Dieta po operacji bariatrycznej (zwłaszcza na początkowych etapach) różni się znacząco od zasad zdrowego żywienia. Przeprowadzenie operacji sprawia, że pacjent musi wypracować nowe nawyki żywieniowe, a konieczność ich wprowadzenia wynika z potrzeby przystosowania się organizmu do zmian w budowie i funkcjonowaniu przewodu pokarmowego.
Fot. Rosita Eka Sukmawati/ pexels.com
Dieta po operacji bariatrycznej
Zmiany sposobu żywienia po operacji bariatrycznej będą dotyczyć przede wszystkim konsystencji posiłków, doboru poszczególnych produktów żywnościowych oraz wielkości spożywanych jednorazowo porcji. Uznaje się, że pierwsze 8 tygodni po przeprowadzeniu zabiegu to czas adaptacji organizmu oraz gojenia się ran. Jest to jednocześnie okres wymagający największej liczby ograniczeń w doborze produktów żywnościowych. Z kolei kolejne tygodnie (do pół roku od zabiegu) to czas kształtowania się nowych nawyków żywieniowych, które w większości powinny się podtrzymać na stałe.
Etapy diety po operacji bariatrycznej – rozszerzanie diety
Faza diety płynnej (płyny klarowne) – dzień 1–2
W tym okresie przyjmuje się wyłącznie obojętne płyny (czyli płyny niegazowane, bez dodatku cukru i kofeiny). Ilość przyjmowanych jednorazowo płynów powinna wynosić 30 ml co 15 minut. Należy wybierać płyny w temperaturze pokojowej. Może to być woda mineralna, woda przegotowana oraz słabe napary herbaty czarnej lub zielonej, jak również herbaty ziołowe i owocowe. Napoje należy popijać tradycyjnie z kubka lub bezpośrednio z butelki. Nie należy pić przez rurkę (słomkę) z uwagi na możliwość połykania zbyt dużych ilości powietrza, co może powodować dyskomfort.
Faza diety płynnej wzmocnionej-dzień 3–14
Na tym etapie nadal istotne znaczenie ma wypijanie odpowiedniej ilości płynów 1500–1900 ml/dobę. Zalecana objętość przyjmowanych płynów powinna wynosić 120–170 ml na godzinę, a jednorazowa porcja nie powinna przekraczać pół filiżanki (ok. 100 ml). Należy unikać napojów gazowanych, soków, napojów i nektarów owocowych, słodzonych i mocno parzonych herbat i kawy oraz napojów alkoholowych.
W przypadku wszystkich spożywanych posiłków należy wybierać produkty i potrawy o gładkiej, umiarkowanie gęstej konsystencji. W związku z tym zaleca się ich rozdrabnianie lub blendowanie (w przypadku niektórych potraw konieczne może być także rozcieńczenie).
W jadłospisie powinny się znaleźć
- zupy z warzyw (mogą ponadto zawierać mielone mięso i ryby)
- zupy mleczne z dodatkiem zbóż oczyszczonych, takich jak kasza manna, pszenny makaron oraz biały ryż
- produkty nabiałowe (jogurty, kefiry, maślanki, sery twarogowe i ziarniste)
- koktajle przygotowane na bazie jogurtu i owoców
- purée z ziemniaków.
Faza diety miękkiej łatwostrawnej – tydzień 3–6
W dalszej kolejności należy kontynuować wypijanie płynów w ilości minimum 1500 ml/dobę (powinny to być płyny obojętne).
Na tym etapie dozwolone jest spożycie 4–6 posiłków dziennie, aczkolwiek ilość posiłku spożywanego jednorazowo zależy od indywidualnej tolerancji i z czasem powinna się zwiększać. Podkreśla się jednak, że całkowita ilość spożywanych pokarmów w ciągu dnia nie powinna przekraczać 500 g. Spożywane posiłki powinny mieć gęstą i miękką konsystencję, należy odejść od rozdrabniania ich na gładko (blendowania). Istotne jest powolne i bardzo dokładne przeżuwanie każdego kęsa.
Wraz z upływem czasu zaleca się rozszerzanie diety o kolejne produkty żywnościowe. Zdarza się, że początkowo dany produkt czy jego konsystencja nie będzie dobrze tolerowany. W takiej sytuacji należy odczekać kilka dni i ponownie go wprowadzić.
