Wirus Ebola i gorączka krwotoczna ebola – najważniejsze informacje

Wirus Ebola wywołuje gorączkę krwotoczną ebola (EVD, ang. Ebola virus disease), która występuje epidemicznie w tropikalnych regionach Afryki i cechuje się dużą śmiertelnością. Zakażenie przenosi się przez bliski kontakt między ludźmi i powoduje najpierw objawy ogólne (gorączkę, osłabienie), a następnie objawy żołądkowo-jelitowe, krwawienia i niewydolność narządów. Nie ma leku na zakażenie wirusem Ebola, stosuje się leczenie podtrzymujące. Najważniejsze jest ograniczenie rozprzestrzeniania się wirusa, czyli izolacja osób chorych i stosowanie środków bezpieczeństwa w kontakcie z chorymi

SPIS TREŚCI

• Ebola – najważniejsze informacje
• Wirus Ebola
• Jak przenosi się wirus Ebola
• Ebola - objawy
• Rozpoznanie gorączki krwotocznej ebola
• Powikłania po przebyciu gorączki ebola
• Gorączka krwotoczna ebola – leczenie
• Co robić w przypadku podejrzenia gorączki krwotocznej ebola?
• Rekonwalescencja po gorączce krwotocznej ebola
• Jak można zapobiegać wystąpieniu gorączki krwotocznej ebola?
• Ebola - epidemie

Ebola – najważniejsze informacje

Wirus Ebola wywołuje ciężką gorączkę krwotoczną ebola. Jest to szczególnie niebezpieczna wirusowa gorączka krwotoczna występująca w Afryce Subsaharyjskiej. Nazwa choroby pochodzi od rzeki Ebola, w dorzeczu której wystąpiły pierwsze przypadki choroby w Sudanie i Zairze (obecnie Demokratyczna Republika Konga). Liczne potwierdzone przypadki odnotowano także w Ugandzie, Wybrzeżu Kości Słoniowej, Gabonie i Liberii.

Cechami gorączki ebola są: nagły początek, ciężki przebieg z bólami i uszkodzeniem układu naczyniowego, objawiający się zaburzeniami krzepnięcia, krwawieniami z wszystkich otworów ciała oraz spadkiem ciśnienia tętniczego.

Uważa się, że gorączka ebola przenosi się przez bezpośredni kontakt z materiałem zakaźnym pochodzącym od zakażonego zwierzęcia lub chorego człowieka (np. krew, nasienie, wymiociny oraz drogą seksualną). Gorączka krwotoczna ebola jest chorobą odzwierzęcą, której prawdopodobnym rezerwuarem są nietoperze owocożerne. Pomimo odzwierzęcego charakteru choroby, również chorzy i ozdrowieńcy stanowią źródło zakażenia dla innych ludzi przez kontakt z materiałem zakaźnym lub drogą seksualną. Ebola jest najgroźniejszą znaną gorączką krwotoczną – jej wskaźnik śmiertelności sięga nawet 70–80%.

Wirus Ebola

Wirus Ebola (EBOV) jest wirusem RNA należącym do rodziny Filoviridae. Został zidentyfikowany podczas pierwszej epidemii choroby w 1976 r. Znane są 4 podtypy wirusa z rodziny Zaire ebolavirus, Sudan ebolavirus, Tai Forest ebolavirus, Bundibugyo ebolavirus. Prawdopodobnym rezerwuarem choroby są nietoperze owocożerne lub niektóre małpy, z których zakażenie przenosi się na człowieka, dając początek ognisku endemicznemu choroby.

W jaki sposób wirus Ebola wywołuje gorączkę krwotoczną?

