Grzybica stóp i paznokci stóp - jak wygląda, objawy i skuteczne leczenie

Grzybica stóp to choroba wywołana zakażeniem grzybiczym, która najczęściej powoduje objawy, takie jak: zaczerwienienie i łuszczenie skóry między palcami, które może szerzyć się na otaczająca skórę i swędzieć. Grzybicy stóp może towarzyszyć grzybica paznokci stóp, która objawia się najczęściej zmianą zabarwienia płytki paznokciowej na mleczną (tzw. zmleczenieniem). W leczeniu stosuje się leki przeciwgrzybicze miejscowo – kremy, maści, lakiery do paznokci, a także ogólnoustrojowo, czyli doustnie, a w przypadku grzybicy paznokci także leczenie zabiegowe.

Co to jest grzybica stóp i paznokci stóp?

Zakażenie grzybicze stóp i paznokci stóp to zakażenie skóry i jej przydatków, czyli paznokci. Czynnikiem sprawczym są najczęściej grzyby patogenne – dermatofity.

Czynniki ryzyka grzybicy paznokci stóp:

• urazy paznokci
• zwiększona krzywizna płytki paznokciowej
• zwiększona potliwość
• immunosupresja, czyli nieprawidłowe działanie układu odpornościowego z powodu choroby lub przyjmowanych leków
• gorsze ukrwienie stopy wskutek miażdżycy
• cukrzyca
• zaawansowany wiek.

Jak można zarazić się grzybicą stóp lub paznokci stóp?

Zakażenie może nastąpić poprzez kontakt bezpośredni z zakażoną osobą, czyli dotyk, używanie tych samych butów, skarpet, ręczników lub kontakt pośredni – grzybicą stóp można zakazić się na basenie, pod prysznicem, na siłowni.

Grzybica stóp i paznokci stóp – jak wygląda, objawy

Grzybica stóp najczęściej powoduje objawy, takie jak: zaczerwienienie i łuszczenie skóry między palcami, które może szerzyć się na otaczająca skórę i swędzieć. Grzybicy stóp może towarzyszyć grzybica paznokci stóp, która objawia się najczęściej zmianą zabarwienia płytki paznokciowej na mleczną

Grzybica stóp - jak wygląda, objawy

Wyróżniamy kilka postaci grzybicy stóp:

Ryc. 1. Grzybica stóp. Postać międzypalcowa. Maceracja i łuszczenie naskórka w fałdzie międzypalcowym. Wtórne zakażenie dermatofitowe paznokci rąk. Płytka paznokcia kciuka pogrubiała, krucha, obecne rogowacenie łożyska paznokcia, zmieniony kolor płytki paznokciowej (zmleczenie).

Źródło: Interna Szczeklika 2025 (wersja internetowa)

1. postać międzypalcowa to grzybica, która lokalizuje się początkowo w przestrzeni międzypalcowej stóp. Jest to najczęstsza postać grzybicy stóp. Występuje zaczerwienienie i złuszczanie skóry, a z czasem naskórek może pękać. Przy dłużej utrzymującym się zakażeniu zmiany szerzą się poza przestrzenie międzypalcowe i zajmują otaczającą skórę na powierzchni grzbietowej i podeszwowej stóp. Zmianom skórnym towarzyszy świąd.
2. postać złuszczająca to grzybica, która lokalizuje się na powierzchniach podeszwowych i bocznych stóp (stąd grzybica ta jest czasem nazywana mokasynową). Występuje zaczerwienienie skóry, nadmierne rogowacenie i złuszczanie. W przypadku znacznie pogrubiałej warstwy rogowej naskórka pod wpływem nacisku przy chodzeniu może dochodzić do bolesnych pęknięć skóry.
3. postać potnicowa to grzybica, w której występują pęcherzyki lub pęcherze zlokalizowane początkowo w obrębie sklepienia stopy, a następnie całej powierzchni podeszwowej. Pęcherzyki zasychają lub po ich pęknięciu powstają sączące nadżerki.

Grzybicy paznokci stóp - jak wygląda, objawy

Żeby zrozumieć, jak przebiega i objawia się grzybica paznokci, należy wiedzieć, jak zbudowany jest paznokieć.

U zdrowych osób paznokcie rąk odrastają około 5 miesięcy, a paznokcie stóp dwa razy dłużej (do roku). Grubość oraz kształt paznokci są cechami indywidualnymi.

Postaci grzybicy paznokci stóp:

Ryc. 2. Dystalna i boczna podpłytowa grzybica paznokci. Infekcja od wolnego brzegu paznokcia postępuje w kierunku wału paznokciowego. Widoczna zmiana zabarwienia (zmleczenie) zmienionej chorobowo części płytki paznokciowej Źródło: Interna Szczeklika 2025 (wersja internetowa)

