Niacyna (witamina B₃, Witamina PP) – właściwości, objawy niedoboru, skutki uboczne

Niacyna zaliczana jest do witamin rozpuszczalnych w wodzie. Znana jest także jako witamina B₃ lub witamina PP. Nazwa witamina PP wiąże się z faktem, że dawniej nazywano ją czynnikiem przeciwpelagrycznym (Pellagra preventive factor).

Fot. pixabay.com

Niacyna - co to

Termin niacyna odnosi się do dwóch związków: kwasu nikotynowego oraz amidu kwasu nikotynowego. Oba związki wykazują taką samą aktywność biologiczną.

Kwas nikotynowy w trakcie przemian w organizmie ludzkim ulega przekształceniu do amidu kwasu nikotynowego będącego prekursorem dla dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego (NAD) oraz fosforanu dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego (NADP). Te dwa związki biorą udział w licznych przemianach biochemicznych w organizmie człowieka.

Niacyna może także powstawać w organizmie ludzkim z tryptofanu.

Funkcja witaminy PP w organizmie

Jak już wspomniano wcześniej niacyna pełni funkcję prekursora dla dwóch koenzymów: NAD i NADP. Biorą one udział w licznych i ważnych procesach w organizmie człowieka, m.in. glikolizie, oddychaniu komórkowym oraz biosyntezie lipidów.

Niacyna jest także niezbędna do prawidłowego funkcjonowania mózgu i obwodowego układu nerwowego. Bierze ponadto udział w syntezie hormonów płciowych, kortyzolu, tyroksyny i insuliny. Przypisuje się jej także zdolność do regulacji metabolizmu lipidów i lipoprotein oraz rozszerzania naczyń krwionośnych.

Pokarmowe źródła witaminy B₃

Witamina PP występuje w licznych produktach żywnościowych. Jej głównym źródłem są:

• wątroba
• mięso drobiowe (kurczak, indyk)
• przetwory mięsne
• ryby
• orzechy ziemne i
• produkty ze zbóż pełnoziarnistych.

Biorąc pod uwagę, że tryptofan może ulegać w organizmie człowieka przemianie do niacyny uważa się, że również produkty bogate w białko, takie jak: mleko, sery, jaja są jej dobrym źródłem.

Zapotrzebowanie na niacynę

Zapotrzebowanie na niacynę jest zróżnicowane i zależy m.in. od wieku, płci i stanu fizjologicznego.

Zalecane spożycie niacyny (Recommended Dietary Allowances – RDA) u osób dorosłych w mg równoważnika niacyny/os./dobę wynosi u:

• mężczyzn: 16 mg równoważnika niacyny/os./dobę
• kobiet: 14 mg równoważnika niacyny/os./dobę
• kobiet w ciąży: 18 mg równoważnika niacyny/os./dobę
• kobiet karmiących piersią: 17 mg równoważnika niacyny/os./dobę.

Konsekwencje niedoboru niacyny

Obecnie niedobór witaminy PP jest zjawiskiem rzadkim. Może on jednak dotyczyć biednych rejonów Afryki i Azji. Wskazuje się, że niedobór niacyny może się także wiązać z występowaniem innych chorób, np. choroby alkoholowej, anoreksji oraz niektórych chorób układu pokarmowego.

Dłuższe i niewystarczające spożycie tryptofanu i witaminy PP prowadzi do choroby zwanej pelagrą (inaczej rumień lombardzki). Obecnie jest to choroba, która występuje rzadko.

Do jej objawów zalicza się:

• zmiany skórne
• bolesność w obrębie ust i języka
• wymioty
• biegunka
• w skrajnych przypadkach depresja i demencja.

Przyczyną pelagry może być także bardzo rzadka choroba genetyczna, zwana zespołem Hartnupa. Charakteryzuje się ona obniżoną zdolnością wchłaniania tryptofanu z przewodu pokarmowego oraz obniżoną syntezą kwasu nikotynowego.

Niewystarczające spożycie niacyny w diecie może także prowadzić do zapalenia przyzębia (zwłaszcza u kobiet) oraz zwiększa ryzyko wystąpienia paradontozy.

Konsekwencje nadmiaru niacyny. Skutki uboczne stosowania niacyny

Nadmiar spożytej witaminy PP jest metabolizowany przez wątrobę i wydalany z moczem.

Kwas nikotynowy był jednym z pierwszych leków stosowanym w leczeniu hipercholesterolemii. Natomiast zaobserwowano, że jego duże dawki mogą powodować zwiększenie stężenia glukozy we krwi. W metaanalizie z 2015 roku stwierdzono, że stosowanie niacyny wiąże się z umiarkowanie zwiększonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2.

Przyjmowanie przez dłuższy czas dużych dawek niacyny może prowadzić do arytmii serca, martwicy wątroby, problemów skórnych oraz, jak już wspomniano wcześniej, zaburzeń w obrębie gospodarki węglowodanowej.

Suplementacja niacyny - flashing

W przypadku suplementacji kwasu nikotynowego może dojść do uczucia gorąca oraz zaczerwienienia twarzy, ramion i klatki piersiowej. Może temu towarzyszyć mrowienie i swędzenie tych części ciała. Wymienione powyżej objawy nazywa się terminem flashing, którego przyczyną jest rozszerzenie skórnych naczyń krwionośnych.