Grypowe zapalenie płuc (zapalenie płuc po grypie) może być groźnym powikłaniem grypy. Rzadko występuje u osób wcześniej całkiem zdrowych. Jak każde zapalenie płuc może mieć ciężki przebieg, dlatego w każdym przypadku pogarszania się stanu osoby chorej na grypę, problemów z oddychaniem, przyspieszonego oddychania, sinicy, należy się pilnie zgłosić po pomoc lekarską.
Co to jest grypowe zapalenie płuc i jakie są jego przyczyny?
Grypowe zapalenie płuc to zapalenie płuc, które jest wywołane przez wirus grypy typu A lub B.
Jak często występuje grypowe zapalenie płuc?
Grypowe zapalenie płuc rzadko występuje u osób wcześniej zdrowych. Zazwyczaj dotyczy pacjentów chorujących na przewlekłe choroby układu oddechowego, w tym przede wszystkim na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), także chorujących na choroby układu krążenia, nerek i niedobory odporności.
Czynniki ryzyka rozwoju powikłań po grypie, w tym grypowego zapalenia płuc:
- wiek od 65 lat lub poniżej 5 lat (zwłaszcza do 24. mż.)
- ciąża, zwłaszcza II i III trymestr oraz pierwsze 2 tyg. połogu
- otyłość olbrzymia (BMI ≥40 kg/m2)
- niektóre przewlekłe choroby (bez względu na wiek):
- płuc (np. astma, dysplazja oskrzelowo-płucna, mukowiscydoza)
- serca (np. choroba wieńcowa, zastoinowa niewydolność serca)
- nerek
- wątroby
- metaboliczne (w tym cukrzyca)
- krwi (w tym hemoglobinopatie)
- niedobory odporności (pierwotne, zakażenie HIV, leczenie immunosupresyjne)
- choroby neurologiczne upośledzające czynność układu oddechowego lub usuwanie wydzieliny z dróg oddechowych (np. zaburzenia funkcji poznawczych, porażenie mózgowe, pourazowe uszkodzenia rdzenia kręgowego, choroby przebiegające z drgawkami, nerwowo-mięśniowe).
- przebywanie w instytucjach opiekuńczych.
Jak się objawia grypowe zapalenie płuc?
Grypowe zapalenie płuc stanowi powikłanie grypy, a więc początkowo pacjent ma objawy grypy.
Zwykle pojawia się gorączka, uczucie zimna i rozbicia, dreszcze, znaczne osłabienie, ból mięśni, stawów, głowy i złe ogólne samopoczucie. Po około trzech dniach dołączają się objawy ze strony układu oddechowego - ból gardła, objawy nieżytu nosa (zwykle niezbyt nasilone), suchy i męczący kaszel. Czasem występują także inne objawy, takie jak nudności, wymioty, łagodna biegunka.
U osób w starszym wieku głównymi objawami mogą być znaczne osłabienie lub zaburzenia świadomości.
Jeżeli dochodzi do grypowego zapalenia płuc, to do objawów grypy dołączają się zwykle przyspieszony oddech i duszność, a w ciężkiej postaci także sinica błon śluzowych i obwodowych części ciała, czyli warg, koniuszków palców, płatków uszu.
Po czym poznać, że grypa przechodzi w zapalenie płuc?
Grypowe zapalenie płuc można podejrzewać, jeżeli grypa nie ustępuje, a wręcz przeciwnie, objawy się nasilają. Alarmującymi objawami, które powinny sugerować, że grypa, z którą chory pozostał w łóżku, przechodzi w grypowe zapalenie płuc jest pojawienie się przyspieszonego oddechu, krwi w odkrztuszanej wydzielinie oraz sinica, stanowiąca wyraz niedotlenienia tkanek obwodowych, czyli niedostatecznej sprawności płuc. Także pogarszający się stan ogólny pacjenta, narastające osłabienie, senność, pogorszenie kontaktu mogą świadczyć o rozwijającym się zapaleniu płuc, zwłaszcza u osób w starszym wieku.
Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?
W przypadku pojawienia się takich objawów należy natychmiast zwrócić się do lekarza, nawet jeżeli wcześniej chory zgłaszał się z objawami grypy i już ustalono leczenie. Należy pamiętać, że zapalenie płuc jest ciężką chorobą, która może się skończyć śmiercią i bardzo ważne jest jak najszybsze rozpoczęcie prawidłowego leczenia.
