Jelito cienkie jest fragmentem przewodu pokarmowego znajdującym się między żołądkiem a jelitem grubym. Składa się z dwunastnicy, jelita czczego i krętego. W jelicie cienkim zachodzi trawienie oraz wchłanianie składników pokarmowych. Jelito cienkie jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Jelito cienkie - gdzie się znajduje?
Jelito cienkie to fragment przewodu pokarmowego, który spełnia kluczową rolę w trawieniu i wchłanianiu składników odżywczych. Jelito cienkie znajduje się pomiędzy żołądkiem a jelitem grubym. W jamie brzusznej jelito cienkie jest położone w okolicy pępkowej, podbrzuszu (czyli dolnej części brzucha), a częściowo też w miednicy małej, czyli niżej, w uproszczeniu w dole jamy brzusznej. Jelito cienkie stabilizuje krezka, czyli cienka błoniasta struktura w kształcie wachlarza. W krezce znajdują się naczynia krwionośne, limfatyczne i nerwy, które tą drogą zaopatrują jelito.
Długość jelita cienkiego i jego części
Jelito cienkie u dorosłego człowieka ma długość około 5–6 metrów, jest to najdłuższa część przewodu pokarmowego. Jego światło ma średnicę około 3 cm. Składa się z trzech głównych części (od strony żołądka):
- dwunastnicy – która ma około 25–30 cm. Do dwunastnicy uchodzą enzymy trawienne wydzielane przez trzustkę oraz żółć produkowana przez wątrobę. Dwunastnica jest odpowiedzialna za neutralizację kwasu żołądkowego i trawienie
- jelita czczego (jejunum) – to środkowa część jelita cienkiego, która ma długość około 2–5 m. W jelicie cienkim zachodzi wchłanianie składników odżywczych, co ułatwia jego budowa, ponieważ zawiera liczne fałdy błony śluzowej, zwane kosmkami jelitowymi, które zwiększają powierzchnię chłonną. W błonie śluzowej jelita cienkiego występują także gruczoły, które wydzielają sok jelitowy. W jelicie czczym odbywa się zasadnicza część trawienia.
- jelita krętego (ileum) – ostatnia część jelita cienkiego, która ma około 3 m długości. W jelicie krętym mają miejsce końcowe etapy trawienia i wchłaniania treści pokarmowej. Jelito kręte kończy się zastawką krętniczo-kątniczą, która oddziela je od jelita grubego.
Funkcje jelita cienkiego
Główne procesy, odbywające się w jelicie cienkim to trawienie i wchłanianie składników pokarmowych. Jelito cienkie produkuje sok trawienny, w którym znajdują się enzymy trawienne. Ponadto, do jelita cienkiego, a dokładnie do dwunastnicy, uwalniane są enzymy trzustkowe, takie jak amylaza, lipaza i proteazy, które rozkładają węglowodany, tłuszcze i białka. Żółć z wątroby, która także wpływa do dwunastnicy, bierze udział w emulgacji tłuszczów, co ułatwia ich rozkład i wchłanianie.
Oprócz trawienia, w jelicie dochodzi do wchłaniania składników pokarmowych. Jest to bardzo ważne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Dzięki kosmkom jelitowym i mikrokosmkom na ich powierzchni, jelito cienkie ma dużą powierzchnię chłonną, co przekłada się na efektywność wchłaniania składników odżywczych.
Absorpcja wody i elektrolitów odbywa się głównie w jelicie grubym, ale część wody i elektrolitów jest wchłaniana także w jelicie cienkim.
Jelito cienkie – objawy
Objawy nieprawidłowego funkcjonowania i chorób jelita cienkiego mogą obejmować:
- ból brzucha
- wzdęty brzuch
- zaparcia
- biegunkę
- nudności
- wymioty
- niewyjaśnioną utratę masy ciała
- objawy związane z niedoborami pokarmowymi.
