Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Ostra niedrożność górnych dróg oddechowych

dr n. med. Mariola Zagor, otorynolaryngolog
Klinika Otorynolaryngologii, Wydział Lekarsko-Dentystycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
lek. med. Paulina Czarnecka
Kliniczny Oddział Otolaryngologiczny, 4 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ we Wrocławiu
lek. med. Marlena Janoska-Jaździk
Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny w Warszawie
Ostra niedrożność górnych dróg oddechowych
Fot. istockphoto.com

Co to jest ostra niedrożność dróg oddechowych i jakie są jej przyczyny?

Ostra niedrożność dróg oddechowych powodująca duszność jest bardzo niebezpiecznym stanem stanowiącym zagrożenie życia. Duszność definiowana jest jako stan uświadomionej konieczności wzmożenia czynności oddechowej.

Przyczyny duszności są bardzo różne. U osób dorosłych i u dzieci, ze względu na odmienną budowę górnych dróg oddechowych, czynniki najczęściej doprowadzające do niedrożności są inne. Duszność może mieć charakter ostry, ale może też być przewlekła, gdy do niedrożności dróg oddechowych dochodzi stopniowo.

Upośledzenie drożności górnych dróg oddechowych najczęściej powstaje na poziomie krtani, ponieważ stanowi ona ich najwęższe miejsce.

Duszność na poziomie gardła bywa spowodowana wieloma czynnikami. Najczęściej wywołują ją: ropień o różnej lokalizacji (okołomigdałkowy, zagardłowy, przestrzeni przygardłowej, języka, dna jamy ustnej), choroby zakaźne (błonica, mononukleoza zakaźna), obrzęk naczynioruchowy (Quinckego), nowotwory złośliwe.

Do czynników powodujących wystąpienie duszności na poziomie krtani należą nowotwory, stany zapalne, urazy, choroby alergiczne, uszkodzenia jatrogenne lub choroby wrodzone.

Najczęstsze przyczyny duszności krtaniowej u dorosłych i u dzieci są różne. U dorosłych dominują choroby nowotworowe, czynniki urazowe i jatrogenne. U dzieci duszność bywa najczęściej wywołana przez stany zapalne, ciała obce oraz wady wrodzone. Warto również pamiętać, że noworodki i niemowlęta oddychają głównie nosem. Z tego powodu niedrożność nosa (np. zarośnięcie nozdrzy tylnych) może powodować wystąpienie duszności i imitować niedrożność górnych dróg oddechowych wywołaną niedrożnością krtani.

Charakterystyka przyczyn duszności krtaniowej

Najczęstsze nowotwory powodujące duszność krtaniową to rak krtanirak tarczycy. Duszność mogą również wywoływać węzły chłonne szyi zmienione przerzutowo. Nowotwory najczęściej powodują duszność przewlekłą, a nie ostrą. Często chory przyzwyczaja się do ograniczonego przepływu powietrza i nie zgłasza dolegliwości. Taka duszność jest nazywana dusznością nieuświadomioną. Uczucie „braku powietrza” może natomiast pojawiać się w sytuacji wzmożonego wysiłku fizycznego (duszność wysiłkowa). U dzieci niedrożność dróg oddechowych może być spowodowana przez łagodny nowotwór – brodawczak krtani typu młodzieńczego.

Do przyczyn jatrogennych wywołujących niedrożność dróg oddechowych należą: uszkodzenie krtani w wyniku intubacji oraz porażenie nerwów krtaniowych wstecznych (powodujące porażenie fałdów głosowych.) Uszkodzenie nerwów krtaniowych wstecznych najczęściej bywa powikłaniem operacji tarczycy.

Zarówno u dzieci, jak i u dorosłych ostra niedrożność dróg oddechowych może mieć tło alergiczne (obrzęk naczynioruchowy, reakcja anafilaktyczna). Duszność tego typu ma zawsze charakter ostry. Wymaga natychmiastowego leczenia.

