Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Niedokrwistości pokrwotoczne


Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny Nr 1 we Wrocławiu
Niedokrwistości pokrwotoczne
Fot. istock.com

Co to jest niedokrwistość pokrwotoczna i jakie są jej przyczyny?

Krew zdrowego człowieka to około 5–6 litrów stale krążącej, płynnej tkanki. Składa się ona z kilku istotnych elementów – osocza, czyli przejrzystej, płynnej substancji, w której zawartych jest kilka rodzajów krwinek (tzn. czerwonych, białych, płytek krwi), z których każda pełni specyficzne funkcje.

Niniejsze opracowanie poświęcone jest chorobie związanej z krwinkami czerwonymi, inaczej erytrocytami. Ich zadaniem jest dostarczanie tlenu pochodzącego z powietrza do każdej komórki ludzkiego ciała. Krwinki czerwone zbudowane są w sposób umożliwiający im „wyłapywanie” tlenu w płucach, następnie transportowanie go drogą naczyń krwionośnych i przekazywanie poszczególnym komórkom i tkankom. Zadanie to jest możliwe do wykonania dzięki hemoglobinie – czerwonemu barwnikowi zawartemu wewnątrz krwinki czerwonej. Jej rola polega na wiązaniu tlenu i przekazywaniu go do różnych narządów i tkanek całego organizmu, a także na odprowadzaniu dwutlenku węgla do płuc (i pozbywanie się go z organizmu).

Niedokrwistość, inaczej anemia, jest stanem, w którym we krwi występuje za mała liczba czerwonych krwinek, lub gdy w ich wnętrzu znajduje się zbyt mała ilość hemoglobiny. W zależności od nasilenia niedokrwistości wyróżniamy:

  • niedokrwistość łagodną,
  • niedokrwistość umiarkowaną,
  • niedokrwistość ciężką,
  • niedokrwistość zagrażającą życiu.

Jednym z rodzajów anemii jest niedokrwistość pokrwotoczna, która powstaje wskutek utraty krwi. Dorosły człowiek może utracić do 20% objętości krwi krążącej bez objawów niedokrwistości i zmian w układzie krążenia. Tak więc krwiodawcy najczęściej nie odczuwają skutków pobrania 450 ml krwi, a procedura ta jest dla nich zupełnie bezpieczna. Najczęstszą z ostrych przyczyn niedokrwistości pokrwotocznej są urazy. W takich sytuacjach krwawienie i wynikająca z niego niedokrwistość nie jest zwykle jedynym objawem urazu, a pacjent wymaga pilnego wprowadzenia odpowiedniego leczenia, w tym zatamowania krwawienia.

W przypadku przewlekłej utraty krwi najczęściej przyczyną są krwawienia z przewodu pokarmowego. Towarzyszą one takim chorobom jak wrzody żołądka lub dwunastnicy, uszkodzenia błony śluzowej żołądka przez np. leki, alkohol, żółć, toksyny, stres, żylaki przełyku lub jego owrzodzenie (jako konsekwencja choroby refluksowej), linijne pęknięcia przełyku powstające najczęściej w przebiegu uporczywych i gwałtownych wymiotów (tzw. zespół Mallory'ego i Weissa; spotykany najczęściej u alkoholików), infekcyjne zapalenia jelit (np. zakażenia bakteriami Salmonella, Shigella, Campylobacter), polipy jelita grubego, nowotwory przewodu pokarmowego, małopłytkowość lub zaburzenia krzepnięcia. Przewlekła utrata krwi najczęściej prowadzi do rozwoju niedokrwistości z niedoboru żelaza.

Jak się objawia niedokrwistość pokrwotoczna?

Wspólne objawy wszystkich rodzajów niedokrwistości obejmują:

Wymienione objawy mogą mieć różne nasilenie w zależności ot tego, czy krwawienie jest nagłe i ciężkie, czy utajone i przewlekłe. Jeżeli osoba dotychczas zdrowa w sposób nagły straci dużą objętość krwi, główną przyczyną dolegliwości będzie utrata objętości krwi krążącej, a nie sama niedokrwistość. Utrata około 500 ml krwi może nie wywoływać żadnych objawów ani zmian w organizmie. Utrata 1–2 litrów krwi w krótkim czasie (kilkunastu, kilkudziesięciu minut) powoduje wystąpienie wstrząsu pokrwotocznego, charakteryzującego się spadkiem temperatury ciała, zimnymi potami, niepokojem, zatrzymaniem moczu, oziębieniem kończyn i spadkiem ciśnienia tętniczego, a często także utratą przytomności. Nieleczony wstrząs prowadzi do śmierci.

Przewlekła utrata krwi najczęściej prowadzi do rozwoju niedokrwistości z niedoboru żelaza.

