Kiła (syfilis) – leczenie, objawy, przebieg choroby

Kiła to poważna choroba bakteryjna, która przenosi się najczęściej drogą kontaktów seksualnych. Kiła przebiega fazowo i w różnych fazach towarzyszą jej różne objawy. Choroba zaczyna się od pojawienia się niewielkiego, niebolesnego guzka w miejscu dostania się bakterii do organizmu. Kiłę leczy się antybiotykiem. Im wcześniej leczenie zostanie podjęte, tym lepsze rokowanie.

Co to jest kiła?

Kiła (znana także jako syfilis) to choroba wywołana przez bakterię – krętek blady.

Zakażenia krętkiem bladym przenoszą wyłącznie chorzy ludzie. Do zakażenia dochodzi wskutek wnikania krętków bladych przez uszkodzoną skórę, błony śluzowe, łożysko (z matki na dziecko) lub poprzez krew. Najczęstszą drogą zakażenia jest kontakt seksualny. Droga pozapłciowa (np. poprzez przypadkowe wtarcie zakażonej wydzieliny) jest możliwa, ale ze względu na dużą wrażliwość bakterii na czynniki zewnętrzne dużo rzadsza. Zakażenie drogą krwiopochodną poprzez przetoczenie zakażonej krwi jest możliwe, ale w warunkach obecnego nadzoru transfuzjologicznego w Polsce jest niezwykle rzadkie.

Choroba zaczyna się od owrzodzenia, które często jest bezbolesne i zwykle pojawia się na genitaliach, odbycie lub w jamie ustnej. Po zakażeniu bakterie kiły mogą pozostawać w organizmie przez wiele lat bez wywoływania objawów. Infekcja może się jednak ponownie uaktywnić. Bez leczenia kiła może uszkodzić serce, mózg i inne narządy. Może zagrażać życiu.

Kiła – czynniki ryzyka

• dominuje płeć męska
• miejsce zamieszkania – miasto
• promiskuityzm (przypadkowe kontakty)
• uzależnienia od substancji psychoaktywnych i/lub alkoholu
• chemseks (podejmowanie kontaktów seksualnych pod wpływem substancji psychoaktywnych zwykle z wieloma partnerami).

Okres wylęgania i zakaźności trwa od 9 do 90 dni, zwykle 21 dni. Zakaźność kiły jest znaczna w okresie kiły wczesnej (obecność zmian sączących, sepsy krętkowej), a następnie wygasa.

Jak można się zakazić kiłą?

Kiła jest zaraźliwa w okresie kiły pierwotnej i wtórnej. Czasami jest również zaraźliwa we wczesnym okresie utajonym, który występuje w ciągu roku od zarażenia. Najczęstszym sposobem rozprzestrzeniania się kiły są kontakty seksualne.

Bakterie mogą też dostać się do organizmu przez drobne skaleczenia lub zadrapania skóry lub błony śluzowe.

Rzadziej kiła może rozprzestrzeniać się poprzez pocałunek lub dotknięcie objawu pierwotnego na wargach, języku, ustach, piersiach lub genitaliach. Może być również przenoszona na dzieci podczas ciąży i porodu, a czasami podczas karmienia piersią.

Kiła nie rozprzestrzenia się poprzez przypadkowy kontakt z przedmiotami, których dotykała zarażona osoba. Nie można zakazić się kiłą poprzez korzystanie z tej samej toalety, wanny, ubrań, przyborów kuchennych, klamek, basenów lub wanien z hydromasażem.

Po wyleczeniu kiła nie powraca samoistnie. Można jednak zakazić się ponownie.

Kiła – objawy

Kiłę nabytą dzieli się na:

• wczesną – do roku od zakażenia
• późną – jeśli upłynęło więcej czasu niż rok od zakażenia.

Nieodwracalne zmiany narządowe i wynikające z nich objawy pojawiają się dopiero po wielu latach trwania choroby. Objawy kiły występujące w poszczególnych fazach jej przebiegu naturalnego dzieli się na tzw. okresy. Objawy przypisane do poszczególnych okresów mogą się nakładać.