Stany zapalne częściej występują u dzieci. Uczucie duszności pojawia się najczęściej w przebiegu zapalenia krtani i tchawicy, ropnia zagardłowego, rzadziej występuje zapalenie nagłośni, a częsta niedgyś przyczyna niedrożności dróg oddechowych – błonica – nie jest obecnie w Polsce spotykana dzięki powszechnym szczepieniom.

Urazy górnych dróg oddechowych są bardzo niebezpieczne. Każdy chory po urazie krtani powinien być hospitalizowany. Do duszności może dojść w wyniku urazu szyi i krtani, oparzenia krtani, czy zatkania dróg oddechowych ciałem obcym. Oparzenie krtani prowadzi do obrzęku błony śluzowej. Zachłyśnięcie się płynem żrącym może prowadzić do powstania ubytków z martwicą błony śluzowej, które w efekcie mogą powodować tworzenie się blizn zwężających światło krtani.

U dzieci duszność krtaniowa często ma podłoże wrodzone. Do wrodzonych przyczyn powodujących niedrożność dróg oddechowych należą: wrodzona wiotkość chrząstek krtani(laryngomalacja), zwężenie podgłośniowe, guzy i torbiele krtani, przepona krtaniowa, porażenie fałdów głosowych oraz niedorozwój żuchwy. U noworodków wrodzona wiotkość chrząstek krtani stanowi najczęstszą przyczynę duszności krtaniowej i świstu krtaniowego. Rokowanie jest pomyślne, a objawy ustępują samoistnie zazwyczaj pomiędzy 12. a 16. miesiącem życia. W sporadycznych przypadkach konieczna jest interwencja chirurgiczna (usunięcie fragmentów fałdów nalewkowo-nagłośniowych).

Jakie są cechy duszności krtaniowej?

Duszność krtaniowa jest dusznością wdechowo-wydechową oraz spoczynkowo-wysiłkową. Oznacza to, że występuje zarówno podczas wdechu, jak i wydechu. Może wystąpić w trakcie aktywności chorego, ale również wówczas, gdy pozostaje on w spoczynku. Często towarzyszy jej tzw. stridor, czyli świst krtaniowy, który jest szorstkim dźwiękiem spowodowanym przeciskaniem się powietrza przez zwężoną krtań. Przepływ powietrza jest turbulentny i powoduje wibracje ścian krtani.

Co robić w razie wystąpienia objawów ostrej niedrożności dróg oddechowych?

Wystąpienie ostrej duszności krtaniowej jest stanem bezpośredniego zagrożenie życia. Niezwykle ważny jest więc jak najszybszy transport do szpitala. Należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe.

Jeśli do niedrożności górnych dróg oddechowych doszło w przypadku aspiracji ciała obcego konieczna jest natychmiastowa reakcja otoczenia. 70% pacjentów, u których wystąpił ten problem, stanowią dzieci. Ciało obce częściej lokalizuje się w dolnych drogach oddechowych (tchawica, oskrzela) niż w krtani. Najczęściej występującym ciałem obcym jest kęs pokarmowy.

Błona śluzowa krtani bardzo szybko reaguje na podrażnienie ciałem obcym, co wywołuje napad kaszlu. Powoduje on wykrztuszenie ciała obcego lub jego aspirację do dolnych dróg oddechowych (najczęściej do prawego oskrzela). Czasami jednak dochodzi do zaklinowania ciała obcego, co może wywołać duszenie się. Zalegające ciało obce może spowodować odruchowy skurcz krtani, który dodatkowo powoduje unieruchomienie ciała obcego w drogach oddechowych.

W niektórych sytuacjach nie ma czasu, by dojechać do szpitala. Konieczna jest więc pomoc na miejscu zdarzenia. Wyciąganie ciała obcego „na ślepo” jest niewskazane. Może przyczynić się do popchnięcia go do dalszych partii układu oddechowego. Pomocne może okazać się pochylenie chorego do przodu i uderzanie w plecy lub tzw. manewr Heimlicha (gwałtowny ucisk na dolne partie klatki piersiowej i nadbrzusze).


