Cholera - objawy, epidemie i zapobieganie zakażeniu bakteriami Vibrio cholerae

Cholera jest bardzo zakaźną chorobą bakteryjną przewodu pokarmowego szerzącą się epidemicznie. Główny objaw cholery stanowi ciężka biegunka. Nieleczona może w ciągu zaledwie kilkunastu godzin doprowadzić do śmierci. Dostępne są szczepionki przeciwko cholerze.

Co to jest cholera?

Cholera jest ostrą, bardzo groźną chorobą zakaźną przewodu pokarmowego wywołaną przez Gram-ujemną bakterię Vibrio cholerae (przecinkowiec cholery). Należy do chorób zakaźnych szczególnie niebezpiecznych dla podróżujących, gdyż nieleczona może w ciągu zaledwie kilkunastu godzin doprowadzić do śmierci. Cholera jest bardzo zakaźna i szerzy się przede wszystkim w regionach z ograniczonym dostępem do uzdatnionej wody pitnej i w złych warunkach sanitarnych.

Cholera - jak się można zakazić?

Źródłem zakażenia jest zanieczyszczona ludzkimi odchodami woda – wody gruntowe, rzeki, delty rzek, zbiorniki wody słodkiej, wody przybrzeżne, w tym morskie lub pokarmy. Zakażenie może nastąpić po spożyciu surowych lub niedosmażonych ryb, skorupiaków (raki, kraby, langusty, homary, krewetki), mięczaków (ślimaki, małże, ostrygi), roślin morskich (algi).

Podatność na zakażenie wzrasta u osób, które mają zmniejszone wydzielanie kwasu solnego w żołądku, czyli leczonych inhibitorami pompy protonowej lub H2-blokerami, lub przyjmujących preparaty zobojętniające kwas solny. Osoby po usunięciu żołądka (gastrektomii), po przecięciu włókien nerwu błędnego, z achlorhydrią (brakiem kwasu solnego w żołądku, np. z powodu nowotworu żołądka), grupą krwi O są szczególnie podatne na zakażenie i ciężki przebieg choroby. Rzadko do zakażenia dochodzi przez bezpośredni kontakt z osobą chorą lub nosicielem.

Cholera – okres wylęgania i zakaźności

Okres wylęgania cholery wynosi od kilkunastu godzin do 5 dni. Bezobjawowy nosiciel może wydalać z kałem przecinkowce cholery od kilku tygodni do kilku miesięcy.

Jak często występuje cholera?

Precyzyjną ocenę liczby przypadków cholery w poszczególnych krajach utrudniają niedostateczna diagnostyka oraz niedostateczne raportowanie zachorowań (WHO ocenia, że jedynie 5–10% przypadków cholery rocznie zostaje oficjalnie zgłoszone).

Według szacunków WHO na cholerę rocznie zapada 1,3–4 mln ludzi, a 21 000–143 000 osób umiera z tego powodu. Choroba może występować endemicznie (głównie w Afryce, Azji i Oceanii) lub epidemicznie (obszary endemiczne to takie, na których w ciągu ostatnich 3 lat wykryto przypadki cholery z potwierdzonym miejscowym przenoszeniem się V. cholerae). Regiony endemiczne znajdują się głównie w Afryce, Azji i Oceanii.

Epidemie mogą się pojawiać zarówno na obszarach endemicznych (i mieć charakter sezonowy lub sporadyczny), jak i w regionach lub krajach, w których cholera dotąd nie występowała lub występuje nieregularnie.

Objawy cholery

Pacjent nie gorączkuje, nie występuje ból brzucha. Głównym objawem jest wodnista biegunka, bez śluzu i krwi, o mdłym, rybim zapachu. Stolce przypominają popłuczyny ryżowe, są oddawane bez uczucia parcia i możliwości zatrzymania. Często występują wymioty. Drżenia mięśniowe nie powodują wzrostu temperatury ciała. Szybko dochodzi do odwodnienia, zwłaszcza u małych dzieci, osób w starszym wieku, z chorobami współistniejącymi. Może dojść do niebezpiecznych dla życia zaburzeń rytmu serca, kurczy mięśniowych i osłabienia mięśni. Osoby z biegunką choleryczną są apatyczne, z czasem skrajnie wyczerpane, niezdolne do udania się do toalety o własnych siłach.

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 75% osób zakażonych V. cholerae nie ma objawów chorobowych, ale wydala bakterie z kałem i skaża otaczające środowisko.