Kiła pierwszorzędowa (pierwotna) – pierwszy okres kiły - objawy[zdjęcia]

Kiła rozpoczyna się od pojawienia się tzw. zmiany pierwotnej (objaw pierwotnego). Zwykle pojawia się 2–3 tygodnie po zakażeniu. Zmiana pierwotna ma postać niewielkiego, czerwonego, twardego guzka w miejscu, w którym infekcja dostała się do organizmu. Guz ten jest zwykle bezbolesny. Ostatecznie zmienia się w małe owrzodzenie z uniesioną krawędzią.

Objaw pierwotny zwykle jest zlokalizowany na narządach płciowych – na penisie, sromie, wokół pochwy lub w okolicy odbytu. Ale może również tworzyć się w miejscach, które są trudne do zauważenia, takich jak tylna część gardła lub wnętrze pochwy. Objaw pierwotny ustępuje samoistnie zazwyczaj w ciągu 2–4 tygodni, czasami pozostawiając przebarwienie lub bliznę.

Fot. 1. Objaw pierwotny kiły. Źródło: Medycyna Praktyczna. Podręcznik Interna

Ponieważ objaw pierwotny jest niebolesny, wiele osób nie zauważa go i nie poddaje się leczeniu. Po tym pierwszym okresie kiły u części osób rozwija się kiła drugorzędowa.

Kiła drugorzędowa (wtórna) – drugi okres kiły - objawy [zdjęcia]

Kiła wtórna zwykle rozpoczyna się kilka tygodni lub miesięcy po kile pierwszorzędowej. Występuje u około jednej na cztery osoby, które nie są leczone z powodu kiły pierwotnej.

Do objawów kiły drugorzędowej należą:

• objawy ogólne – gorączka, ból głowy, mięśni, gardła, utrata apetytu
• uogólnione, niebolesne powiększenie węzłów chłonnych (m.in. szyjnych, pachowych, pachwinowych, udowych)
• rozległa wysypka, czyli osutka, która może mieć postać grudek, krost i występować w różnych okolicach ciała lub plam występujących w największym nasileniu na bocznych powierzchniach tułowia i przyśrodkowych powierzchniach kończyn górnych. Wysypka nie powoduje dolegliwości i część osób jej nie zauważa.
• bielactwo kiłowe, czyli liczne, drobne białe plamy o średnicy ponad 1 cm, w okolicy bocznych powierzchni szyi i karku (tzw. naszyjnik Wenery)
• łysienie kiłowe – może przebiegać jako łysienie rozlane, czyli postępujące przerzedzenie włosów głównie w okolicy szczytu głowy albo łysienie ogniskowe mające postać łysych licznych drobnych obszarów przerzedzenia włosów głownie w okolicy skroniowej i potylicznej przyrównywane do „futra wygryzionego przez mole”
• zmiany w obrębie błon śluzowych, które występują u 30% pacjentów. Mają postać grudek (często sączących, czasami wrzodziejących). Wszystkie wykwity są niebolesne i bardzo zakaźne.
• zmiany w innych narządach, np. kiłowe śródmiąższowe zapalenie wątroby objawiające się żółtaczką i nieprawidłowymi wynikami prób wątrobowych lub uszkodzenie nerek, czyli nefropatia kiłowa, w której może być obecne białko w moczu. Zmiany te występują bardzo rzadko.

Fot. 2. Osutka nawrotowa plamisto-grudkowa. Źródło: Medycyna Praktyczna. Podręcznik Interna

Fot. 3. Zmiany plamisto-grudkowe w przebiegu kiły II-rzędowej. Widoczne złuszczanie obowodwe (tzw. kołnierzyk Bietta). Źródło: Medycyna Praktyczna. Podręcznik Interna

Fot. 4. Łysienie ogniskowe w przebiegu kiły II-rzędowej nawrotowej. Źródło: Medycyna Praktyczna. Podręcznik Interna

Objawy kiły wtórnej mogą ustąpić samoistnie. Jednak bez leczenia mogą się pojawiać się i znikać przez miesiące lub lata.