W jadłospisie powinny się znaleźć:
- zupy z małymi kawałkami warzyw, mięsa i ryb
- dania jednogarnkowe z drobno pokrojonym mięsem (lub mięsem mielonym) z dodatkiem ryżu, makaronu lub ziemniaków
- klopsy, pulpety, potrawki z mięsa lub ryb
- pieczywo pszenne (w razie nietolerancji, można usunąć skórkę) z pastami kanapkowymi przygotowanymi na bazie twarogu, jaj, ryb. Dopuszczalne jest także przygotowanie jajka na miękko, jajecznicy lub omleta
- rozdrobnione warzywa i owoce (gotowane i surowe)
Do diety można także ostrożnie wprowadzać produkty i potrawy wzdymające, np. warzywa kapustne, cebulowe oraz nasiona roślin strączkowych. Ich spożycie może się wiązać z powstawaniem gazów i wzdęć, a w efekcie mogą się pojawić bóle brzucha. Objawy te powinny się jednak stopniowo zmniejszać wraz z nabywanie tolerancji. Spożywane posiłki nie powinny być ostre, ponieważ mogą drażnić błonę śluzową żołądka i sprzyjać powstawaniu zgagi.
Faza diety ubogo energetycznej – od 7. tygodnia po operacji bariatrycznej
W diecie nadal powinny się znajdować odpowiednie ilości płynów obojętnych (minimum 1500 ml/dobę).
Wartość kaloryczna całodziennej racji pokarmowej powinno się wyliczać na podstawie wzrostu, masy ciała i wieku. Jeśli nie można zrobić tego we własnym zakresie, należy się skonsultować z dietetykiem.
Na tym etapie diety spożywa się już posiłki o stałej konsystencji (należy unikać rozdrabniania i blendowania).
W jadłospisie powinny się znaleźć:
- produkty będące źródłem białka (drób, ryby, jaja, chude produkty nabiałowe)
- warzywa i owoce
- pełnoziarniste produkty zbożowe oraz
- tłuszcze będące źródłem jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (np. oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany).
Polecana obróbka kulinarna to przede wszystkim gotowanie na wodzie i na parze, duszenie oraz pieczenie bez dodatku tłuszczu. Należy zrezygnować z tradycyjnego panierowania i smażenia.
Co ważne, posiłki powinny być spożywane regularnie, w stałych odstępach czasowych co 3–4 godziny (4–6 posiłków dziennie). Nie należy podjadać między posiłkami oraz należy unikać przejadania się. Konieczne jest spożywanie śniadań, natomiast kolacja powinna być spożyta 2–3 godziny przed snem.
Talerz bariatryczny
Posiłki powinny być komponowane w taki sposób, aby połowę talerza (50%) stanowiły produkty będące źródłem białka. Co więcej produkty takie powinny znajdować się w każdym spożywanym w ciągu dnia posiłku. Zalecane dzienne spożycie białka to 1,1–1,5 g białka/kg idealnej masy ciała (min. 60 g białka/ dobę). Wśród rekomendowanych produktów wymienia się tu: chude mięso, ryby, jaja, mleko o obniżonej zawartości tłuszczu (do 2%) oraz produkty mleczne do 3% zawartości tłuszczu. Przy dobrej tolerancji do jadłospisu można włączyć także roślinne źródła białka, czyli nasiona roślin strączkowych. Wymienione powyżej produkty warto spożywać naprzemiennie, aby dieta była jak najbardziej urozmaicona.
W następnej kolejności zaleca się spożywanie warzyw (powinny one zajmować 30% talerza), zwłaszcza warzyw niskoskrobiowych (m.in. zielone warzywa liściaste, kalafior, brokuły, cukinia, pomidor, ogórek, papryka) oraz pełnoziarnistych produktów zbożowych (kolejne 20% talerza), takie jak pieczywo, kasze, ryż i makaron.
Czego unikać w diecie po operacji bariatrycznej?
W diecie po operacji bariatrycznej należy unikać słodkich i wysokoprzetworzonych produktów żywnościowych (słodkie i słone przekąski, posiłki fast-food, słodkie napoje gazowane, wyroby cukiernicze oraz dania w proszku tzw. dania instant). Nie zaleca się także spożywania alkoholu.
Produkty takie charakteryzują się wysoką kalorycznością, a dodatkowo małą wartością odżywczą. Dostarczają nadmiernych ilości cukrów prostych, soli oraz nasyconych kwasów tłuszczowych i tłuszczów trans. W wyniku ich spożycia może dojść do tzw. zespołu poposiłkowego (dumping syndrome). Jego objawami są: nudności, wymioty, zawroty głowy, kołatanie serca i pocenie się. Dumping syndrom najczęściej występuje w pierwszych tygodniach po zabiegu.
Opracowano na podstawie Zalecenia żywieniowe po operacji bariatrycznej NCEZ
