Co to jest opryszczka - podstawowe informacje
Opryszczka jest chorobą zakaźną wywołaną przez wirusa opryszczki (Herpes simplex virus – HSV), który zakaża wyłącznie ludzi. Opisano dwa typy wirusa.
HSV-1 wywołuje objawy głównie w obrębie błony śluzowej jamy ustnej i spojówek, przenosi się drogą kropelkową (kichanie, mówienie z bliskiej odległości) i kontaktową (dotykanie zmian skórnych). Do zakażenia pierwotnego (pierwszy raz w życiu) dochodzi najczęściej we wczesnym dzieciństwie.
Wirus HSV-2 wywołuje zakażenie okolic narządów płciowych, przekazywany jest najczęściej podczas kontaktów seksualnych i nabywany jest zwykle przez osoby dorosłe.
Po zakażeniu pierwotnym wirusy pozostają w stanie uśpienia w komórkach układu nerwowego i mogą się okresowo uaktywniać, zwykle w związku z obniżeniem odporności podczas infekcji, przemęczenia, niedożywienia, stresu, miesiączki, wychłodzenia lub przegrzania (opalanie). Jest to tzw. opryszczka nawrotowa, o łagodniejszym przebiegu. W większości przypadków zakażenie wirusem opryszczki przebiega bezobjawowo; u 10% zakażonych występują objawy, ale przebieg jest łagodny. Choroba może być groźna dla noworodków i niemowląt, osób starszych, osób z zaburzeniami odporności.
Jak często występuje opryszczka?
Zakażenie wirusem opryszczki HSV-1 jest szeroko rozpowszechnione wśród ludzi. Szacuje się, że zakażonych jest 80% populacji. W Polsce odsetek osób z zakażeniem objawowym szacowany jest na 60% populacji. Wirus HSV-2 występuje ze znacznie mniejszą częstością.
Opryszczka u dziecka - objawy
W miejscu wtargnięcia wirusa występuje przeczulica, świąd, pieczenie, po około 2–3 dniach pojawiają się na skórze czy błonie śluzowej zajętej okolicy drobne, bolesne pęcherzyki, które pękając, tworzą płytkie, bolesne owrzodzenia i nadżerki. Zmiany goją się zwykle samoistnie, nie zostawiając śladów. U osób z zakażeniem pierwotnym objawy utrzymują się przez kilka tygodni, w nawrotowym krócej, zwykle przez 10–12 dni. Zakażenie wirusem HSV-1 przybierać może różne formy, takie jak:
- opryszczka wargowa: najczęstsza postać nawrotowa, o łagodnym przebiegu; wykwity występują w okolicy ust
- opryszczkowe zapalenie jamy ustnej: jest to najczęstsza postać pierwotnego zakażenia u małych dzieci; przebieg jest ciężki, z gorączką, osłabieniem; pęcherzyki powstają na błonie śluzowej jamy ustnej, pękając – tworzą bolesne nadżerki; dzieci odmawiają przyjmowania płynów i pokarmów
- egzema opryszczkowa: obserwowana najczęściej u niemowląt z atopowym zapaleniem skóry jako nadkażenie wirusowe; przebieg choroby może być ciężki, z gorączką i nasilonymi zmianami skórnymi
- zapalenie spojówek i rogówki: postać ta może doprowadzić nawet do całkowitej utraty wzroku ze względu na zmętnienie rogówki.
Może Cię zainteresować:
- Opryszczkowe zapalenie spojówek
- Zapalenie siatkówki wywołane wirusem opryszczki pospolitej
- Zapalenia spojówek u dzieci
U chorych z zaburzeniami odporności zakażenie HSV-1 może przebiegać w postaci uogólnionej o ciężkim przebiegu, z wykwitami na całej powierzchni skóry, błon śluzowych, a także z zajęciem narządów wewnętrznych, w tym ośrodkowego układu nerwowego.
Zakażenie wirusem HSV-2 przyjmuje postać:
- opryszczki narządów płciowych: u mężczyzn zmiany obejmują zwykle żołądź, napletek, cewkę moczową; pęcherzyki, a następnie owrzodzenia, są bolesne i utrudniają oddawanie moczu; u kobiet wykwity pojawiają się głównie na wargach sromowych, w pochwie, na szyjce macicy, a także na udach i pośladkach
- opryszczkowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu: jest to najpoważniejsza postać zakażenia wirusem HSV-2, ale także HSV-1, o dużej śmiertelności (w przypadkach nieleczonych 70%) i groźnych następstwach neurologicznych; objawy początkowo są niecharakterystyczne (ból głowy, gorączka), następnie dołączają się zaburzenia zachowania, objawy neurologiczne, zaburzenia świadomości, śpiączka; postać ta występuje głównie u dzieci lub osób z obniżoną odpornością
- zakażenia wrodzonego: pierwotne zakażenie kobiety ciężarnej i w następstwie embrionu lub płodu, może wywołać poronienie, poród przedwczesny, zahamowanie rozwoju płodu. Największe zagrożenie występuje w sytuacji, gdy poród odbywa się drogami natury, a rodząca ma zmiany na narządach płciowych. Wówczas około 40% noworodków ulega zakażeniu. Wśród noworodków zakażonych wewnątrzmacicznie występuje duża śmiertelność – nawet do 50%, u pozostałych zaś 40–50% obserwuje się powikłania neurologiczne (padaczka, upośledzenie umysłowe, małogłowie) i zapalenie siatkówki. U kobiet z nawrotową opryszczką narządów płciowych ryzyko przeniesienia infekcji na płód jest niewielkie i wynosi około 5% (obecność przeciwciał ochronnych u matki).
Więcej na ten temat: Zakażenie narządów płciowych wirusem opryszczki u kobiet w ciąży
Opryszczka u dzieci - kiedy zgłosić się do lekarza?