1. dystalna i boczna podpłytowa grzybica paznokci, która jest najczęstszą postacią dermatofitowej grzybicy paznokci. Zakażenie następuje od wolnego brzegu płytki paznokciowej, czyli „od końca”, tak, gdzie obcinamy paznokcie i stopniowo szerzy się na cały paznokieć. Obecność grzybów wywołuje oddzielenie płytki od łożyska (czyli tkanki znajdującej się pod płytką paznokciową) i gromadzenie się kruchych mas rogowych (zrogowaciałych) pod płytką paznokciową. Jest to widoczne jako zmiana zabarwienia paznokcia, najczęściej na barwę mleczną , co określa się jako tzw. zmlecznienie lub zbielenie paznokcia. Jeśli przestrzeń pomiędzy chorobowo zmienioną płytką paznokciową i łożyskiem zostanie zasiedlona przez bakterie lub grzyby pleśniowe, to wówczas dochodzi do zmiany zabarwienia na żółte lub brunatne.
2. proksymalna podpłytowa grzybica paznokci – występuje wówczas, gdy zakażenie rozpoczyna się od strony wału paznokciowego. Powoduje to zmianę na barwę mleczną części paznokcia przylegającej do wału, czyli jej zmleczenie.
3. biała powierzchowna grzybica paznokci – jest wynikiem zakażenia powierzchownych warstw płytki paznokciowej. Objawia się białymi plamkami na powierzchni paznokcia.
4. grzybica szerząca się w samej płytce paznokciowej – rzadka postać, w której grzyby przerastają płytkę paznokciową, ale nie przenikają do łożyska paznokciowego znajdującego się pod płytką. Jej objawem jest to, że sama płytka paznokciowa zmienia barwę, staje się matowa i krucha.
5. dystroficzna grzybica paznokci – zaawansowana postać grzybicy, w której dochodzi do całkowitego zniszczenia płytki. Paznokieć staje się zdeformowany, zgrubiały, łamliwy, a często także całkowicie zniszczony.

Należy pamiętać, że każda postać grzybicy paznokci stóp może prowadzić do ich dystrofii, czyli zniekształcenia i zniszczenia.

Zaawansowana grzybica paznokci stóp, kiedy paznokcie kruszą się i rozpadają, może powodować ból.

Grzybica stóp i paznokci stóp – diagnostyka

Najpierw lekarz zbiera wywiad, a następnie bada pacjenta. Często już oglądanie zmian skórnych lub na paznokciach pozwala ustalić rozpoznanie z dużym prawdopodobieństwem, bo objawy grzybicy są charakterystyczne. Ostateczne rozpoznanie grzybicy dermatofitowej opiera się na wyniku badania mykologicznego zeskrobin z powierzchni zmian. W zakażeniu paznokci pobiera się wyskrobiny spod płytki paznokciowej. Z pobranego materiału wykonuje się badanie bezpośrednie pod mikroskopem oraz zakłada hodowlę. Wynik hodowli uzyskuje się po około 3 tyg.

Grzybica stóp – leczenie

Leczenie przyczynowe polega na stosowaniu leków przeciwgrzybiczych. Zwykle wystarcza leczenie miejscowe, czyli nakładanie na zmiany skórne maści lub kremów zawierających lek przeciwgrzybiczy: klotrimazol, mikonazol, izokonazol, ekonazol, bifonazol, flutrimazol, terbinafina, naftifina, cyklopiroks. Leczenie takie stosuje się przez 6 tygodni.

Jeśli nie przynosi ono poprawy, lekarz może zalecić leczenie ogólnoustrojowe, czyli doustne. Do leków stosowanych w takim leczeniu należą: terbinafina, itrakonazol lub flukonazol.

Jeśli grzybicy towarzyszy silny stan zapalny, to lekarz może na początku leczenia zalecić rozpoczęcie leczenia od 2–3 dni stosowania miejscowo preparatu zawierającego lek przeciwgrzybiczy i glikokortykosteroid (który zmniejsza stan zapalny).

Grzybica paznokci u stóp – leczenie

W leczeniu przyczynowym, podobnie jak w leczeniu grzybicy stóp, stosuje się miejscowo leki przeciwgrzybicze:

• cyklopiroks w formie lakieru do paznokci przez 6–12 mies.
• amorolfinę w formie lakieru do paznokci przez 6–12 mies.

Czasem lekarz może zalecić preparat złożony zawierający mocznik 40% i bifonazol w kremie. Wówczas w pierwszym etapie leczenia, który trwa 1–2 tygodnie, usuwa się chorą część płytki paznokciowej, którą wcześniej zmiękcza się preparatem z mocznikiem, a następnie pacjent kontynuuje leczenie kremem z bifonazolem aż do odrośnięcia zdrowej płytki.

Jeśli zmiany obejmują wiele paznokci lub całą płytkę paznokciową, lekarz może zalecić leczenie ogólnoustrojowe, czyli doustne. Do leków takich należą:

• terbinafina, którą zwykle stosuje się przez 12 tygodni
• itrakonazol, który stosuje się w terapii pulsowej, czyli przez 7 dni podaje się lek z trzytygodniowymi przerwami między pulsami, zwykle wystarczą trzy takie pulsy
• flukonazol, który stosuje się zwykle raz w tygodniu aż do odrośnięcia zdrowego paznokcia, co w przypadku paznokci stóp trwa 6–12 miesięcy.

Często zaleca się leczenie skojarzone, czyli doustne i miejscowe stosowane jednocześnie.

Jeśli takie leczenie nie przynosi efektu, to stosuje się leczenie zabiegowe. Oznacza to chemiczną ablację (zniszczenie) lub chirurgiczne usunięcie płytki paznokciowej. Jednocześnie stosuje się leki przeciwgrzybicze doustnie. Leczenie chirurgiczne wiąże się z ryzykiem uszkodzenia macierzy i łożyska paznokcia.

Należy pamiętać, że leczenie grzybicy jest długotrwałe i wymaga systematyczności od pacjenta. Należy regularnie, zgodnie z zaleceniami lekarza, stosować leki, ponieważ niedbałość w leczeniu, opuszczanie aplikacji leków miejscowych lub stosowania leków doustnych może skutkować tym, że leczenie będzie nieskuteczne. Paznokcie stóp rosną stosunkowo wolno, dlatego należy uzbroić się w cierpliwość i kontynuować leczenie tak długo, jak jest to konieczne.