Po przedostaniu się do wnętrza organizmu wirus Ebola mnoży się w ogromnych ilościach i rozprzestrzenia się w układzie chłonnym, wątrobie i śledzionie oraz atakuje białe krwinki, komórki układu krwiotwórczego i siateczkowo-śródbłonkowego. Wirus uszkadza wątrobę, nadnercza, serce i naczynia krwionośne. Wywołuje apoptozę (zaprogramowaną śmierć) limfocytów, martwicę nadnerczy, uszkodzenie hepatocytów oraz zwiększenie przepuszczalności ścianek drobnych naczyń krwionośnych

Jak przenosi się wirus Ebola

Wirus Ebola jest zakaźny, przenosi się łatwo między ludźmi. Chory jest bardzo niebezpieczny dla otoczenia, ze względu na silną zaraźliwość choroby. Zakażenie przenosi się głównie poprzez bezpośredni kontakt uszkodzonej skóry lub nieuszkodzonej błony śluzowej z krwią, wydzielinami lub wydalinami osoby zakażonej lub zmarłej z powodu gorączki krwotocznej ebola. Materiałem zakaźnym są płyny ustrojowe (krew, ślina) i wszystkie tkanki. Do transmisji zakażenia konieczny jest bliski kontakt z osobą chorą lub w okresie rekonwalescencji. Za bliski kontakt uznaje się przebywanie w odległości do 1 m od osoby chorującej lub dłuższe przebywanie w tym samym pomieszczeniu bez zastosowania środków ochrony osobistej oraz podanie ręki bez rękawiczki osobie z gorączką krwotoczną ebola.

Do zakażenia może dojść również drogą przezskórną, czyli przez skaleczenie, zakłucia sprzętem zanieczyszczonym materiałem biologicznym oraz drogą płciową. Prawdopodobne jest też przenoszenie wirusa Ebola drogą kropelkową (głównie w czasie procedur medycznych z wytworzeniem aerozolu).

Wirus Ebola – okres wylęgania i zakaźności

Okres wylęgania wynosi 2–21 dni (najczęściej 8–10 dni). Okres zakaźności związany z wydalaniem wirusa jest nieznany, najdłuższy czas wykrywania wirusa w nasieniu ponad 9 miesięcy. Do zakażenia wystarczy przeniesienie jednego wiriona, czyli bardzo małej ilości wirusa – jednej „cząstki”.

Ebola - objawy

Przebieg kliniczny gorączki krwotocznej ebola cechuje się ostrym początkiem z:

• szybkim narastaniem temperatury ciała do ponad 40°C
• bólami głowy
• bólami mięśni i stawów
• zapaleniem gardła
• zapaleniem przełyku z towarzyszącymi owrzodzeniami.

Szybko na pierwszy plan wysuwają się objawy skazy krwotocznej:

• wybroczyny na skórze i błonach śluzowych, w tym spojówkach
• krwawe wymioty
• krwista biegunka.

W odróżnieniu od pozostałych gorączek krwotocznych, zaburzenia krzepnięcia, które występują u około połowy chorych, pojawiają się bardzo wcześnie, zaraz po pierwszych objawach choroby.

Bardzo szybko dochodzi do:

• odwodnienia
• rozwoju zaburzeń elektrolitowych
• nasilonego katabolizmu (rozpadu białek)
• skrajnego wyczerpania
• szybkiej utraty masy ciała.

W większości przypadków gorączce Ebola towarzyszy plamisto-grudkowa wysypka oraz cechy uszkodzenia wątroby z żółtaczką.

Pogorszenie stanu chorego najczęściej wynika z zaostrzenia zaburzeń krzepnięcia i w większości przypadków z krwawienia do przewodu pokarmowego oraz narządów wewnętrznych.

U niektórych chorych mogą również wystąpić:

• zaburzenia neurologiczne
• niewydolność nerek, która objawia się wydalaniem niewielkiej ilości moczu, a w ciężkich przypadkach śpiączką mocznicową
• krwotoki do jam ciała.

Ciężkie zachorowania na gorączkę ebola prowadzą do zgonu w przebiegu śpiączki i/lub masywnego krwawienia do przewodu pokarmowego.

Rozpoznanie gorączki krwotocznej ebola

Podejrzenie gorączki krwotocznej ebola można wysunąć na podstawie nagłego wystąpienia objawów grypopodobnych z towarzyszącymi krwawieniami u osób, które przebywają lub powróciły z rejonów endemicznego występowania gorączki ebola lub miały kontakt z chorymi lub wirusem Ebola (np. materiałem zakaźnym w laboratorium).

