polsce. Eksperci kliniczni, przedstawiciele organizacji społecznych i urzędów podkreślali, że sama edukacja i hasła o zdrowym stylu życia nie wystarczą, jeśli nie towarzyszą im działania systemowe wspierające codzienne wybory obywateli. Debatę otworzyli dr Marek Migdał, dyrektor Centrum Zdrowia Dziecka oraz prof. Bolesław Samoliński, przewodniczący Rady Naukowej Instytutu Rozwoju Spraw Społecznych, kierownik Katedry Zdrowia Publicznego i Środowiskowego Zakładu Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych, Alergologii i Immunologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Ekspert zaznaczył, że w krajach wysoko rozwiniętych aż 86 proc. przedwczesnych zgonów wywołują choroby cywilizacyjne, a to wymaga zmiany globalnego podejścia do profilaktyki.
– Opanowaliśmy problem brudnych rąk, złej higieny, epidemii poprzez zmianę stylu życia, ale również i poprzez profilaktykę pierwszorzędową, jaką są masowe szczepienia – mówił prof. Samoliński. – Weszliśmy jednak w zupełnie nowy okres rozwoju ludzkości: problem nadwagi i otyłości, który w latach 60. czy 70. XX w. dotyczył mniejszości, dziś dotyka ponad połowy społeczeństwa.
Prof. Samoliński zaprezentował dane Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego Państwowego Zakładu Higieny, dokumentujące wzrost spożycia produktów sprzyjających nadwadze i otyłości (mięso, tłuszcze zwierzęce, białe pieczywo) oraz spadek konsumpcji owoców i warzyw we wszystkich grupach wiekowych, w tym u dorastających dzieci.
Uczestnicy alarmowali, że polskie prawodawstwo nie wspiera odpowiednich wyborów konsumenckich. Dr hab. Robert Gwiazdowski z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łazarskiego zwrócił uwagę na nieprzystające stawki VAT. – Wśród napojów bezalkoholowych przybywa wód z sokiem, które są na etykietach opisywane jako woda, ale nie nawadniają tak, jak czysta woda, a dodany do nich sok traci większość walorów zdrowotnych. Mimo to VAT na zwykłą wodę wynosi 23 proc., a na tę z sokiem – 5 proc. – zauważył. Podkreślał, że takie podejście jest niezgodne z interesem społecznym i nie kształtuje zdrowych nawyków.
Dr Maria Brzegowy z Fundacji na Rzecz Leczenia Otyłości mówiła o wpływie mediów społecznościowych. – Nie wystarczy mówić dzieciom w szkole, że jabłka i gruszki są zdrowe. Musimy walczyć z dezinformacją w sieci, bo osoby niemające nic wspólnego z medycyną mają większe zasięgi niż my. Są kraje, które wypowiedziały wojnę influencerom promującym niezdrowe produkty typu chipsy czy pączki – apelowała dietetyczka.
Specjaliści podkreślali, że w profilaktykę należy także zaangażować szkoły. Jako pierwsza w sytuacji zagrożenia otyłością powinna reagować szkolna opieka zdrowotna. Prof. Agnieszka Różdżyńska-Świątkowska z CZD wskazała, że brak centralnego systemu monitorowania dzieci utrudnia wczesną identyfikację zagrożenia otyłością. – W szkołach przy 400-500 uczniach pielęgniarka nie jest w stanie śledzić każdego pacjenta, a nie każdy gabinet ma komputer. Brakuje centralnego systemu, który pozwalałby wychwycić dzieci zagrożone otyłością – zauważyła. Dr Marek Migdał przypomniał o aplikacji mobilnej CZD ANTEK, dzięki której rodzice mogą monitorować wzrost swoich dzieci oraz prawidłowo interpretować wyniki.
Eksperci zwracali też uwagę na deficyty w leczeniu otyłości w Polsce. – Cała odpowiedzialność spadła na lekarzy rodzinnych – mówiła prof. Lucyna Ostrowska, była prezes Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. – Tylko 14 proc. pacjentów z otyłością uzyskuje pomoc – średnia europejska to 35 proc. Brakuje ścieżki pacjenta, refundacji terapii i koordynowanej opieki, a obecne przepisy są bublem systemowym – wyliczała.
– Dzieci z otyłością często wycofują się z życia społecznego, rówieśniczego i z aktywności fizycznej, bo mają niską samoocenę i wstydzą się przebrać na WF-ie – wskazała dr Aleksandra Lewandowska, konsultantka krajowa ds. psychiatrii dziecięcej. – Doświadczają przemocy rówieśniczej, z którą szkoły sobie nie radzą. Konsekwencją jest opóźnienie odpowiedniej pomocy, co u części tych pacjentów prowadzi do zachowań samobójczych lub działań autodestruktywnych.
Instytut Rozwoju Spraw Społecznych przygotuje raport podsumowujący najważniejsze postulaty uczestników konferencji, w tym wzmocnienie profilaktyki w szkołach oraz poprawę opieki systemowej nad pacjentami z otyłością i osobami nią zagrożonymi. Rekomendacje obejmą także zmiany w prawie podatkowym oraz dostosowanie oferty sklepików szkolnych do zasad zdrowego żywienia dzieci i młodzieży.