Kiła utajona - przejście w etap bez objawów

Jeśli kiła nie jest leczona, przechodzi ze stadium wtórnego do utajonego. Kiła utajona to etap choroby, kiedy nie występują żadne objawy. Stadium utajone może trwać latami. Objawy mogą nigdy nie powrócić. Jednak bez leczenia choroba może prowadzić do poważnych powikłań.

Powikłania nieleczonej kiły - kiła trzeciorzędowa

Po stadium utajonym u około 30%–40% osób chorych, które nie są leczone, wystąpią powikłania znane jako kiła trzeciorzędowa lub kiła późna. Kiła trzeciorzędowa może uszkadzać wiele narządów i układów. Do jej postaci należą:

• kiła sercowo-naczyniowa, czyli uszkodzenie układu krążenia, głównie zastawek w sercu oraz naczyń odżywiających aortę, co prowadzi do zniszczenia wszystkich warstw jej ściany i w efekcie do powstania tętniaka aorty. Jest to poważne powikłanie zakażenia kiłą, które nie ulega poprawie po leczeniu antybiotykiem. Kiła sercowo-naczyniowa częściej występuje u mężczyzn, zwykle po 10 latach od zakażenia.
• kiła kilakowa, która charakteryzuje się obecnością (głównie w skórze) niebolesnych, twardych guzów zapalnych, wykazujących tendencję do rozmiękania w części środkowej. Ze środka zmiany wydobywa się kleista, galaretowata, lepka substancja. Kilaki mogą tworzyć się również w obrębie narządów wewnętrznych (najczęściej wątroby i jąder) oraz w kościach (zwłaszcza tam, gdzie skóra przylega do kości – np. na podudziach)
• kiła ośrodkowego układu nerwowowego, czyli neurokiła, która może powodować szerokie spektrum objawów związanych z uszkodzeniem naczyń opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu i rdzenia kręgowego prowadzących do mikroudarów, a także powodować porażenie postępujące rozwijające się zwykle 15–20 lat po zakażeniu. Może wystąpić zespół objawów psychiatryczno-neurologicznych z charakterystycznymi urojeniami wielkościowymi, zaburzeniami zachowania. Ponadto może dojść do wiądu rdzenia, który rozwija się zwykle po 25 latach od zakażenia, a jego objawami są „bóle strzelające” – nagłe napady bólu w obrębie różnych części ciała, np. kończyn dolnych, „przełomy wiądowe” – silne bóle narządów wewnętrznych, np. żołądka, zaburzenia czucia powierzchownego, porażenie nerwów czaszkowych. Zmiany mają charakter nieodwracalny i nie ustępują pomimo leczenia. W ośrodkowym układzie nerwowym także mogą występować kilaki. Kiła może uszkodzić wzrok – może to obejmować zapalenie tęczówki, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie siatkówki, zapalenie nerwu wzrokowego.

Kiła wrodzona - kiła w ciąży

Kobiety w ciąży, które chorują na kiłę, mogą przekazać chorobę swoim dzieciom. Nienarodzone dzieci mogą zostać zarażone poprzez łożysko. Do zakażenia może również dojść podczas porodu. Noworodki z kiłą wrodzoną mogą nie mieć żadnych objawów. Jednak bez szybkiego leczenia może dojść u nich do rozwoju objawów, takich jak: wysypka, gorączka, żółtaczka, niedokrwistość, nieżyt nosa, zmiany w kościach, a w dalszej kolejności głuchota, problemy z zębami i nos siodełkowaty (zapadnięty grzbiet nosa).

Dzieci chore na kiłę mogą również urodzić się zbyt wcześnie lub może dojść do poronienia lub zgonu po urodzeniu.

Diagnostyka kiły - czy istnieje test wykrywający kiłę?

