Medycyna ludowa od starożytności do chwili obecnej stosuje rumianek (Matricaria chamomilla) i otrzymywane z niego wyciągi jako kosmetyki i leki. Niezależnie od tego ostatnio wykorzystują tę roślinę w charakterze surowca również przemysły: kosmetyczny, farmaceutyczny, a nawet spożywczy.
Współczesny Europejczyk styka się ze składowymi rumianku głównie w czterech sytuacjach:
- jako z dodatkami do szamponów oraz odżywek do włosów
- jako z napojami zastępującymi herbatę
- jako z lekami (głównie zewnętrznymi)
- jako z kosmetykami.
Tylko preparaty stosowane do pielęgnacji włosów dotąd nie wywołały opublikowanych uczuleń, natomiast wszystkie pozostałe produkty alergizują.
Rodzaje nadwrażliwości na rumianek
Nadwrażliwość na rumianek może być kontaktowa i anafilaktyczna. Pierwsza powoduje wyłącznie wyprysk i jest w niektórych krajach szczególnie częsta. To ostatnie zależy w dużym stopniu od leków zalecanych w danym środowisku przez medycynę ludową. W wielu krajach opisywano różnie liczne grupy osób kontaktowo nadwrażliwych na rumianek. Już do roku 1984 opublikowano ponad 50 doniesień na ten temat. Zagrożenie alergią na Matricaria chamomilla jest duże na Słowacji, gdzie w pewnym okresie rumianek włączono do zestawu podstawowego, którym testowano wszystkich chorych na wyprysk. Ostatnio w Bratysławie 1,5% kolejnych pacjentów z dermatitis ma dodatnie próby z wyciągiem omawianej rośliny. Uczuleniem tym poważnie zagrożeni są też Austriacy. W dawnym NRD dodatnie próby z rumiankiem obserwowano u ponad 2% badanych i stwierdzono, że wyciągi z tej rośliny występują w 15 lekach sprzedawanych na recepty.
W przeciwieństwie do nadwrażliwości kontaktowej nadwrażliwość anafilaktyczna na rumianek jest bardzo rzadka. Występuje ona prawie wyłącznie u osób uczulonych drogą wziewną na pyłki wielu roślin (zobacz: Alergeny wziewne). Znacznie rzadziej opisywano ją u osób uczulonych kontaktowo na chryzantemy. Klinicznie nadwrażliwość anafilaktyczna na Matricaria chamomilla przejawia się wstrząsami (bardzo rzadkimi), napadami astmy, zaostrzeniem nieżytu nosa, pokrzywką, świądem, biegunką i wymiotami.
Alergeny rumianku
Głównym (niektórzy sądzą, że jedynym) alergenem rumianku jest anthecutolid, półtoraterpenowy lakton. Dlatego duże firmy farmaceutyczne i kosmetyczne wyhodowały odmiany Matricaria chamomilla, w których ów alergen nie występuje. W pewnym stopniu obecność anthecutolidu zależy od klimatu. Tak więc w jednej z odmian nie ma go zupełnie, gdy rośnie ona w Niemczech, a pojawia się w niewielkich ilościach w czasie hodowli w Argentynie. Ostatnio reklamowane są hipoalergiczne wyciągi rumianku otrzymywane z owych odmian. Najbardziej znany z tych produktów jest Kamilosan. Wprawdzie i on niekiedy uczula, ale bardzo rzadko.
Odczyny krzyżowe
Rumianek daje odczyny krzyżowe z uczulającymi wziewnie pyłkami bardzo wielu przedstawicieli rodziny Compositae. W grupie 100 przypadkowo dobranych chorych na pyłkowicę 16 osób miało dodatnie próby z pyłkiem rumianku. Kontaktowo uczulają na rumianek częściej chryzantemy a bardzo rzadko stokrotki. Z owoców i jarzyn czyni to przede wszystkim seler, a niekiedy melon, orzechy leszczyny, orzechy włoskie i cynamon. Należy pamiętać, że szereg roślin polnych mylnie branych za rumianek także uczula i daje odczyny krzyżowe z Matricaria chamomilla.
