Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Splątanie

dr hab. n. med. Piotr Kopiński
NZOZ „Atopia” Kraków
Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia
Splątanie

Co to jest splątanie i jaki jest mechanizm jego powstawania?

Splątanie to zaburzenie świadomości zaliczane do tzw. jakościowych zaburzeń świadomości. Chory jest na pozór całkowicie przytomny (czyli bez widocznych na pierwszy rzut oka zmian świadomości), ale przy bliższej obserwacji i rozmowie, okazuje się, że jego myślenie i mowa są niezborne, chaotyczne, nieadekwatne do rzeczywistości. Splątanie dotyczy nie tylko mowy i myślenia, ale i zachowania (dziwaczne, zaskakujące, nieadekwatne do bieżącej sytuacji). Splątanie może być zwiastunem rozwijającej się śpiączki. Niekiedy w miarę rozwoju procesu chorobowego splątanie przechodzi w stan majaczenia (halucynacje, urojenia, silne pobudzenie układu wegetatywnego), które również może przejść w stan śpiączki.

Jakie są najczęstsze przyczyny splątania?

Typowe splątanie dotyczy w zasadzie chorych neurologicznych oraz cierpiących na choroby psychiczne. Występuje na przykład po tzw. dużym napadzie padaczki albo u chorych w psychozach (w schizofrenii, w fazie manii choroby afektywnej dwubiegunowej). Warto pamiętać, że napady splątania mogą być jedynym objawem padaczki (bez innych typowych objawów) - są to tzw. napady częściowe złożone.

Po drugie, splątanie może wystąpić jako faza stopniowego pogarszania się stanu chorego na drodze do śpiączki.

Po trzecie, część z tych właśnie poważnych przyczyn spowoduje splątanie, ale do poważniejszych stanów zaburzeń świadomości nie dochodzi, gdyż przyczyna jest miernie nasilona lub występuje przejściowo. Typowe przykłady to niewielki udar mózgu, zwłaszcza przemijające niedokrwienie mózgu (ang. transient ischemic attack - TIA), krwotok podpajęczynówkowy bez utraty przytomności (z reguły zwraca uwagę silny równoczesny ból głowy), początkowe stadium guzów mózgu, wstrząs jakiegokolwiek pochodzenia (kardiogenny, septyczny, toksyczny) bez utraty przytomności, salmonelloza (częste splątanie pomimo braku cech wstrząsu septycznego lub obniżenia ciśnienia spowodowanego biegunką i wymiotami, przeciwnie, ciśnienie tętnicze może być początkowo wysokie), ciężka żółtaczka (jedna z frakcji bilirubiny przechodzi przez barierę krew-mózg i zaburza pracę neuronów), zaostrzenie nadczynności tarczycy, silny stres (np. po wypadku komunikacyjnym), niedotlenienie (hipoksja), w tym także choroba wysokogórska, stan przejściowego niedocukrzenia u chorych mających skłonność do hipoglikemii (w cukrzycy epizody splątania i dziwacznego zachowania w przebiegu hipoglikemii są częstym objawem, zwłaszcza u dzieci i u chorych w wieloletnią cukrzycą), stan po nadużyciu alkohol, stan po przyjęciu opioidów, amfetaminy, LSD, grzybów halucynogennych, dopalaczy, innych narkotyków, zwłaszcza w przypadku przyjęcia ich w „umiarkowanej” dawce lub u osób uzależnionych/przywykłych do dużych dawek, w przypadku stosowania licznych leków powodującego ich nadużycie, nadwrażliwość, zatrucie lub nieoczekiwane działania niepożądane.

Wśród zatruć należy wspomnieć nietypowe przyczyny splątania: zatrucie atropiną (częste u dzieci, które mylą borówki z pokrzykiem wilczą jagodą) oraz zaczadzenie (zatrucie tlenkiem węgla). Splątanie rzadko bywa wyłącznym objawem tych zatruć.

Co robić w razie wystąpienia splątania?