W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie grypowego zapalenia płuc?
Najpierw lekarz zbiera dokładny wywiad dotyczący dotychczasowego przebiegu choroby, chorób towarzyszących oraz przyjmowanych leków. Następnie bada pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem badania płuc. Na podstawie samych objawów nie można z całą pewnością rozpoznać grypy, ponieważ istnieją inne infekcje, które mogą mieć bardzo podobny przebieg, np. COVID-19. Jeśli pacjent nie miał wcześniej potwierdzonej grypy, to wykonuje się np. szybki test antygenowy z materiału pobranego z nosa i gardła. Obecnie szeroko dostępne są tzw. testy wielopanelowe, pozwalające równocześnie wykryć wirusy grypy A, grypy B, RSV i SARS-CoV-2. Przeczytaj więcej: Grypa - rodzaje, rozpoznanie, leczenie i powikłania
W razie podejrzenia grypowego zapalenia płuc lekarz zleca RTG klatki piersiowej oraz badanie mikroskopowe odkrztuszanej plwociny lub wymazu z gardła.
Jakie są metody leczenia grypowego zapalenia płuc?
Zapalenie płuc (szczególnie ciężkie) w przebiegu grypy polega na leczeniu przeciwwirusowym oseltamiwirem.
Ponadto stosuje się leczenie wspomagające, leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, tlenoterapię, jeśli to koniecznie.
W ciężkich przypadkach konieczne może być leczenie na oddziale intensywnej terapii i wentylacja mechaniczna, czyli podłączenie pacjenta do respiratora.
W niektórych przypadkach konieczna może być też antybiotykoterapia, ponieważ może dojść do nadkażenia bakteryjnego.
Czy możliwe jest całkowite wyleczenie grypowego zapalenia płuc?
U większości chorych możliwe jest całkowite wyleczanie grypowego zapalenia płuc, choć pamiętać należy, że zapalenie płuc jest poważną chorobą. Dlatego też nie należy bagatelizować objawów i jak najszybciej zgłosić się do lekarza. W większości przypadków grypowego zapalenia płuc od rozpoczęcia leczenia stan chorego stabilizuje się w ciągu 3-6 dni. Często potrzeba jednak kilku tygodni, by ustąpiła większość objawów. U osób w podeszłym wieku oraz obciążonych innymi przewlekłymi chorobami na całkowite wyzdrowienie potrzeba nawet do 12 tygodni.
Co trzeba robić po zakończeniu grypowego zapalenia płuc?
Do 6 tygodni po przechorowaniu grypowego zapalenia płuc trzeba prowadzić tryb życia rekonwalescenta – dbać o odpowiednią ilość snu, ubierać się odpowiednio do pory roku (nie przegrzewać się ani nie marznąć), pilnować, aby w diecie znalazła się odpowiednia ilość świeżych warzyw i owoców.
Po sześciu tygodniach należy zgłosić się do lekarza, który w miarę potrzeby i w zależności od ciężkości przebiegu choroby zleci badania kontrolne w tym badanie laboratoryjne krwi parametrów zapalenia (CRP, OB, liczba leukocytów) oraz RTG klatki piersiowej. Po tym okresie powinny ustąpić ostatecznie objawy radiologiczne, czyli obraz płuc na RTG powinien być prawidłowy. Jeżeli badania kontrolne wypadną prawidłowo, pacjent może wrócić do normalnego trybu życia.
Co robić, aby uniknąć zachorowania na grypowe zapalenie płuc?
Najważniejszym działaniem profilaktycznym jest coroczne szczepienie przeciwko grypie. Obecnie szczepienie jest najlepszą znaną formą profilaktyki przeciwgrypowej. Zmniejsza ryzyko zachorowania, a nawet jeśli dojdzie do infekcji, zmniejsza ryzyko pojawienia się groźnych dla zdrowia powikłań.
W sezonie jesienno-zimowym należy także pamiętać o innych zasadach, które zmniejszają ryzyko zachorowania na grypę – częstym myciu rąk, wietrzeniu pomieszczeń, unikaniu dużych skupisk ludzkich, jak duże centra handlowe, kina i utrzymywaniu prawidłowej temperatury ciała.
Ponadto ważne jest odpowiednie dbanie o odporność, czyli wysypianie się, podejmowanie aktywności fizycznej oraz odpowiednia dieta bogata w warzywa i owoce. Ważna jest także suplementacja witaminy D.
