Podstawą leczenia otyłości jest terapia niefarmakologiczna polegająca na zmianie nawyków żywieniowych, stosowaniu diety o obniżonej wartości energetycznej oraz zwiększeniu aktywności fizycznej.
Fot. Denys Gromov/ pexels.com
Jeśli stosowane kompleksowe postępowanie niefarmakologiczne jest nieskuteczne, co oznacza, że po 3–6 miesiącach od wdrożenia zmian stylu życia nie udało się uzyskać zmniejszenia masy ciała co najmniej o 5% wyjściowej masy ciała, chorym spełniającym określone kryteria kliniczne można zaproponować farmakologiczne leczenie otyłości.
W Unii Europejskiej do leczenia otyłości zarejestrowano pięć leków; są to wymienione w kolejności od najstarszego:
- orlistat – inhibitor lipaz z przewodu pokarmowego
- preparat złożony z naltrexonu i bupropionu
- liraglutyd – długo działający analog peptydu glukagonopodobnego typu 1 (GLP-1)
- semaglutyd – długo działający analog GLP-1
- tirzepatyd – długo działający podwójny agonista receptorów: GIP (glukozozależny peptyd insulinotropowy) i GLP-1.
U pacjentów, u których w leczeniu zastosowano analogi GLP-1 wśród częstych działań niepożądanych wymienia się: nudności, wymioty, biegunkę lub zaparcia. Zwykle objawy te mają łagodne lub umiarkowane nasilenie oraz stopniowo ustępują. W celu złagodzenia tych dolegliwości warto wprowadzić pewne czasowe zmiany w żywieniu.
Zalecenia żywieniowe u osób odczuwających nudności
Posiłki należy spożywać regularnie (w miarę stałych odstępach czasowych, co 2–3 godziny). Zaleca się, aby nie dopuszczać do uczucia głodu, które może nasilać uczucie nudności. W związku z tym warto w codziennym jadłospisie zaplanować kilka – 5 lub 6 niewielkich objętościowo posiłków.
Posiłki należy spożywać powoli w spokojnej atmosferze, w pozycji siedzącej. To z kolei ułatwi dokładne przeżuwanie każdego kęsa. Wolniejsze tempo jedzenia sprzyja kontroli wielkości spożywanych porcji i zapobiega przejedzeniu, które może nasilać nudności.
Należy unikać spożywania ciężkostrawnych produktów żywnościowych i potraw. Z diety należy wyeliminować produkty obfitujące w tłuszcze (m.in. tłuste mięsa, wędliny podrobowe, sosy majonezowe), jaja i mięsa smażone, większą ilość warzyw cebulowych oraz nadmierne ilości nasion roślin strączkowych oraz grzybów.
Aby posiłki były lekkostrawne, należy je przygotowywać wykorzystując takie techniki kulinarne jak: gotowanie w wodzie i na parze, duszenie, pieczenie w piekarniku. Należy unikać smażenia, grillowania oraz pieczenia z dużą ilością tłuszczu.
Płyny należy przyjmować między posiłkami, a nie podczas posiłków. W celu zminimalizowania uczucia nudności, do wody można dodać miętę lub imbir.
Po posiłku zaleca się odpoczynek. Tuż po nim nie należy przyjmować pozycji leżącej oraz nie zaleca się podejmowania forsownej aktywności fizycznej.
Należy także unikać zbyt gorących posiłków. Posiłki o niższej temperaturze charakteryzują się mniejszą intensywnością aromatów, które mogą nasilać/wyzwalać nudności. Podobnie może działać spożywanie potraw o mocno zarysowanym smaku: np. zbyt słodkich, słonych lub ostrych. Najlepiej korzystać z łagodnych przypraw, takich jak: natka pietruszki, koperek, liście laurowe, majeranek, bazylia itd.
