Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Zgorzel gazowa (gangrena)

dr n. med. Anna Parfieniuk-Kowerda
Klinika Chorób Zakaźnych i Hepatologii
Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku
Zgorzel gazowa (gangrena)
Clostridium perfringens / Fot. CDC

Co to jest zgorzel gazowa i jakie są jej przyczyny?

Zgorzel gazowa (historyczna nazwa: gangrena) jest chorobą zakaźną wywoływaną głównie przez szczepy bakterii Clostridium perfringens (laseczki zgorzeli gazowej) produkujące określone toksyny i enzymy. Zgorzel gazowa to proces zapalny przebiegający z martwicą mięśni i tkanki łącznej z wytworzeniem gazu. Zgorzel gazowa prowadzi do przedostawania się toksyn bakteryjnych do krwi, czego konsekwencją jest wstrząs toksyczny prowadzący do śmierci. Laseczka zgorzeli gazowej wytwarza przetrwalniki, które są powszechnie obecne w glebie, w kurzu domowym.

Rezerwuarem bakterii jest przewód pokarmowy zwierząt, skąd z odchodami przedostaje się do ziemi. Do zakażenia dochodzi w wyniku zanieczyszczenia rany przetrwalnikami bakterii. Laseczka zgorzeli gazowej rozwija się w środowisku ubogim w tlen, dlatego dobrze rozwija się w ranach głębokich, zanieczyszczonych bakteriami zużywającymi tlen. Bakteria ta wytwarza liczne toksyny i enzymy, które warunkują inwazję tkanek, zwiększają przepuszczalność naczyń i powodują rozpad komórek krwi. Laseczka Clostridium perfringens może być również przyczyną zakażeń szpitalnych. Niektóre szczepy Clostridium perfringens stanowić mogą fizjologiczną florę przewodu pokarmowego człowieka. Określone typy Clostridium perfringens mogą powodować zatrucia pokarmowe.

Jak często występuje zgorzel gazowa?

Laseczka zgorzeli gazowej występuje na całym świecie. Przetrwalniki są powszechnie obecne w środowisku. W Polsce corocznie rejestruje się około 20 przypadków zatruć pokarmowych spowodowanych Clostridium perfringens. Zgorzel gazowa to najcięższa postać zakażenia Clostridium perfringens. Zgorzel gazowa nie jest częstym zakażeniem. W USA rejestruje się około 1000 przypadków rocznie. W Polsce dokładne dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań na zgorzel gazową nie są dostępne. Zgorzel gazowa może rozwijać się w zanieczyszczonych ranach powstałych po urazie lub po pogryzieniu przez zwierzęta, w stanach zapalnych skóry i tkanki podskórnej u osób chorych na cukrzycę, w różnorodnych zmianach ropnych oraz ropniach wewnąrzbrzusznych, po zabiegach operacyjnych w obrębie jamy brzusznej.

Do zachorowania dodatkowo predysponują zaawansowany wiek, cukrzyca, choroby naczyń oraz inne przewlekłe choroby, alkoholizm i stosowanie środków odurzających, zaburzenia odporności w przebiegu chorób nowotworowych, zakażenia HIV lub wtórnie do leczenia, np. glikokortykosteroidami lub chemioterapia nowotworów.

Jak się objawia zgorzel gazowa?

Okres wylęgania objawów od chwili zakażenia rany bakterią wynosi zazwyczaj 12–24 godzin, chociaż faktycznie może się wahać od 1 godziny nawet do kilku tygodni, co jest związane z szybkością namnażania się bakterii w warunkach ograniczonego dostępu tlenu w ranie. Wczesne objawy są bardzo skąpe. Zwraca uwagę nagłe pojawienie się objawów oraz niewspółmierność pomiędzy dolegliwościami zgłaszanymi przez chorego, zwłaszcza bólem, a początkowo niewielkimi zmianami w okolicy rany.

W obrębie rany pojawia się wysięk o mdłym słodkim zapachu oraz cechy stanu zapalnego: ból, zaczerwienienie i twardy obrzęk. Następnie dochodzi do zakrzepów drobnych naczyń krwionośnych, pojawiają się cechy martwicy tkanek w postaci bordowofioletowych przebarwień, pęcherze wypełnione brązowoczarną treścią. Zmiany martwicze w obrębie tkanki podskórnej i mięśni szerzą się z prędkością około 2 cm/godzinę.

