Konsekwencje nadprogramowej dawki szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (DTPa)

Pytanie nadesłane do redakcji

Pięcioletnia córka miała wyznaczony termin szczepienia (odra, świnka, różyczka). Lekarz się pomylił i zaszczepił dziecko inną szczepionką (krztusiec, błonicę, tężec oraz polio), której dawkę przypominającą dostała już w bieżącym roku. Czy będzie to miało jakieś dla niej konsekwencje? Lekarz powiedział, żeby przyjść za 6 tygodni (nic się nie stało) i dziecko zostanie wreszcie zaszczepione prawidłowo. Co mam zrobić?

Odpowiedź

W pytaniu brakuje informacji, w jaki sposób dziecko było szczepione wcześniej i czy otrzymało wszystkie obowiązkowe dawki szczepionki przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, co jest ważne ponieważ odstępy między dawkami zależą od tego, czy dziecko otrzymuje swoje pierwsze w życiu dawki szczepionki (tzw. szczepienie podstawowe), czy dawki przypominające, które podaje się co ok. 5–10 lat. Jeśli więc dziewczynka otrzymałaby obecnie zaległą dawkę ze schematu podstawowego, byłoby to standardowe uzupełnianie zaległej dawki, którą należy podać w najbliższym możliwym czasie.

Ponieważ jednak wspomina Pani o pomyłce, trzeba przyjąć założenie, że dziecko otrzymało wcześniej pełny schemat podstawowy (3 dawki w 1. roku życia), dawkę uzupełniającą w 2. roku życia oraz dawkę przypominającą w 6. roku życia. Zatem obecnie podana została nadprogramowa dawka. Każda dawka szczepienia DTPa-IPV wiąże się z ryzykiem wystąpienia reakcji miejscowej (ból, obrzęk i zaczerwienienie w miejscu wkłucia), która może mieć różne nasilenie – od niewielkiego miejscowego bólu przy dotyku po duży odczyn obejmujący np. całe ramię. Możliwe jest również złe samopoczucie i gorączka występujące w ciągu kilku dni po szczepieniu. Wiemy, że u starszych dzieci i dorosłych, podanie w zbyt krótkim odstępie kolejnej przypominającej dawki szczepionki zawierającej komponent tężcowy może się wiązać z nieco większym niż standardowo ryzykiem wystąpienia dużego miejscowego odczynu poszczepiennego.

Niezależnie jednak od nasilenia miejscowej reakcji, objawy pojawiają się zwykle 1–2 dni po szczepieniu i ustępują samoistnie w ciągu kilku dni. W przypadku ich wystąpienia można zastosować miejscowo okład z sody, doustnie lek przeciwbólowy/przeciwgorączkowy - paracetamol lub ibuprofen, poprawa powinna nastąpić w krótkim czasie. Jedynie w rzadkich przypadkach, gdyby wystąpił rzeczywiście bardzo duży odczyn lub miałaby Pani wątpliwości jak go ocenić – należy się zgłosić do lekarza.

Nadprogramowe szczepienie DTPa-IPV nie wiąże się z odległymi konsekwencjami ani nie wpływa na skuteczność szczepienia, może ew. wpłynąć na termin kolejnego szczepienia, które w podobnych przypadkach ustala się indywidualnie tak, aby zachować odstęp 5–10 lat do kolejnej dawki. Jednak w opisanej sytuacji – szczepienie zgodnie z PSO z kolejną dawką szczepionki w 14. rż. będzie spełniać to kryterium.

Oczywiście córka powinna otrzymać, zgodnie z kalendarzem szczepień, zaległą dawkę szczepionki przeciw odrze, śwince, różyczce (MMR). Odstęp czasowy między DTPa-IPV (szczepionką nieżywą) i MMR (szczepionką żywą) jest dowolny, nie musi wynosić 6 tygodni. Gdyby po DTPa-IPV wystąpił odczyn poszczepienny, z praktycznych powodów dobrze poczekać, aż ustąpi, zanim będzie podana kolejna szczepionka.