W takich przypadkach obowiązuje natychmiastowa hospitalizacja osoby podejrzanej o zakażenie i zastosowanie ścisłej izolacji pacjenta. Dąży się do możliwie najszybszego zweryfikowania podejrzenia za pomocą diagnostyki molekularnej (PCR), metod serologicznych (ELISA) lub hodowli wirusa Ebola z materiału biologicznego na liniach komórkowych (we wczesnym okresie choroby).

W czasie epidemii do podejrzenia gorączki Ebola wystarczają przesłanki epidemiologiczne, czyli prawdopodobny kontakt za chorym.

Powikłania po przebyciu gorączki ebola

U ozdrowieńców mogą wystąpić późne powikłania:

• ból głowy
• wędrujący ból stawów
• ból mięśni
• zespół przewlekłego zmęczenia
• zaburzenia odżywiania
• zatrzymanie miesiączkowania
• utrata słuchu
• szumy uszne
• jednostronne zapalenie jądra
• zapalenie ślinianek przyusznych.

Gorączka krwotoczna ebola – leczenie

Do tej pory nie ma leku zarejestrowanego do leczenia gorączki krwotocznej ebola. Trwają badania nad różnymi lekami.

Podstawowe znaczenia ma leczenie objawowe, które polega na wyrównywaniu zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, substytucji czynników krzepnięcia, postępowaniu przeciwwstrząsowym i leczeniu powikłań, takich jak niewydolność nerek czy niewydolność oddechowa. Ponadto stosuje się odpowiednio leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, unikając leków hamujących funkcje płytek krwi (np. aspiryny). Obecnie najważniejsze jest zatem intensywne leczenie podtrzymujące, które pozwala układowi odpornościowemu zyskać czas chorego na walkę z wirusem.

Ebola - śmiertelność

Śmiertelność w wyniku gorączki ebola jest bardzo wysoka. Szacuje się, że średnio umiera co drugi chory. Zależy to także od jakości opieki medycznej. Śmiertelność w czasie epidemii w Afryce Zachodniej (2014–2015) wynosiła około 40%, a u osób leczonych w Europie i Ameryce Północnej – blisko 20%.

Zgon następuje najczęściej między 6. a 16. dniem od pojawienia się objawów i jest wynikiem niewydolności wielonarządowej i wstrząsu.

Czynnikiem poprawiającym rokowanie jest natomiast intensywne nawadnianie dożylne i szybkie wyrównywanie zaburzeń elektrolitowych. Jeżeli chory przeżyje pierwsze kilkanaście dni choroby, istnieje duża szansa na wyzdrowienie.

Czy jest możliwe całkowite wyleczenie gorączki krwotocznej ebola?

Całkowite wyzdrowienie z gorączki krwotocznej ebola jest możliwe, choć zachorowanie często kończy się zgonem. Objawy kliniczne choroby ustępują zwykle samoistnie w ciągu kilkunastu dni, jedynie u części chorych dochodzi do rozwoju powikłań – najczęściej związanych z krwawieniami do narządów wewnętrznych. Przechorowanie pozostawia odporność.

Co robić w przypadku podejrzenia gorączki krwotocznej ebola?

Podejrzenie gorączki krwotocznej ebola należy bezwzględnie traktować bardzo poważnie. Samodzielnie można doraźnie zastosować leczenie objawowe łagodzące gorączkę (leki przeciwgorączkowe np. paracetamol). Należy pozostać w domu, unikać kontaktów z ludźmi oraz wezwać pogotowie ratunkowe, informując o podejrzeniu zachorowania na gorączkę ebola.

Czy ebola zawsze wymaga leczenia szpitalnego?

Wszyscy chorzy wymagają leczenia szpitalnego oraz ścisłej izolacji, aby zapobiec przeniesieniu zakażenia i rozprzestrzenieniu zachorowań.

Chociaż jak dotąd nie notowano zachorowań na gorączkę krwotoczną ebola w Polsce, podróże lotnicze sprzyjają przywleczeniu choroby, a osoby wyjeżdżające w rejony endemiczne są narażone na realne ryzyko zachorowania.