Przy ucisku w obrębie rany wyczuwalne są podskórne trzeszczenia pęcherzyków gazu wytwarzanego przez bakterie. Po kilku godzinach do objawów tych dołączają gorączka, wymioty, bóle brzucha i niekiedy krwista biegunka. W badaniu przedmiotowym lekarz może stwierdzić oprócz typowych zmian w tkankach przyrannych, przyspieszone tętno, obniżone ciśnienie tętnicze, zasinienie skóry spowodowane niedotlenieniem organizmu, zaburzenia świadomości. Toksyny produkowane przez Clostridium perfringens przedostają się do krwi. Konsekwencją toksemii jest uszkodzenie narządów wewnętrznych i wstrząs, który może doprowadzić do zgonu w ciągu 12 godzin od początków objawów.

Co robić w przypadku wystąpienia objawów zgorzeli gazowej?

W przypadku wystąpienia objawów zgorzeli gazowej należy natychmiast zgłosić się do szpitala. Choroba postępuje bardzo szybko. Zazwyczaj stan chorego jest na tyle poważny, że wymaga wezwania pogotowia ratunkowego.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie zgorzeli gazowej?

Lekarz stawia podejrzenie zgorzeli gazowej na podstawie wywiadu wskazującego na narażenie na zakażenie Clostridium perfringens oraz badania pacjenta. Podejrzenie zgorzeli gazowej wymaga niezwłocznego rozpoczęcia odpowiedniej antybiotykoterapii i leczenia wspomagającego. Z uwagi na szybki postęp choroby, hodowla mikrobiologiczna bakterii nie ma znaczenia dla decyzji o rozpoczęciu leczenia. We wstępnym badaniu mikrobiologicznym wydzieliny z rany wykrywa się laseczki i bakterie o innej morfologii. Dodatni wynik badania na obecność jednej z toksyn Clostridium w płynie wysiękowym z rany lub we krwi potwierdza rozpoznanie. Zawsze konieczne jest wykonanie dodatkowych badań krwi z oceną wydolności oddechowej oraz funkcji serca, nerek i wątroby. W badaniach radiologicznych zajętych kończyn lub tułowia widoczne są pęcherzyki gazu zlokalizowane w tkankach miękkich.

Jakie są metody leczenia zgorzeli gazowej?

Zasadnicze znaczenie w terapii zgorzeli gazowej ma jak najszybsze chirurgiczne opracowanie rany, usunięcie martwiczych tkanek oraz niezwłoczne zastosowanie antybiotyków. Zastosowanie w leczeniu zgorzeli gazowej może mieć również leczenie tlenem pod wysokim ciśnieniem (terapia hiperbaryczna), zwłaszcza w zgorzeli gazowej zlokalizowanej w obrębie tułowia. Zazwyczaj chory wymaga hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii i leczenia podtrzymującego funkcje życiowe. Leczenie zgorzeli gazowej jest wielotygodniowe.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie zgorzeli gazowej?

Zgorzel gazowa jest bardzo niebezpieczną chorobą. Śmiertelność w nieleczonej zgorzeli gazowej wynosi 100%. W przypadku zastosowania odpowiedniego leczenia (antybiotyki, leczenie hiperbaryczne tlenem) współczynnik śmiertelności spada do 20-30%. Szczególnie niebezpieczne są ogniska zakażenia zlokalizowane w obrębie tułowia w porównaniu z zakażeniem zlokalizowanym na kończynach. Choroba, którą udało się wyleczyć, zazwyczaj pozostawia po sobie trwałe kalectwo w postaci zniekształceń ciała lub amputacji zajętych procesem chorobowym kończyn.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia zgorzeli gazowej?

Zgorzel gazowa jest jedną z najbardziej wyniszczających chorób. Chory, który przeżył zgorzel gazową wymaga długotrwałej rehabilitacji oraz rekonstrukcyjnych zabiegów chirurgicznych.

U chorych, którzy przebyli zgorzel gazową o niejasnym punkcie wyjścia należy zawsze podejrzewać chorobę nowotworową przewodu pokarmowego lub krwi.

21.06.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?