Lekarz najpierw zbierze wywiad, a następnie zbada pacjenta. Niektóre objawy są bardzo charakterystyczne dla kiły i lekarz na ich podstawie może postawić wstępne rozpoznanie. Badaniem potwierdzającym są testy serologiczne, czyli badanie krwi na obecność przeciwciał przeciwko krętkowi blademu. Jeśli występują objawy neurologiczne, to konieczne może być badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, który jest pobierany podczas punkcji lędźwiowej. Rzadziej wykonuje się badanie wymazu ze zmian.

Zobacz: Test TPHA

Należy wziąć pod uwagę, że objawy, które występuje w kile, mogą przypominać objawy wielu różnych chorób, co może być jeszcze bardziej mylące, ponieważ kiła przebiega okresami i różne objawy występują w różnym czasie. Dlatego też podczas diagnostyki lekarz może zlecić wiele różnych badań, żeby wykluczyć inne przyczyny objawów.

Kiła – leczenie

Leczenie zależy od stadium choroby.

W kile wczesnej I lub II okresu, a także kile wcześniej utajonej zwykle stosuje się antybiotyk – penicylinę benzatynową jednorazowo w zastrzyku w pośladek. U osób uczulonych stosuje się inne antybiotyki doustne – doksycyklinę przez 14 dni lub ceftriakson przez 10 dni.

Kiła późna utajona, sercowo-naczyniowa lub kilakowa jest zwykle leczona zastrzykami z penicyliny benzatynowej co tydzień przez 3 tygodnie. Osoby uczulone na penicylinę są leczone doustnym antybiotykiem – doksycykliną przez 21–28 dni.

Kiła ośrodkowego układu nerwowego, w tym kiła narządu wzroku i słuchu jest zwykle leczona dożylnym podawaniem antybiotyku – penicyliny benzylowej (krystalicznej) przez 10–14 dni.

Po leczeniu kiły lekarz przeprowadzi kontrolę, czyli zbada pacjenta i skieruje na badania krwi w celu potwierdzenia wyleczenia lub wykrycia niepowodzenia leczniczego albo ponownego zakażenia.

Kontrola po leczeniu kiły wczesnej zwykle odbywa się po miesiącu od zakończenia leczenia, następnie za 3, 6 i 12 miesięcy.

Należy pamiętać, że kiła jest zakaźna, dlatego należy poinformować partnerów seksualnych, że choruje się na kiłę. Dotyczy to obecnych partnerów i wszystkich osób, z którymi chory miał kontakt do roku przed rozpoznaniem. Osoby te powinny zostać przebadane i leczone.

Kiła – rokowanie

U chorych odpowiednio leczonych antybiotykiem we wczesnych okresach zakażenia rokowanie jest dobre.

Kiła – zapobieganie

Nie ma szczepionki przeciwko kile. Sposoby zapobiegania kile to:

• uprawianie bezpiecznego seksu lub nieuprawianie seksu. Jedynym pewnym sposobem na uniknięcie kontaktu z bakteriami kiły jest nieuprawianie seksu, czyli abstynencja seksualna. Jeśli dana osoba jest aktywna seksualnie, bezpieczniejszy seks oznacza uprawianie seksu tylko z jednym partnerem, który nie ma innych kontaktów seksualnych i nie jest zakażony. Przed rozpoczęciem współżycia seksualnego z nową osobą zaleca się poddanie badaniom w kierunku kiły i inne choroby przenoszone drogą płciową (STI).
• ograniczenie liczby partnerów seksualnych
• używanie prezerwatyw lateksowych. Prezerwatywy mogą zmniejszyć ryzyko zarażenia się kiłą lub jej rozprzestrzeniania, kiedy zakrywają zmiany skórne wywołane kiłą u zakażonej osoby. Inne rodzaje środków antykoncepcyjnych nie zmniejszają ryzyka zachorowania na kiłę.
• unikanie używek i środków zmieniających świadomość, ponieważ zaburzają one ocenę sytuacji mogą sprzyjać ryzykownym zachowaniom seksualnym.