Jod to pierwiastek, który może być dostarczony do organizmu człowieka wraz z niektórymi produktami żywnościowymi oraz z wodą. Wśród pokarmowych źródeł jodu wymienia się przede wszystkim ryby, owoce morza, niektóre orzechy i warzywa (np. orzechy laskowe i brokuły) oraz jaja.
Fot. pexels.com
W Polsce od lat obserwowano niskie spożycie jodu z dietą. Dlatego w 1997 roku zdecydowano się na wprowadzenie obowiązkowej profilaktyki jodowej, która realizowana jest także obecnie. Polega ona na jodowaniu soli przeznaczonej do bezpośredniego spożycia (do soli dodaje się jodek potasu (KI) w ilości 30±10 mg/kg soli lub jodan potasu (KIO3) w ilości 39±13 mg/kg soli). Należy podkreślić, że obowiązek jodowania soli nie dotyczy soli przeznaczonej do stosowania w przetwórstwie produktów żywnościowych.
Wyniki badań przeprowadzonych w latach 2006 i 2008–2011 w ramach Programu Eliminacji Niedoborów Jodu prowadzonych przez ówczesny Instytut żywności i Żywienia w Warszawie wykazały u dzieci oraz kobiet w ciąży niedobory tego składnika w diecie. Okazało się, że mimo prowadzonej profilaktyki tylko nieznacznie ponad 60% badanych diet dzieci w wieku 9–13 lat pokrywała zapotrzebowanie na jod na poziomie średniego dziennego zapotrzebowania.
Podobnie badania sposobu żywienia kobiet w ciąży wykazały, że około 97% diet jest niedoborowa w ten składnik pokarmowy (w odniesieniu do norm na poziomie zalecanego spożycia).
Obecnie dzienne spożycie soli w Polsce wynosi około 10 g z czego około 60% stanowi sól kuchenna podlegająca obowiązkowi jodowania. Reszta to sól będąca składnikiem produktów żywnościowych, która nie jest solą jodowaną. Biorąc pod uwagę, że nadmierne ilości soli mogą zwiększać ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego, osteoporozy oraz niektórych chorób nowotworowych rekomendacje WHO zalecają ograniczanie dziennego spożycia soli (NaCl) do 5,0 g (czyli sodu do 2,0 g).
Stosując się do tych wytycznych, może pojawić się jednak ryzyko niedoboru jodu w diecie. Dotyczy to zwłaszcza osób rezygnujących całkowicie z soli bądź znacząco ograniczających sól jodowaną. W takiej sytuacji warto zadbać o inne pokarmowe źródła tego składnika w diecie, które zestawiono w tabeli poniżej.
| Tabela. Zawartość jodu (µg) w 100 g produktów żywnościowych | |
|---|---|
| sól kuchenna, jodowana | 2293,0 |
| dorsz świeży | 110,0 |
| mintaj świeży | 103,0 |
| makrela wędzona | 40,0 |
| ser edamski tłusty | 30,0 |
| sardynka w pomidorach | 25,0 |
| tuńczyk w oleju | 25,0 |
| orzechy laskowe | 17,0 |
| brokuły | 15,0 |
| szpinak | 12,0 |
| ser brie pełnotłusty | 11,2 |
| jaja kurze całe | 9,5 |
Aktualne normy żywienia dla populacji Polski określają zalecane dzienne spożycie jodu u osób dorosłych na poziomie 150 µg. Wyższe normy dotyczą kobiet w ciąży i karmiących piersią, kolejno 220 i 290 µg/dzień
Piśmiennictwo
- Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J. (red.): Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny. Warszawa, 2020.
- https://ncez.pzh.gov.pl