Każdy epizod splątania wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej, ponieważ grozi rozwojem śpiączki, która zagraża życiu chorego.

Wyjątkiem są powracające objawy splątania, które są identyczne jak epizody w przeszłości, przyczyna jest znana, zdiagnozowana uprzednio przez lekarza, względnie niegroźna, dająca się szybko usunąć. Wtedy wystarczy zgłosić zdarzenie podczas najbliższej wizyty lekarskiej. Przykładem jest kontrolowany przez rodzinę lub samego chorego na cukrzycę kolejny epizod hipoglikemii z szybkim podaniem silnie osłodzonych płynów lub ponowny (w ciągu ostatnich tygodni, miesięcy), złożony napad częściowy u chorego z rozpoznaną wcześniej tą właśnie postacią padaczki, czy powtarzające się objawy u osoby z demencją.

Zanim nadejdzie kwalifikowana pomoc, rodzina i otoczenie chorego mogą podjąć rozmaite działania, w zależności od okoliczności i głębokości splątania.

Każdy uraz głowy wymaga konsultacji lekarskiej (np. na szpitalnym oddziale ratunkowym), także jeśli nie ma splątania ani nie doszło do chwilowego omdlenia.

Co zrobi lekarz, jeśli zgłosi się pacjent ze splątaniem?

Lekarz wstępnie sprawdzi, czy nie ma bezpośredniego zagrożenia życia, tj. czy nie rozwija się wstrząs oraz czy nie zagraża niekorzystne pogorszenie stanu chorego w kierunku śpiączki.

W pozostałych przypadkach niezbędna może okazać się konsultacja psychiatryczna. Lekarz wykona dokładne badanie neurologiczne i uzupełni je w razie potrzeby badaniem obrazowym czaszki i mózgu (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny). Zwykle dalsze decyzje w sprawie diagnostyki podejmie specjalista neurolog, a będą miały one na celu wykluczenie udarów, guzów mózgu i dających skutki wtórne urazów czaszki (wstrząśnienie mózgu, krwiaki). Neurolog może wspólnie z psychologiem zdecydować, czy w przypadku chorego w podeszłym wieku należy mieć na uwadze początkowy etap choroby Alzheimera.

Część chorych może zostać skierowana na oddział zakaźny, w razie podejrzenia infekcji (np. bąblowcem, malaria - postać mózgowa u chorych, którzy przyjechali z krajów tropikalnych lub zatrucia pokarmowego spowodowanego pałeczkami rodzaju Salmonella). Inna grupa chorych (narkomani, zatrucie tlenkiem węgla, alkoholem lub lekami) zostanie ze Szpitalnego Oddziału Ratunkowego skierowana na toksykologię (często jest to miejscowy oddział chorób wewnętrznych), gdzie rutynowo oznacza się leki oraz ich metabolity we krwi i w moczu, w tym środki odurzające, które mogą powodować zaburzenia splątanie.

U wszystkich chorych ze splątaniem należy wykonać podstawowe badania laboratoryjne: morfologię krwi obwodowej, badanie we krwi stężenia glukozy, mocznika, kreatyniny, enzymów wątrobowych, bilirubiny. Gazometria krwi tętniczej może pomóc rozpoznać splątanie jako skutek niedotlenienia krwi (hipoksji) w ciężkich chorobach układu oddechowego.

Na tej podstawie zostanie wdrożone odpowiednie leczenie. Będzie miało na celu:

  1. powtrzymanie postępu choroby;
  2. ustąpienie splątania lub przyczyn leżących u podłoża objawu;
  3. zmiany leczenia i zalecenia profilaktyczne, zapobiegające powtórzeniu się epizodu splątania (np. modyfikacja dawek insuliny u chorego z cukrzycą, skierowanie alkoholików, narkomanów i lekomanów do profesjonalnych ośrodków terapii uzależnień, wprowadzenie lub modyfikacja leków w padaczce; leczenie nadciśnienia tętniczego i profilaktyka miażdżycy w przemijającym niedokrwieniu mózgu, itp.).

29.03.2017
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?