Co robić w przypadku wystąpienia objawów niedokrwistości pokrwotocznej?

W przypadku wystąpienia nagłej utraty znacznej ilości krwi, np. wskutek zranienia, wypadku, urazu, należy pilnie wezwać zespół ratownictwa medycznego (numer alarmowy 999 lub 112), a także zaopatrzyć miejsce krwawienia: ucisnąć ranę lub jej bezpośrednią okolicę przez minimum 4 minuty, następnie pokryć ranę opatrunkiem. Jeżeli rana jest głęboka, należy wypełnić ją materiałem opatrunkowym, np. jałowymi gazikami (unikać waty) i zabandażować. Jeżeli opatrunek przemaka krwią, nie należy go usuwać, tylko dołożyć kolejną warstwę. W przypadku gdy w ranie widoczne jest wyraźne zabrudzenie lub luźno tkwiący przedmiot, można podjąć próbę wypłukania go zwykłą wodą pitną lub solą fizjologiczną (stosowanie wody utlenionej nie jest wskazane – utrudnia gojenie się ran). Należy jednak pamiętać, że – zwłaszcza w przypadku ran obficie krwawiących – nie należy tracić czasu na długotrwałe płukanie rany, a lepiej niezwłocznie uciskać krwawiące miejsce. Stosowanie opasek uciskowych nie jest obecnie zalecane. Warto także unieruchomić całą zranioną okolicę ciała, co również pośrednio może ograniczyć krwawienie.

W razie zaobserwowania u siebie objawów sugerujących przewlekłą utratę krwi, należy zgłosić się do lekarza POZ.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie niedokrwistości pokrwotocznej?

Nagła utrata krwi wymaga pilnego leczenia w warunkach pomocy doraźnej i oddziału szpitalnego, a niekiedy także oddziału intensywnej opieki medycznej.

W przypadkach przewlekłych, gdy wystąpią objawy niedokrwistości, należy potwierdzić rozpoznanie, wykonując morfologię krwi. Dodatkowe badania potwierdzające utratę krwi przez np. przewód pokarmowy obejmują badanie kału na krew utajoną a także endoskopię górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Te badania pozwalają na stwierdzenie obecności ewentualnego miejsca krwawienia lub nieprawidłowych zmian (np. wrzody, polipy, guz), które okresowo mogą krwawić.

Jakie są metody leczenia niedokrwistości pokrwotocznej?

Masywna utrata krwi wymaga przetaczania preparatów krwiopochodnych, np. koncentratu krwinek czerwonych. W lżejszych przypadkach wystarczyć może leczenie wspomagające, ewentualne uzupełnianie braków żelaza utraconych w wyniku krwawienia.

Przewlekła niedokrwistość z kolei wymaga odnalezienia źródła utraty krwi i leczenia choroby będącej jej przyczyną (np. zapalenia błony śluzowej żołądka, żylaków przełyku itd). W ramach wspomagania odnowy krwi wskazane może być podawanie preparatów żelaza i witamin.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie niedokrwistości pokrwotocznej?

Całkowite wyleczenie niedokrwistości pokrwotocznej jest możliwe. W zależności od ciężkości anemii leczenie trwa od kilku do kilkunastu tygodni.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia niedokrwistości pokrwotocznej?

W pierwszych tygodniach i miesiącach niezbędne jest kontrolowanie morfologii krwi i stężenia żelaza w organizmie. W przypadkach przewlekłej utraty krwi wskazana jest również okresowa kontrola lekarska w celu oceny stanu przewodu pokarmowego, aby mieć pewność, że dolegliwości mogące powodować anemię nie nawracają. Niekiedy lekarz może zlecić powtarzane badanie kału na krew utajoną.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na niedokrwistość pokrwotoczną?

Profilaktyka niedokrwistości pokrwotocznej jest możliwa u pacjentów z chorobami przewodu pokarmowego. U takich chorych wskazane są regularne kontrole lekarskie z badaniami endoskopowymi włącznie (gastroskopiakolonoskopia) w razie potrzeby. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, jak np. wrzody żołądka, zapalenie błony śluzowej żołądka spowodowane zakażeniem Helicobacter pylori itd., istotne jest podjęcie leczenia. Z kolei u pacjentów, którzy mają rodzinne obciążenie chorobami jelita grubego (polipy, nowotwory), wskazane jest wykonywanie kolonoskopii. W Polsce możliwe jest bezpłatne wykonywanie tego badania w ramach Programu Badań Przesiewowych dla wczesnego wykrywania raka grubego (patrz http://pbp.org.pl/). Obejmuje ono osoby w wieku 55–64 lata.

28.08.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?