Rekonwalescencja po gorączce krwotocznej ebola

Jeżeli gorączka krwotoczna ebola przebiegała stosunkowo łagodnie, zwykle wymaga jedynie oszczędzającego trybu życia do czasu powrotu dobrego samopoczucia. W przypadkach powikłań powrót do pełni zdrowia może wymagać długotrwałej rekonwalescencji. Po przechorowaniu niektórych gorączek krwotocznych konieczne jest unikanie zachowań, które mogą prowadzić do przeniesienia wirusa (np. stosunków seksualnych w okresie rekonwalescencji).

Jak można zapobiegać wystąpieniu gorączki krwotocznej ebola?

W przypadku gorączki krwotocznej ebola, która przenosi się w ognisku epidemicznym drogą kropelkową oraz przez kontakt z materiałem zakaźnym, podstawowym działaniem profilaktycznym jest unikanie kontaktu z chorymi i materiałem biologicznym, w tym krwią, wydalinami i innymi płynami ustrojowymi chorych. Wirus jest bardzo zakaźny. Warunkiem opanowania zachorowań i zapobieżenia rozwojowi epidemii jest ścisłe izolowanie chorych, kwarantanna osób, które miały kontakt z chorymi, przestrzeganie zasad ochrony osobistej podczas opieki nad chorymi oraz właściwa dezynfekcja sprzętu wielokrotnego użytku.

Czy istnieje szczepionka przeciwko wirusowi gorączki krwotocznej ebola?

W Polsce nie ma dostępnej szczepionki przeciwko wirusowi gorączki krwotocznej ebola.

Opracowano szczepionki, które są skuteczne wobec gatunku Zaire ebolavirus. Szczepienia te były stosowane podczas epidemii w Demokratycznej Republice Konga w latach 2018–2020 wśród personelu medycznego oraz u osób z kontaktu. Była to tzw. strategia szczepień pierścieniowych, w ramach których po wykryciu nowego zachorowania szczepi się wszystkie osoby z bliskiego kontaktu, a w drugiej kolejności osoby kontaktujące się z bliskimi. Oznacza to, że szczepi się przede wszystkim personel medyczny i laboratoryjny.

W maju 2026 r. doszło do wybuchu epidemii gorączki krwotocznej ebola w Demokratycznej Republice Konga i Ugandzie wywołanej przez szczep Bundibugyo wirusa gorączki krwotocznej ebola. Nie ma obecnie szczepionki przeciwko temu szczepowi. W związku z tym, w czerwcu 2026 r. CEPI (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations) ogłosiła przyspieszenie prac nad trzema szczepionkami skierowanymi przeciwko temu szczepowi.

Ebola - epidemie

Gorączka krwotoczna ebola (EVD) występuje epidemicznie w tropikalnych regionach Afryki, przede wszystkim na terenach wiejskich. Chorobę opisano po raz pierwszy w 1976 r. podczas 2 jednoczesnych epidemii: w Sudanie i w Demokratycznej Republice Konga (DRK). W DRK zachorowania miały miejsce we wsi nad rzeką Ebola, od której pochodzi nazwa rodzaju wirusów. W XX w. ogniska gorączki krwotocznej ebola miały ograniczony zasięg i liczebność. W trakcie największej w historii epidemii EVD, w latach 2014–2016 w Afryce Zachodniej (przede wszystkim w Gwinei, Sierra Leone oraz Liberii), zachorowało ponad 28 000 osób, a zmarło około 11 000 chorych.

15 maja 2026 r. Afrykańskie Centrum Kontroli Chorób zgłosiło wybuch epidemii choroby ebola w prowincji Ituri w Demokratycznej Republice Konga. 18 maja 2026 r. stan zagrożenia zdrowia publicznego dla całego kontynentu afrykańskiego.

Ebola w Polsce

Ocenia się, że ryzyko zakażenia dla osób mieszkających w Unii Europejskiej (UE/EOG), w tym w Polsce jest bardzo małe.

Chociaż jak dotąd nie notowano zachorowań na gorączkę krwotoczną ebola w Polsce, podróże lotnicze sprzyjają przywleczeniu choroby, a osoby wyjeżdżające w rejony endemiczne są narażone na realne ryzyko zachorowania.