Gdzie lokalizuje się ból jelita cienkiego?
Choroby jelita cienkiego mogą powodować dolegliwości bólowe w zasadzie w obrębie całej jamy brzusznej. Na podstawie tego, gdzie boli brzuch, nie da się zwykle określić, czy ból brzucha pochodzi od jelita cienkiego.
Choroby jelita cienkiego
Do najczęstszych chorób jelita cienkiego należą:
- Zespół jelita drażliwego (ZJD) to zaburzenie funkcjonowania układu pokarmowego, w tym jelita cienkiego; w ZJD dochodzi do zaburzeń motoryki jelita i objawów, takich jak bóle brzucha, wzdęcia, biegunki lub zaparcia, zmiany rytmu wypróżnień.
- Celiakia, choroba autoimmunologiczna, w której dochodzi do uszkodzenia kosmków jelitowych w odpowiedzi na gluten. Uszkodzenie kosmków prowadzi do upośledzenia wchłaniania składników odżywczych i różnych objawów.
- Choroba Leśniowskiego i Crohna, czyli przewlekła choroba zapalna jelit, która może dotyczyć różnych odcinków przewodu pokarmowego, także jelita cienkiego. Objawami są m.in. bóle brzucha, biegunki i utrata masy ciała.
- Choroba wrzodowa dwunastnicy
- Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO), czyli stan, w którym w jelicie cienkim występuje zwiększona liczba bakterii, co powoduje objawy i może prowadzić do zaburzeń trawienia i wchłaniania,
- Niewydolność jelit, czyli stan, kiedy funkcjonowanie przewodu pokarmowego nie zapewnia wystarczającego wchłaniania makroskładników, wody oraz elektrolitów i konieczna jest ich dożylna suplementacja.
- Zespół krótkiego jelita, czyli stan po operacji jelita cienkiego, kiedy po usunięciu części jelita pozostawiony fragment nie zapewnia odpowiedniego wchłaniania; zespół krótkiego jelita jest najczęstszą przyczyną niewydolności jelit.
- Rak jelita cienkiego, czyli nowotwór złośliwy, który jest raczej rzadki
- Zakażenia przewodu pokarmowego
- Polipy jelita cienkiego
- Nietolerancja laktozy
- Enteropatia z utratą białka
- Uchyłek Meckela, czyli wrodzony uchyłek jelita krętego, może występować nawet u 2% populacji, częściej u mężczyzn.
- Niedrożność jelit, czyli stan, w którym występuje przeszkoda w przesuwaniu się treści pokarmowej przez przewód pokarmowy. Może to być spowodowane np. obecnością guza.
Jelito cieknie – badania
W diagnostyce chorób jelita cienkiego stosuje się badania laboratoryjne stolca, dzięki którym można ocenić ewentualne zaburzenia trawienia i wchłaniania (w jelicie cienkim zachodzi wchłanianie niemal 90% składników odżywczych), a także obecność krwi w stolcu, która może nie być widoczna gołym okiem. Zwykle przy podejrzeniu złego wchłaniania diagnostyka zaczyna się od rutynowych badań laboratoryjnych, czyli m.in. morfologii krwi, badania stężenia żelaza, badania moczu. W dalszej kolejności konieczna może być jakościowa i ilościowa ocena zawartości tłuszczu w stolcu, USG jamy brzusznej, badania serologiczne do określonych chorób, takich jak celiakia i choroba Leśniowskiego i Crohna, czyli badanie przeciwciał, a także gastroskopia (gdzie można zobaczyć dwunastnicę), kolonoskopia. W wykrywaniu nietolerancji pokarmowej, a także SIBO, pomocne mogą być testy oddechowe.
Leczenie chorób jelita cienkiego
Leczenie chorób jelita cienkiego – w zależności od choroby – może obejmować modyfikację trybu życia, np. przestrzeganie diety bezglutenowej w celiakii, leczenie farmakologiczne, a także chirurgiczne.