Zalecenia w przypadku biegunek
W diecie należy czasowo ograniczyć ilość produktów bogatych w błonnik pokarmowy, których spożywanie rekomenduje się zwłaszcza u chorych z nadmierną masą ciała. Są to przede wszystkim pełnoziarniste produkty zbożowe (grube kasze, makaron razowy, ryż brązowy, płatki zbożowe). Chorym, u których występują biegunki zaleca się spożywanie drobnych kasz, białego ryżu oraz makaronu ugotowanego al dente.Ograniczeniu podlega także ilość tłuszczu dodawanego do posiłków, którego nadmiar może zwiększać ryzyko biegunek. W związku z tym, w jadłospisie (podobnie jak u wszystkich osób z nadmierną masą ciała) powinny się znaleźć chude mięsa, wędliny, ryby i produkty mleczne, a podczas obróbki kulinarnej produktów żywnościowych należy mieć kontrolę nad ilością dodawanego tłuszczu.
W trakcie biegunki należy zwiększyć ilość wypijanych płynów, najlepiej wypijać minimum 8 szklanek dziennie. Poza wodą zaleca się także herbatę, napary ziołowe oraz chude buliony warzywne.
Z diety należy czasowo wyeliminować lub ograniczyć spożycie produktów mlecznych, gdyż mogą one nasilać biegunki (dotyczy to przede wszystkim osób z nietolerancją laktozy, w takiej sytuacji można bazować na produktach bezlaktozowych).
Zaleca się także całkowitą eliminację z diety sztucznych substancji słodzących (np. sorbitol, ksylitol), produktów z dużą ilością fruktozy (np. suszone owoce), słodyczy oraz napojów gazowanych.
Przy nasilonej biegunce należy zwrócić uwagę czy nie obserwuje się objawów odwodnienia (widoczne zmniejszenie ilości oddawanego moczu, intensywniejszy zapach i kolor moczu, bóle i zawroty głowy, suchość w jamie ustnej lub przyspieszone tętno). Taka sytuacja może wymagać interwencji lekarskiej.
Zalecenia w przypadku zaparć
W większości przypadków zaparciom można zapobiegać poprzez wprowadzenie odpowiedniego trybu życia i odżywiania.
Posiłki powinno się spożywać regularnie – najlepiej 4–5 posiłków dziennie w odstępach 3–4-godzinnych. Biorąc pod uwagę, że w godzinach rannych dochodzi do wzrostu czynności motorycznych i wydalniczych przewodu pokarmowego, ważnym posiłkiem w ciągu dnia jest śniadanie.
Wśród najważniejszych zmian w nawykach żywieniowych wymienia się zwiększone spożycie błonnika pokarmowego, a przede wszystkim jego frakcji nierozpuszczalnej. Do produktów obfitujących w błonnik pokarmowy zalicza się: grube kasze, chleb pełnoziarnisty, otręby pszenne, płatki owsiane, ryż brązowy oraz makarony razowe. Ważne jest także zwiększenie spożycia surowych warzyw i owoców.
Kolejną istotną kwestią jest wypijanie odpowiedniej ilości płynów (optymalnie 2–2,5 litra/dzień) oraz włączenie do diety fermentowanych produktów mlecznych (jogurt, kefir, maślanka). Produkty te zawierają bakterie fermentacji mlekowej, które sprzyjają rozwojowi korzystnej mikrobioty jelitowej.
Czynnikiem, który pobudza perystaltykę jelit jest codzienny, umiarkowany wysiłek fizyczny (przez 30–60 minut dziennie). Przyczynia się on do poprawy konsystencji stolca oraz zmniejszenia ryzyko wzdęć. Wśród rekomendowanych aktywności wymienia się m.in. spacery, bieganie lub pływanie.
Należy także pamiętać, że do toalety udajemy się w momencie wystąpienia uczucia parcia na stolec i staramy się nie odwlekać tej czynności.
W niektórych przypadkach pomocne może być przyjmowanie rozpuszczalnych frakcji błonnika pokarmowego pochodzącego z babki płesznik (Plantago psyllium). Wyniki metaanalizy porównującej zastosowanie Psyllium i placebo, wykazały korzystne działanie tego pierwszego u chorych z zaparciami. Należy pamiętać, że nasienie babki płesznika należy przyjmować wraz z dużą ilością płynów. Zaleca się także zachowanie odstępu wynoszącego 30–60 minut przed przyjęciem/po przyjęciu innych leków.