Ryc. 1. Uderzenia w okolicę międzyłopatkową

Ryc. 2. Ucisk okolicy nadbrzusza – manewr Heimlicha

W szpitalu postępowaniem z wyboru jest usunięcie ciała obcego w laryngoskopii bezpośredniej (lekarz bezpośrednio ogląda krtań za pomocą laryngoskopu). Tracheotomia jest konieczna, jeśli ciało obce całkowicie blokuje światło dróg oddechowych lub obrzęk krtani jest zbyt duży. Tracheotomia polega na otwarciu przedniej ściany tchawicy i wprowadzeniu rurki do światła dróg oddechowych. Rurka ta umożliwia oddychanie. W wyjątkowych sytuacjach, jeśli nie ma możliwości zrobienia tracheotomii, wykonuje się konikotomię. Chory po usunięciu ciała obcego zawsze musi pozostać w szpitalu na obserwacji, ze względu na możliwość wystąpienia wtórnego obrzęku błony śluzowej krtani.

Jak lekarz stawia diagnozę ostrej niedrożności dróg oddechowych?

Badanie laryngologiczne krtani za pomocą lusterka krtaniowego (laryngoskopia pośrednia) jest podstawą do ustalenia, na jakim poziomie doszło do upośledzenia drożności górnych dróg oddechowych. Badanie pozwala określić, jaka jest przyczyna ograniczonego przepływu powietrza. Bardzo często w diagnostyce niedrożności dróg oddechowych są pomocne informacje uzyskane od pacjenta lub jego rodziny. W nagłych sytuacjach jednak nie zawsze jest czas na zebranie wywiadu. Jeśli laryngoskopia pośrednia nie pomogła ustalić diagnozy, wykonuje się badania radiologiczne (zdjęcie szyi, klatki piersiowej) oraz tracheoskopię i bronchoskopię.

Jakie są sposoby leczenia ostrej niedrożności dróg oddechowych?

Sposoby leczenia ostrej niedrożności dróg oddechowych są ściśle związane z jej przyczynami. Priorytetem jest przywrócenie i utrzymanie drożności dróg oddechowych, a także jak najszybsze wyeliminowanie czynnika, który doprowadził do duszności.

W większości przypadków, gdy przyczyną duszności jest obrzęk lub stan zapalny, leczenie zachowawcze (tzw. tracheotomia farmakologiczna) jest wystarczające. Podaje się wówczas glikokortykosteroidy w iniekcjach dożylnych.

W stanach zapalnych krtani leczenie polega na podaniu antybiotyków, jeśli podejrzewa się etiologię bakteryjną. Pomocne bywają również leki mukolityczne, powodujące rozrzedzenie wydzieliny w drogach oddechowych.

W przypadku wstrząsu anafilaktycznego powodującego duszność lekiem z wyboru jest epinefryna. Dodatkowo we wstrząsie anafilaktycznym pacjent otrzymuje glikokortykosteroidy i leki przeciwhistaminowe.

Gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi efektów, czasami konieczne jest mechaniczne udrożnienie dróg oddechowych. Obejmuje ono intubację dotchawiczą, wykonanie tracheotomii lub wyjątkowo konikotomii.

11.12.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Jak pojechać do sanatorium?
    Czy można wybrać sobie miejsce, do którego chce się jechać i termin wyjazdu? Czy można wybrać sobie miejsce, do którego chce się jechać i termin wyjazdu? Czy można skorzystać z sanatorium bez zakwaterowania?
  • Jak długo ważna jest recepta w 2020?
    Pacjent, który otrzymał receptę od lekarza, musi pamiętać, że nie jest ważna bezterminowo. Każda recepta ma ściśle określony czas, w którym można ją zrealizować. Dotyczy to zarówno recepty w formie „papierowej”, jak i tzw. e-recepty.