Odzwierzęce choroby pasożytnicze a szczepienia niemowląt

Pytanie nadesłane do redakcji

Mój 7-miesięczny synek był u dziadków, którzy mają wychodzącego kota. Martwię się, gdyż nieszczególnie dbają o higienę. Po jakim okresie ujawnia się toksoplazmoza i inne choroby odzwierzęce? Czy jeśli się zaraził, a choroba będzie miała przebieg bezobjawowy, mogę synka w bezpieczny sposób zaszczepić za kilka dni?

Odpowiedział

dr med. Ernest Kuchar
Klinika Pediatrii i Chorób Zakaźnych
Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

Toksoplazmoza nabyta jest bardzo częstą, odzwierzęcą chorobą pasożytniczą, która jest przenoszona drogą pokarmową, czyli przez jedzenie, napoje lub brudne ręce. U zdrowych ludzi nabyta toksoplazmoza przebiega najczęściej bezobjawowo, rzadziej niecharakterystycznie (gorączka z powiększeniem węzłów chłonnych) i ustępuje samoistnie bez leczenia. Wyjątkowo rzadko daje powikłania oczne i mózgowe (<1% przypadków).

Toksoplazmozą można zarazić się tylko raz w życiu. Jej okres wylęgania wynosi około od 5 do 23 dni. Źródłem zakażenia najczęściej jest żywność: surowe mięso zarażonych zwierząt zawiera otorbione pasożyty, tzn. torbiele rzekome. Surowe warzywa i jarzyny mogą być skażone z zewnątrz kałem kotów zawierającym oocysty. Ponieważ koty wydalają oocysty Toxoplasma gondii jedynie przez około 2 tygodni po zarażeniu, jest bardzo prawdopodobne, że kot dziadków przebył toksoplazmozę już dawno temu i obecnie nie stanowi jakiegokolwiek zagrożenia. Układ immunologiczny dziecka jest wystarczająco sprawny już od chwili urodzenia. Zdrowy noworodek, rodząc się, przechodzi z jałowego środowiska macicy do środowiska zewnętrznego, gdzie styka się z miliardami bakterii i nie zagraża to jego zdrowiu. Układ odpornościowy dojrzewa w pełni przez dwa pierwsze lata życia i po tym okresie przebieg toksoplazmozy nabytej nie różni się od obserwowanego u dorosłych. Zdrowe niemowlęta i małe dzieci zakażone toksoplazmozą po urodzeniu, co zdarza się bardzo rzadko, chorują zdecydowanie łagodniej niż przy zakażeniu wrodzonym.

W klinice chorób zakaźnych dzieci, w której pracuję, nie było w ciągu ostatnich 10 lat konieczności hospitalizacji ani jednego małego dziecka z powodu nabytej toksoplazmozy. Toksoplazmoza jest groźna dla kobiet ciężarnych, bo może przeniknąć do płodu oraz osób z obniżoną odpornością, np. po leczeniu nowotworów lub zakażonych HIV.

Drugą chorobą pasożytniczą przenoszoną przez koty jest toksokaroza. Pasożyt ten przypadkowo może zarażać ludzi, wywołując tzw. zespół larwy wędrującej trzewnej. Zarażenia dotyczą najczęściej dzieci do 10. roku życia. Choroba w uproszczeniu polega na wykluciu się ze zjedzonych jaj pasożyta mikroskopijnych larw, które wnikają z przewodu pokarmowego do krwi i osadzają się w różnych narządach człowieka, co wyzwala miejscowy odczyn zapalny. Ponieważ krew z przewodu pokarmowego trafia najpierw do wątroby, zdecydowana większość pasożytów jest zatrzymywana w tym narządzie i nie dostaje się do ważniejszych narządów. Z tego powodu toksokaroza zwykle przebiega łagodnie, objawiając się przemijającymi stanami podgorączkowymi, powiększeniem wątroby i śledziony oraz wysypkami np. typu pokrzywki. We krwi stwierdza się dużo granulocytów kwasochłonnych, co się określa jako eozynofilię. Jedynie przy masywnych zarażeniach, co zdarza się rzadko, jest możliwe pokonanie przez larwy bariery wątroby i zajęcie istotnych narządów np. mózgu i oka, co może prowadzić do poważnych powikłań (np. padaczka, zaburzenia widzenia). Są to przypadki bardzo rzadko spotykane w Polsce. Niemniej wskazane jest przestrzeganie zasad higieny. Podstawowymi działaniami zapobiegawczymi są mycie rąk oraz regularne odrobaczanie psów i kotów. Po szczegóły odsyłam do załączonego piśmiennictwa.

Co do szczepień ochronnych, to można je bezpiecznie przeprowadzić nawet w okresie wylęgania chorób zakaźnych, zatem proszę zaszczepić synka w planowym terminie.

Podsumowując, toksoplazmoza nabyta jest niegroźna dla dziecka z prawidłową odpornością, a same obawy o jej wystąpienie to zbyt mało, by odwlekać terminowe szczepienia ochronne.