Zmiany wywoływane przez HSV-1 są zwykle typowe w wyglądzie i znane większości osób, stąd rzadko bywają przyczyną zgłaszania się do lekarza. Chorzy nie leczą się lub stosują sposoby „domowe”. Jednak z uwagi na możliwość rozprzestrzeniania się zakażenia w otoczeniu, osoby chore powinny zgłosić się do lekarza i zastosować miejscowo leki przeciwwirusowe, zwłaszcza w przypadku długotrwałego utrzymywania się zmian czy zajęcia większego obszaru skóry lub błony śluzowej.
Chorzy z towarzyszącymi objawami ogólnymi (gorączka, objawy grypopodobne) wymagają podawania leku przeciwwirusowego w postaci doustnej lub dożylnej. Pacjenci, u których występują dodatkowo zmiany narządowe, wymagają leczenia w warunkach szpitalnych.
Niemowlęta i małe dzieci z pierwotnym zakażeniem wirusem HSV-1 często również wymagają leczenia w szpitalu, ponieważ ze względu na ból w jamie ustnej i/lub gorączkę odmawiają przyjmowania płynów oraz posiłków i wymagają nawodnienia dożylnego, a także podania leku przeciwwirusowego drogą dożylną.
Do lekarza powinny zgłaszać się kobiety ze zmianami opryszczkowymi na narządach płciowych. Jeżeli opryszczka genitalna pojawi się po raz pierwszy w terminie porodu, stanowi to wskazanie do wykonania cięcia cesarskiego. Jednak nie jest konieczna izolacja matki od noworodka ani innych położnic, nie ma również przeciwwskazań do karmienia piersią. Należy natomiast obserwować i badać noworodka, aby stwierdzić, czy nie doszło do zakażenia.
Może Cię zainteresować:
- Jak chronić noworodka przed zakażeniem wirusem opryszczki wargowej?
- Opryszczka wargowa u matek karmiących piersią
- Czy opryszczka jest groźna dla miesięcznego dziecka?
Diagnostyka opryszczki - badania i konsultacje specjalistyczne
Wygląd zmian opryszczkowych jest dosyć charakterystyczny, zwykle więc rozpoznanie jest stawiane na podstawie badania lekarskiego. Przy podejrzeniu zakażenia wrodzonego, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych czy zmian narządowych, wykonywane są badania serologiczne dla wykrycia swoistych przeciwciał w surowicy krwi, badania wirusologiczne umożliwiające identyfikację wirusa oraz inne badania dodatkowe. Ze względu na predyspozycję wirusa do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego i narządu wzroku, noworodki powinny być ocenione przez okulistę oraz neurologa.
Jakie są sposoby leczenia opryszczki u dzieci?
W zmianach o niewielkim nasileniu u osób dotychczas zdrowych stosuje się miejscowo preparaty wysuszające i odkażające. Nie należy stosować maści z antybiotykami, chyba że doszło do nadkażenia bakteryjnego. Lekiem przeciwwirusowym hamującym podziały wirusa jest acyklowir, dostępny w postaci kremu do stosowania miejscowego, kropli do oczu, a także w formie doustnej i dożylnej. Leczenie miejscowe stosuje się tak długo, jak długo utrzymują się wykwity. Leczenie przeciwwirusowe stosowane jest zwykle w ciężkich postaciach choroby, w opryszczkowym zapaleniu rogówki, w uporczywych zmianach nawrotowych, u osób z obniżeniem odporności.
Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?
W większości przypadków objawy choroby ustępują samoistnie. Nie jest możliwa eliminacja wirusa z zakażonego organizmu. Po zakażeniu pierwotnym wirus pozostaje w komórkach nerwowych w stanie utajenia i może powodować nawroty choroby. Lek przeciwwirusowy nie niszczy wirusa, hamuje tylko jego namnażanie.
Co trzeba robić po zakończeniu leczenia opryszczki u dzieci?
Po przechorowaniu opryszczki należy pamiętać o możliwości nawrotu i unikać sytuacji, które mogą go wywołać. Chorzy z oczną postacią zakażenia powinni podlegać okresowej kontroli okulistycznej. Pacjenci po przebyciu ciężkiego zakażenia (postać uogólniona, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, wrodzona postać zakażenia) mogą wymagać dalszej opieki specjalistycznej, w tym neurologicznej, rehabilitacyjnej, okulistycznej, immunologicznej.
Zapobieganie zakażeniom wirusem HSV-1 i HSV-2 - środki ostrożności i profilaktyka
Ograniczenie przenoszenia wirusa HSV-1 w codziennym życiu
Ze względu na znaczne rozpowszechnienie wirusa HSV-1 zwykle dochodzi do zakażenia osób w najbliższym otoczeniu. Aby ograniczyć przenoszenie wirusa, należy unikać bezpośredniego kontaktu z osobą chorą, np. nie całować się, nie używać tych samych naczyń, sztućców, ręczników, szminek. Nie powinno się dotykać zmian skórnych. Podczas występowania objawów należy ograniczyć kontakty towarzyskie i przebywanie w skupiskach ludzkich.
Prewencja zakażenia HSV-2
Zapobieganie zakażeniu wirusem HSV-2 polega na unikaniu kontaktów seksualnych z osobą, która ma wykwity na narządach płciowych. Celem zapobiegania zakażeniu wrodzonemu kobiety powinny unikać zajścia w ciążę podczas pierwotnego zakażenia wirusem HSV-2. Stwierdzenie zmian opryszczkowych na narządach płciowych u kobiety rodzącej w okresie czynnego zakażenia jest wskazaniem do wykonania cesarskiego cięcia, aby uniknąć zakażenia noworodka podczas porodu siłami natury.