U 80% chorych na cholerę (z objawami) bez wykonania badań laboratoryjnych, na podstawie samego przebiegu choroby i objawów nie da się jej odróżnić od biegunki podróżnych lub innych łagodnych zakażeń przewodu pokarmowego.

Cholera – rozpoznanie

Lekarz najpierw zbiera wywiad, a następnie bada pacjenta. Bierze pod uwagę różne okoliczności, np. jeśli występuje charakterystyczna biegunka i istnieje powiązanie epidemiologiczne (czyli np. pacjent spożywał posiłek z osobami, które następnie zachorowały na cholerę), to cholera jest wysoce prawdopodobna. Można wykonać badanie laboratoryjne kału lub wymiocin, aby potwierdzić zakażenie.

Leczenie cholery

W leczeniu cholery stosuje się antybiotyki – tetracyklinę, doksycyklinę lub azytromycynę, a czasem cyprofloksacynę lub erytromycynę. Ważne jest także leczenie objawowe, czyli intensywne nawodnienie, w razie potrzeby dożylne, ponieważ objawy cholery mogą w krótkim czasie doprowadzić do zagrażającego życia odwodnienia.

Szczepionka przeciwko cholerze

W Polsce dostępne są dwie szczepionki przeciwko cholerze – Dukoral i Vaxchora. Obie są podawane doustnie.

Szczepionka Dukoral jest szczepionką inaktywowaną, należy do kategorii „nieżywych”. Dorosłym podaje się 2 dawki szczepionki w odstępie 1–6 tygodni, przy czym drugą dawkę należy podać co najmniej 1 tydzień przed wyjazdem. Szczepienie przypominające zaleca się co 2 lata w razie narażenia.

Szczepionka Vaxchora należy do kategorii szczepionek „żywych”. Dorosłym podaje się jedną dawkę szczepionki na 10 dni przed potencjalną ekspozycją, czyli np. przed wyjazdem na tereny endemicznego występowania cholery.

Kto powinien zaszczepić się przeciwko cholerze?

Szczepienie zalecane u osób wyjeżdżających na tereny endemicznego lub epidemicznego występowania cholery. Ponieważ sytuacja epidemiczna zmienia się w czasie, przed wyjazdem należy ocenić ryzyko występujące w danym regionie oraz konieczność szczepienia. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) szczepienie zalecane jest osobom szczególnie narażonym ze względu na zagrożenie w regionie docelowym lub charakter planowanych aktywności (np. pomoc humanitarna, personel medyczny, pobyt w miejscu dotkniętym epidemią cholery).

Zobacz:

• Szczepionka przeciw cholerze (inaktywowana)
• Komu zalecać szczepienie przeciwko cholerze?

O szczepieniu należy porozmawiać z lekarzem przed wyjazdem na tereny, gdzie występuje cholera z odpowiednim wyprzedzeniem.

Zapobieganie zachorowaniu na cholerę

Oprócz szczepienia przeciwko cholerze zaleca się:

1. Przestrzeganie podstawowych zasad higieny, spożywanie przegotowanej lub w inny sposób uzdatnionej wody, spożywanie bezpiecznych pokarmów (poddanych obróbce termicznej).
2. Kwarantannę, która w Polsce jest obowiązkowa przez 5 dni od kontaktu z osobą chorą lub z podejrzeniem zakażenia V. cholerae.
3. Izolację chorych.
4. Środki ochrony osobistej, zwłaszcza personel pracujący przy osobach chorych lub z podejrzeniem zakażenia V. cholerae.

Cholera – rokowanie

W przypadku intensywnej biegunki rokowanie jest niepewne, zwłaszcza u małych dzieci i osób w starszym wieku z chorobami przewlekłymi. O rokowaniu decyduje dostępność nawodnienia dożylnego oraz możliwość szybkiego wyrównywania zaburzeń wodno-elektrolitowych i kwasowo-zasadowych, które w niektórych krajach i okolicznościach może być utrudnione.

Przecinkowiec cholery

Przecinkowiec cholery (Vibrio cholerae) – zidentyfikowano około 200 grup serologicznych, ale tylko dwa wywołują ogniska epidemiczne: O1 (biotyp klasyczny i El Tor) i O139. W grupie serologicznej O1 każdy z biotypów występuje w 3 serotypach: Ogawa, Inaba lub Hikojima.